ကိစ္စခုတ်ထောံယၟု ဒဒန်ၜဳသြၚ်လောန် မတ်မလီု-တ္ကံခၟိုၚ် နကဵုယၟု “သ္ကိုပ်ပၞာန်အံၚ်သာန်” ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်မန်တံ ဟွံစှေ်စိုတ် ဒ္စဵုဒ္စးတဴကီုလေဝ် ခုတ်ကဵုယၟုဏံဂှ် အရာဒးကေတ်ဂုန်စရာဲမွဲဏောၚ် ရဴဝွံ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၅၊ တ္ၚဲကၠောန်ကောံဓရီု ကၠတ်ထဝ်တွဵုရးမန်တုဲဂှ် သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် တွဵုရးမန် ဟီုဂးကဵုရဲမဳဒဳယာပရိုၚ်တံရ။

“အလုံဖၟိုတ်ဂှ် နူကၟိန်ဍုၚ်တေံရဏောၚ်ကၠောန်ကဵု၊ ကၠောန်လဝ် နကဵုသြန်ဂအုံကၟိန်ဍုၚ်ရဏောၚ်၊ စပ်ကဵုကိစ္စဏံတုဲ ခုတ်ကဵုယၟုသ္ကိုပ်ပၞာန်အံၚ်သာန်ဂှ် နကဵုအဲ ယဝ်ဒးဟီုကၠးကၠးတှေ် ဒးကေတ်ဂုန်စရာဲဏောၚ်” သာ်ဝွံ ဒံက်တာအေဇြာန် သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် တွဵုးမန်ဟီုရ။

အတိုၚ်ဥပဒေဍုၚ်ဗၟာ ၁၉၃၅ တေံမ္ဂး ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဒေသကုန်ဒဵု ကေုာံပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဒေသတိဗလး ဂးတုဲ ဥပဒေနွံဒၟံၚ်ရောၚ်၊ သ္ကိုပ်ပၞာန်အံၚ်သာန် ယဝ်ကၠောန်လဝ်သ္ဘၚ်သဳကၠဳပေန်လုၚ် ဟွံမွဲမ္ဂး ဗီုတိဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကာလလဵုမွဲ ဍေံဟွံစိုပ်အဆံၚ်ဗီုလၟုဟ်ဏံရ သာ်ဝွံ သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဆက်ဟီုရ။

သ္ပဟိုတ်ကဵု ယၟုမ္ဂး “ဒဒန်သ္ကိုပ်ပၞာန်အံၚ်သာန်”ဂှ်တုဲ အဃောဂိတုမာတ် ၂ မံက်တေံ ကောန်ဒေသ ၜိုတ် ၃၀၀၀ တၠပြၚ်တံ ထ္ၜးဆန္ဒ အာတ်မိက်ကၠုၚ် ညံၚ်သ္ဂောံကဵုယၟု မဂပ်ဝ်ကဵုဒေသဂှ်နွံကၠုၚ်ကီုလေဝ် နူအလဵုအသဳ ဟွံဗဗွဲဗက်တုဲ ဂိတုမာတ် ၁၉ ဏံမ္ဂး ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုအလုံကောန်ဂကူမန်တုဲ မှာဇန်ၜိုတ်မွဲဠက် ဆက်ထ္ၜးဆန္ဒပၠန်ဏောၚ်ဂှ် ဂွံတီလဝ် နူညးက္ဍိုက်ပ် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒရ။

“ပ္ဍဲပေါဲဆန္ဒ ပိုဲထ္ၜးဂတဏံဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲသၟးဟွံသေၚ်။ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကောန်ဍုၚ်အရၚ် တၞဟ်ဟ်လေဝ် ဘိုအ်ဂွံကၠုၚ်နွံမံၚ်ကီုဏောၚ်။ ညးတံလေဝ် နနဲရမျှာၚ်ကမြေဲပိုဲကီုရ ကမြေဲအာဏောၚ်” သာ်ဝွံ ညးမချဳဒရာၚ်ပရေၚ်ကောန်ဂကူ နာဲမန်ရာဇာ ဟီုရ။

ပ္ဍဲအရာထ္ၜးဆန္ဒဏံ သွက်ညးမကၠုၚ်နူဒေသနာနာတံဂှ်မ္ဂး သွက်ဂွံဖျေံဒၞါဲဝါဲကွဳစက်ယာန်ညးတံကီု၊ သွက်ပရေၚ်ဂီုကၠီုကီု၊ သွက်ဂွံပရအ်ဍာ်သုၚ်တံကီု ပါ်ပရအ်ကဵုလဝ်တာလျိုၚ် တုဲဒှ်အိုတ်ကီုရဂှ်လေဝ် နာဲမန်ရာဇာ ဆက်ဟီုထ္ၜးရ။

စပ်ကဵုကိစ္စယၟုဒဒန်ဏံတုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီု ကၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် အလန်ဒုတိယ တ္ၚဲဂိတုမာတ် ၁၄ ဂှ် အမာတ်ကၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် ၁၅ တၠ ကေုာံဝန်ဇၞော်ကၟိန်ဍုၚ် ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်သိုၚ်ခၞံတံ သဳကၠဳပ္တိုန်ထ္ၜး သွက်ဂွံခုတ်ယၟု သ္ကိုပ်ပၞာန်အံၚ်သာန်တုဲ နွံကၠုၚ်ကဵုမၞိဟ်ဒ္စဵုဒ္စးကီုရ၊ ဒၟါနူဂှ်ရ စိုပ်အဆံၚ် ဒးကဵုမာဲ နပွမဍဵုကောန်ဍေၚ်စက်တုဲ မာဲထံက်ဂလာန် ၂၁၇ မာဲ၊ မာဲဒ္စဵုဒ္စး ၄၃ မာဲ၊ မာဲအကြာ ၁၁၆ မာဲ သွဟ်တိတ်ကၠုၚ်သာ်ဏံတုဲ ဂလာန်မ္ဂး ယၟုသ္ကိုပ်ပၞာန်အံၚ်သာန်ဂှ် ဇၞး ဒှ်အာဒတန်ရ။