လညာတ်သ္ရဳဂၠိပ်၊ ယက္ခဂုမ္ဘဏ်
သွက်ညးဒေသရေဝ်တအ် သ္ဂောံစုတ်မာဲ ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲသကုတ် (၂) ဂှ် သှ်ေဒၟံင်(၃)တ္ၚဲဏီရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ညးဂှ်မလုပ်ပြိုင်ရုဲမာဲဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် (ဂျာန္နဝါရဳ ၉ ဏအ်) ဟွံဆဵုမုက်မတ် ညးစၞးမလုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲတအ်ဏီရ။ ပေါဲရုဲမာဲ မဒုင်ယၟု “ပေါဲရုဲမာဲသၞောတ်ဒဳမဵုကရေဇြဳဗော်ဇဳ မၞုံကဵုသၠးပွးဓဝ်ယာ” ဗီုဗီုဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် နွံဆပေါဲရုဲမာဲ ကဝ်မယှေန်ပၞာန်ဗၟာဏအ် မွဲဟေင်ရောင် ခယျကေတ်ရ။
တွဵုရးဍုုင်မန်နွံ ၁၀ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲသကုတ်မွဲ မကၠောန်ဗဒှ်ဏာ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၈ ဂှ် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်တ္ကအ်ခၟိုင်(ၜါသွာင်)၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ် ကၠောန်တုဲဒှ်အာ ၅ ပွိုင်ဍုင်တုဲရ။ ပေါဲရုဲမာဲသကုတ်ၜါဏအ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင် ၅ ပွိုင်ဍုင် ဆက်ကၠောန်ဗဒှ်အာရောင်ဂှ် ကဝ်မယှေန်ပေါဲရုဲမာဲတအ် ပတိတ်လဝ် လလောင်တြးရ။
ပၞောဝ်ကဵု ၅ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တအ် ဒှ်ပွိုင်ဍုင်ဂကူမန် ဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲဂှ်ပၠန်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒှ်ပွိုင်ဍုင်ဂကူမန်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၁၀ တေံ ညးစၞးမန်လုပ်ပြိုင် ၄ တၠ ဇၞးအာသီု ၄ တၠရ။ ပေါဲရုဲမာဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ဟိုတ်နူဗော်မန် ဒှ်ဒၟံင်ၜါဗော်တုဲ ဇၞးဆၜါဒၞာဲ၊ ကျအာပိဒၞာဲရ။ ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ဇၞးအာသီု ၅ ဒၞာဲပၠန်ရ။ ဟိုတ်ဂွံဇၞးမာဲဂှ် အဓိကဍေံ ဒၟာနူကောန်ဂကူမန်ဂၠိုင်ရ။ မာဲလ္တူဍုင်ရေဝ် ကေုာံ မာဲလ္တူဍုင်လၟိုင်တအ် ပံင်သရုပ်တုဲဂှ် မာဲညးစၞးမန်တအ် ဟွံမာန်မာဲညးစၞးမြာ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၂၅ ဏအ် အလုံပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံအခေါင်စုတ်မာဲ ဆလ္တူဍုင်ရေဝ်၊ လ္တူဍုင်လၟိုင်၊ လ္တူဍုင်ခေါဇာ၊ လ္တူတ္ကအ်လ္ဂုတ်မွဲကအ် ကေုာံ တမ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ၁၂ ဒပ်တအ်ဟေင်ရ။ ကွာန်သှ်ေသၟေဟ်နူဂှ် ကွာန်လဵုလေဝ် ရုင်မာဲဟွံမွဲ အခေါင်စုတ်မာဲဟွံမွဲရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ညးစၞးဗော်ညဳသၟဟ်မန်တအ် မလုပ်ပြိုင်ပေါဲရုဲမာဲဂှ် ဒၞာဲလဵုကလိဂွံမမာဲရော ယဝ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရံင်မ္ဂး သ္အာင်နူမာဲလ္တူဍုင်ခေါဇာတုဲ စၟဳစဟွံဂွံရ။ မာဲပ္ဍဲကအ်လ္ဂုတ်အလုံမွဲကအ်ဂှ် ပံင်သရုပ်တုဲ ဇၟာပ်ပေါဲရုဲမာဲ ဟွံမာန်မာဲ ဗော်ခိုင်ကၠိုက်ကေုာံဖောအ်ဗြဳကၟိန်ဍုင်(USDP) မွဲလှ်ေဏီရ။
အပ္ဍဲဂှ် ထပ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရံင်ညိပၠန်မ္ဂး လ္တူဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒှ်ပုရိသာတ်ဗော်မြာ်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ လ္တူအကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်အခိင်ဏအ် ၜိုန်ရညးဍုင်ကွာန်လ္တူဍုင်ရေဝ်တအ် ဂွံအခေါင်စုတ်မာဲကီုလေဝ် (၁) ဟိုတ်နူဗော်ညးတအ်ဒးစိုတ်ဂှ် ဟွံမွဲကီု၊ (၂) ဟိုတ်နူကဝ်မယှေန်တအ် တီဒဒှ်ရ ပုရိသာတ်ဗော်မြာ်ဂၠိုင်တုဲ ဟွံဓရတ်ကဵုအာစုတ်မာဲကီု၊ (၃) ပုရိသာတ်ဗော်မြာ်တအ်ဂှ် စိုတ်ဂိဒၟံင်ကဵု ညးစၞးဗော်ညဳသၟဟ်မန်တအ် ပံင်တောဲကဵုတၠအဝဵုပၞာန်တုဲ လုပ်ကေတ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲအလဵုသဳပၞာန်ၜါတၠကီု ဟိုတ်နူဟိုတ်ပိဟိုတ်ဏအ်တုဲ ပုရိသာတ်ဗော်မြာ်တအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် အာရုင်မာဲတုဲ စုတ်မာဲကဵုညးစၞးဗော်မန်တအ် ဟွံသေင်ရ။
လ္တူဍုင်လၟိုင်ဂှ် ဂကူမန်ၜိုန်ရဂၠိုင်ကီုလေဝ် ကာလရိုဟ်မမာဲမ္ဂး ဟွံမာန်ဗော်မြာ်တအ် မွဲလှ်ေဏီရ။ အကာဲအရာကာလဏအ် ရမ်သာင်ညးဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်လၟိုင်တအ် စပ်ကဵုပေါဲရုဲမာဲတုဲ ရမ်သာင်ညးတအ် သ္ၚိတ်ဇြဒၟံင်ရ။ ပုရိသာတ်ဗော်မြာ် လ္တူဍုင်လၟိုင်တအ် ၜိုန်ရဟွံဗြုမွဲသာ်ကီုလေဝ် လစွံစိုတ်ညးတအ် ဟွံတၞဟ်ခြာကဵုဗော်မြာ်လ္တူဍုင်ရေဝ်တအ်ရောင် ခယျကေတ်ရ။ ဟိုတ်နူဟိုတ်တအ်ဏအ်တုဲ လ္တူဍုင်လၟိုင်လေဝ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်တအ် ဂွံစၟဳစကွေံကွေံဟွံသေင်ရ။
ပ္ဍဲကအ်လ္ဂုတ်တေံဂှ် ဒှ်ပုရိသာတ် ဗော်ခိုင်ကၠိုက်ကေုာံဖောအ်ဗြဳကၟိန်ဍုင် (ဇာဒိသိုင်) တအ်သၟးရဂၠိုင်တုဲ ဗီုအကာဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ကာလလၟုဟ်ဏအ်မ္ဂး သာတုဲ မာဲဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ် စၟဳစဟွံဂွံရ။ လ္တူဍုင်ခေါဇာဂှ် သွက်မာဲဗော်မန်တအ် စၟဳစဂွံရ။ ဂွံလေဝ် ဂွံဇၞးဍာံဍာံရောင် စှ်ေစိုတ်ရ။ သှ်ေဒၟံင်ရုင်မာဲ ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန် ၁၂ ဒပ်တအ်ဂှ် မာဲသွက်ဗော်ညဳသၟဟ်မန်တအ် မွဲမာဲလေဝ် ဟွံမွဲဒၟံင်တုဲတုဲရ။ ပ္ဍဲတမ်ဒပ်ပၞာန်တအ်ဂှ် လၟိဟ်ကောန်ပၞာန်ဍေံ ဂၠိုင်ကီုဒှ်၊ အောန်ကီုဒှ် ဂလိုင်ဍေံဒးစိုတ်ဂှ် ဍေံဗပေင်စုတ်ဂွံရ။ သ္အာင်နူဂှ် မာဲဒစးဒုင်ပ္ဍဲဍုင်ကီု မ္ၚးဍုင်ကီုဂှ် ဗီုဍေံဒးစိုတ်ဂှ် ဍေံတအ်ဗပေင်စုတ်မာန်ပၠန်တုဲ မာဲသွက်ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂွံဇၞးဂှ် စၟဳစဟွံဂွံရ။
အဓိကမွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ဒေသရေဝ်ဂှ် အလံင်အမာတ်လဵုလုပ်ပြိုင်ပ္ကာန်ကီုရောဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗၞတ် ၈၀ က္ဍိုပ်ကၠံ ဟွံတီကေတ်ရ။ အလံင်အမာတ်ဗော်တၞဟ်ဟ် ၜိုန်ရနွံအကြာဒေသကီုလေဝ် အလံင်အမာတ်ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ် သီုဟွံမွဲပ္ဍဲဒေသသၟးဟွံက မွဲဝါလေဝ် ဟွံဂံင်စှ်ေထ္ၜးမုက် အကြာဒေသဏီရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဒေသရေဝ်ဂှ် ဒှ်ဌာန်ဒတန်ဒေသမန်ဇေတ်တ် ဒှ်ဂကူမန်ဆာန်ဂကူမန်ဍာံဍာံ ဒှ်မန်ထံက်ဂလာန်ကဵုဗော်မန်တအ်သၟးဂၠိုင်တုဲ ယဝ်ခါရ အတိုင်မွဲပွိုင်ဍုင် ဇၟာပ်ကွာန် ဂွံအခေါင်စုတ်မာဲမ္ဂး အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် ပရေံဒၟံင်ဗီုကာလလၟုဟ်လေဝ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ဇၞးမာဲဗွဲစၟတ်ရ။ ပေါဲရုဲမာဲအလန်ဏအ်ဂှ် ဒးဒုင်ကုတ်ထပိုတ်ကၠေံ တမ်ရိုဟ်ကၞက်မမာဲမန် အကြာကွာန်မန်တအ်တုဲမှကၠောန်ဏာဂှ် ဒှ်ပေါဲရုဲမာဲအလီ ဒှ်ပေါဲရုဲမာဲဟွံမွဲကဵု ဗဗွဲဓဝ်ဇေတ်တ်ရ။
ဗော်မလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ညးဒေသရေဝ်တအ် မ္ဒးစုတ်မာဲဂှ် (၁)ဗော်ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ပရေင်ဖောအ်ဗြဳ ကၟိန်ဍုင်၊ (၂)ဗော်ညဳသၟဟ်မန်၊ (၃)ဗော်ပရေင်တောတက်ဗြဳဂုဏ်ဖဵုကောန်ဂကူ ပံင်ပိဗော်ရောင် ဂွံတီကေတ်လဝ်ရ။ ညးစၞးအလံင်အမာတ် နူဗော်ညဳသၟဟ်မန် လုပ်ပြိုင်ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဖ္အိုတ်နွံ (၅) တၠရ။ ဒၞါဲကၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ စၟတ် (၁) ဂှ် ဒံက်တာဗညာအံင်မဵု ကေုာံ ဒၞါဲကၠတ်ထဝ်တွဵုရး စၟတ် (၁) ဂှ် နာဲဗညာမန် (ကော်) အံင်ထူတအ် ဒုင်လုပ်ပြိုင်အာနသၞောတ် (PR) တုဲ သှ်ေဒၟံင် ဒၞါဲကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် မိပိုန်သိုက်ထဝ် (ကော်) မိမျေအ်တာန်၊ ဒၞါဲကၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူဂှ် နာဲဆာန်တိ ကေုာံ ဒၞါဲကၠတ်ထဝ်တွဵုရးဂှ် မိလွဳဟာန်တအ် လုပ်ပြိုင်ပ္ကာန်အာ နသၞောတ် (FPTP) ရောင်။
သရုပ်ကၠေံမ္ဂး အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဍုင်ဗၟာဂှ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပါ်ပါဲ ခါတ်အကာဲဟွံလောဲရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကဝ်မယှေန်ပၞာန်တအ် ၜိုန်ရပါင်ညးတအ် ကရေဲကညာင်ဒၟံင် ညးတအ်ကၠောန်ဏာ သၟဝ်သဇိုင်သၞောဝ် ၂၀၀၈ ကီုလေဝ် နကဵုအလဵုဇကု ကဝ်မယှေန်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်သၞောဝ် ၂၀၀၈ တုဲ ဗီုဒးစိုတ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပဒၟံင်နာနာသာ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်ပရေင်ဏအ် ၜိုန်ရကဵုလဝ်ယၟုက္ဍိုပ်လိက် “သ္ၚဳဂၠိပ်ပါ်ပါဲစမ်ရံင်ပေါဲရုဲမာဲကဝ်မယှေန်ပၞာန်ပ္ဍဲဒေသရေဝ်မ္ဂး” ကီုလေဝ် ကာလဍေံ (ကဝ်မယှေန်ပၞာန်) တအ် ကဵုဒးမှ ဂွံဒး ဂွံဍာံပြရောင်။
