မယံၚ် (ဍုၚ်မန်)

ဂိတုမာတ်ချ်ဏံမ္ဂး သွက်ဂွံကော်ကောံဓရီုကၠတ်ထဝ်တုဲ ရေၚ်တၠုၚ်ဖန်ဇန်အာ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳရောၚ် ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဟီုလဝ်ရ။ အခါဂှ်မ္ဂး ကၠတ်ထဝ်အဆံၚ်ဆံၚ်တအ် စတိုန်ကၠတ်ထဝ်တုဲ အလဵုအသဳဗီုပြၚ်ဒပ်ပၞာန်တအ် မနွံပၟိက် ရုပ်ရဴမံက်ကၠုၚ်ရ။

ဗီုပြၚ်အုပ်ဓုပ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဂှ် ဒဵုကဵုတၟေၚ်တိတ်အာ နူကဵုပၞာန်သီလဝ်အဝဵု (၂၀၂၁-၂၀၂၅) မတုဲကၠုၚ်တေံ ဟွံသေၚ်ရ။ အတိုၚ်ဖျုန်စၞာံဂှ်ဟေၚ် သၠာဲၜးဗီုပြၚ်ကယျိုၚ် သၠာဲပြံၚ်မၞိဟ် ပြံက်ဍံက်စုတ် အရံၚ်တေံ အရံၚ်ဏံညိညတုဲ ဆက်အုပ်ဓုပ် ပကၚ်ရၚ်အာဍုၚ် အတိုၚ်တြေံပၠန်ရ။

ညးစၞးဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်လဝ်မာဲ နူပေါဲရုဲမာဲ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) တုဲကၠုၚ်ဏံတအ်ဂှ် သၟဝ်ဗွိုၚ်ဂၠံၚ်တရဴ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် မလးစှေ်စိုတ်ဂှ်ဟေၚ် မ္ဒးကွာ်ဍံၚ်ဗက်အာရ။

အခိၚ်ကာလပေါဲရုဲမာဲဂှ် နကဵုတၚ်ရန်တၟအ်နွံနွံ မိက်ဂွံစၟဳစ အခေါၚ်အရာညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ထေက်ကဵုဒးကလိဂွံဂှ် သွက်ဂွံသဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးအာ ဇရေၚ်ကၠတ်ထဝ်သ္ဂးတုဲ လံၚ်ဗဝ်စုတ်လဝ်ကဵုမာဲ ညးစၞးဇၞးမာဲတအ်ရ။ အခိၚ်တေံဟီုမ္ဂး အီအီဂြိုၚ်ဂြိုၚ် စုတ်ဏာကဵုမာဲ နကဵုတၚ်စၟဳနွံနွံရ။

ညးစၞးမန်ဂွံဇၞးမာဲအလန်ပေါဲရုဲမာဲ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ဏံဂှ် ဟိုတ်နူဗော်အေန်အေလ်ဒဳတအ် ဟွံလုပ်ပေါဲရုဲမာဲတုဲ ကောန်ဗော်အေန်အေလ်ဒဳတအ် ဗဝ်ဆာဲစုတ်ကဵုမာဲ ကု အလံၚ်အမာတ်မန်တအ်ဂှ်ရ ဟွံတော်လဝ်ရန်လဝ်မွဲသာ် ညးစၞးကၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ် (၅) တၠ၊ ညးစၞးကောန်ဂကူ (၅) တၠ ကဵု ညးစၞးတွဵုရး (၇) တၠ ပံၚ် (၁၇) တၠ ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်ကၠုၚ်ရ။

ညးစၞးအမာတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် အဃောအကြာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကြေပ်ဂြတ်ဒၟံၚ်လၟုဟ်ဏံဂှ် သွက်ဂွံဂွံပၞော်ယွီုမွဲမွဲသာ်၊ ပၞော်ပရေၚ်စသုၚ်မံၚ်စံၚ် ထောၚ်သၠဲတိုန်ညိညဇြိုၚ်သာ မာန်သ္ဂးတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ် ဗဝ်စုတ်လဝ်ကဵုမာဲ ညးစၞးမန်တအ်ရ။

အမာတ်ကၠတ်ထဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်အမာတ်သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဂွံစကာဟာ၊ ဒှ်အမာတ်သွက်တၠအဝဵု (ပၞာန်ဗၟာ) တအ် ဂွံသ္ပဒၞန်ဟာဂှ် ညးမၚ်ရံၚ်အခါတ်အကာဲလ္ၚဵုတအ် မၚ်စၟဳဗဵုဒၟံၚ်သီုဒွိၚ်အိုတ်ရ။

သၟာတ်အခါတ်အကာဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဍုၚ်မန်မွဲတၠဂှ် “အမာတ်ကၠတ်ထဝ်မန်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒတူလိုၚ် စၞးညးဍုၚ်ကွာန်ဍာံဍာံတွဵုရောၚ် အဲညာတ်၊ မုဟိုတ်ရောဟီုတှေ် ပေါဲရုဲမာဲအလန်ဏံဂှ် ဒြဟတ်ဗော်မန်ကဵု ဒြဟတ်ဗော်အေန်အေလ်ဒဳ ပံၚ်တုဲ ဗဝ်စုတ်ကဵုလဝ်မာဲ ကဵုညးတအ်၊ ပရေၚ်ကမၠောန်ဒစဵုဒစးကဵု ဒတုဲဖဵုညးဍုၚ်ကွာန်တှေ် ညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ်တအ် ဒးဂံၚ်ဒတူလိုၚ် လ္ပာ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဟေၚ်၊ ပရေၚ်ကမၠောန်ဍဵုဍိုက်ညးဍုၚ်ကွာန် ဟွံဒှ်ဒတုဲဖဵုကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် အမာတ်တအ် ဒုၚ်ကအ်ပါၚ် ဒုၚ်ဂတိပါၚ် ဒုၚ်ထ္ပက်စၟတ်တဲ မွဲကရောံကဵု အမာတ်ကျဖောအ် အမာတ်ဒပ်ပၞာန် (ဗၟာ) တအ် မွဲစွံတှေ် အမာတ်တအ်လေဝ် သိက္ခာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်စှေ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုလညာတ်အဲ မိက်ဂွံကဵုကသပ်ဂှ်တှေ် ၜိုန်လဵုဒးဒုၚ်ကဵုဒြဟတ်ဓရိုဟ်နွံနွံ ဒးဒတူလိုၚ်ဂုဏ်သိက္ခာ လ္ပာ်ညးဍုၚ်ကွာန်ကဵု ဒးဒတူလိုၚ်ဂုဏ်သိက္ခာ ပရေၚ်ဂကူဇကုဟေၚ်” ညးဟီုရ။

လတူသၞောဝ်ဥပဒေ ဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန် အာယုက်စိုပ် (၁၈) သၞာံတုဲ ဒးလုပ်ယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန် (ပၞာန်ဗၟာ) ဂှ် ကာလတၠအဝဵုပၞာန်လၟုဟ်ဏံ ပၠုပ်လဝ်လမျီုဗီုပြၚ်သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ ဆက်ဖန်ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ်လၟုဟ်ဏံဂှ် ကၠတ်ထဝ်မံက်ကၠုၚ်တုဲ သွက်ဂွံ ထပ်သ္ပအာဒတန် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်နွံမာန်ဂှ်လေဝ် မၞိဟ်လ္ၚဵုစှေ်စိုတ်နွံရ။

သၞောဝ်ဥဒေညးဍုၚ်ကွာန်ဒးယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန်ဂှ် အလဵုအသဳတိုန်တၟိဏံ ထပ်သ္ပဒဒတန်ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ရောၚ်ဒှ်မ္ဂး ညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ်ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်လဝ်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးဒစဵုဒစးဟာ၊ ဒုၚ်ကအ်တုပ်စိုတ်ဟာဂှ် ညးစၞးအမာတ်ဂမၠိုၚ်တအ် နူလၟုဟ် သ္ဒးစဵုဒုၚ်ချပ်လဝ်တုဲတုဲရ။

ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်တေံ ညးစၞးမန် (ကောန်ဍုၚ်အရၚ်) တအ် လၟိဟ်ဗွဲမအောန် သဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးဟွံမာန်တီကီုလေဝ် ရံၚ်ကဵုဂုဏ်ဖဵု ကောန်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ် (ဝါ) ညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဒတူလိုၚ်လ္ပာ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဟာ၊ ဒတူလိုၚ်မွဲကရောံကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ တအ်ဟာဂှ် သွဟ်မံက်ကၠုၚ်မာန်ရ။

မွဲအာယုက်ကာလ တၠအဝဵုပၞာန်တအ်သီလဝ်အဝဵု (၂၀၂၁-၂၀၂၆) တ္ၚဲဏံဂှ် သၞောဝ်ဥဒေစဵုဒၞာဂုဏ်ဖဵု သွက်ဒပ်ပၞာန်(ဗၟာ)၊ သၞောဝ်ဥပဒေဂုဏ်ဖဵု သွက်ဒပ်ပၞာန် (ဗၟာ) ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ချူခၞံကၠုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုသာ်နွံရ။

ဒးဓမံက်ထ္ၜးမ္ဂး ဗီုကဵု ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၄) ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ (၁၀) ဂှ် ပတိတ်လလောၚ်ကၠုၚ် သၞောဝ်ဥပဒေညးဍုၚ်ကွာန်ဒးယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန်၊ တၚ်ပလေဝ် အကာဲအရာကၟာတၟေၚ် (အရေးပေါ်အခြေအနေ ဥပဒေပြၚ်ဆၚ်ချက်များ)၊ ဥပဒေအေန်တာနေက်ကဵု ဆေၚ်စပ်ကဵုမဳဒဳယာဂမၠိုၚ် (အၚ်တာနက်နှၚ့် မီဒီယာဆိုၚ်ရာ ဥပဒေများ)၊ ဥပဒေဆေၚ် စပ်ကဵုဂကောံဂမၠိုၚ် (အဖွဲ႕အစည်းများနှၚ့် NGO ဆိုၚ်ရာ ဥပဒေများ) လက္ကရဴအိုတ်ဏံ သၞောဝ်ဥပဒေကံၚ်သဳညးဒုၚ်ကဵုကသပ်ဍုၚ်(နိုၚ်ၚံတော်အတိုၚ်ပၚ်ခံကောၚ်စီ) စတမ် ချူပလေဝ်ကၠုၚ် (ဝါ) ချူခၞံကၠုၚ်နွံရ။

သၞောဝ်ဥပဒေကာလ တၠအဝဵုပၞာန်တအ်အုပ်ဓုပ် ပလေဝ်ကၠုၚ် (ဝါ) ချူခၞံကၠုၚ်လဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်စဵုဒၞာဂုဏ်ဖဵုဒပ်ပၞာန်တအ်တုဲ သွက်ဂွံဒှ်ပရေၚ်သွက်ဂွံ ကရေပ်ဂရတ်ဍဵုဍိုက်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဗွဲစၟတ်ရ။

လတူသၞောဝ်ဥပဒေတၠအဝဵုပၞာန်တအ် ပလေဝ်လဝ် (ဝါ) ချူခၞံကၠုၚ်လဝ်အိုတ်သီုတအ်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳတိုန်တၟိတအ် စွံလဝ်ကၠာ နကဵုညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန်ရုဲစှ်လဝ်တအ် သာ်လဵု စွံစိုတ်၊ သာ်လဵု ဒစဵုဒစး (ဝါ) ဟိုတ်ဖဵုထံက်ဂလာန်ဂှ် ညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ်ကဆံၚ်ဆံၚ်တအ် သွက်ဂွံဒးကေတ်တာလျိုၚ်ဟေၚ်ရ။

ပ္ဍဲအခန်ဒးကေတ်တာလျိုၚ်ဏံဂှ် သ္ပဒြဟတ်မွဲကရောံကုအမာတ်ဒပ်ပၞာန် အမာတ်ဗော်ကျဖောအ်တအ်တုဲ ကေတ်တာလျိုၚ် လ္ပာ်ဂုဏ်ဖဵုဒပ်ပၞာန် (ဗၟာ) တအ်ဟာ၊ သ္ပစၞးညးဍုၚ်ကွာန်တအ်တုဲ ကေတ်တာလျိုၚ်လ္ပာ်ဂုဏ်ဖဵု ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဟာဂှ် နူလၟုဟ်ဏံ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် မၚ်ရံၚ်အခါတ်အကာဲဒၟံၚ် စရာဲညးစၞး အမာတ်ကၠတ်ထဝ်တအ်ရ။

ညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်၊ ညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ၊ ညးစၞးအမာတ်ကၠတ်ထဝ်တွဵုရးတအ်အိုတ်သီု အတိုၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရုဲစှ် ပတှေ်စှေ်လဝ်စိုတ် ညးစၞးညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် ကဵုဂွံဒှ်စၞးညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဍာံဍာံညိဂှ် ပ တိုန်ထ္ၜးဏာရ။