လိက်ပရေင်၊ မယံင် (ဍုင်မန်)

အဃောရုန်ဂစာန်ဒၟံင် သွက်ဂွံဒက်ပတန်အာ ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်တေံဏီ ဗွိုင်ကာလပၠန်ဂတး တ္ၚဲဏံ သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ်အာ ဒေသ တိဍာ် ညးကဵုညးဂှ် “လိက်စံင်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်” (Governing Document) သွက်ဂွံချူအာနွံ နူကဵုဂကောံပၠန်ဂတး ၉ ဂကောံတံ တုဲကၠုင် ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ ဂှ် ပတိတ်လိက်လလောင်တြးရ။  

လိက်စံင်ဂှ်ဝွံ “သၞောဝ်သ္ဇိုင်ဒက်ပ္တန် ဆေင်ကဵုအစဳမာန် ပရေင်ပြံင်သၠာဲဖေဝ်ဒရေဝ်” (Articles of Federal Transitional Arrangement-AFTA) ရောင် သာ်ဝွံ လိက်လလောင်တြးနူဂကောံ ၉ ဂကောံဂှ် ကဵုလဝ်က္ဍိုပ်ရ။

ပ္ဍဲကဵုတင်ပတဝ်က္ဍိုပ် သၞောဝ်မူဖေဝ်ဒရေဝ် ဂကောံပၠန်ဂတး ၉ ဂကောံတံဂှ် နဗီုပြင် နူဗဟဵုရပ်ဇုက် ဂှ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ နဗီုပြင် နူသၟဝ် တိုန်လတူ “တွဵုရးဇြဟတ်ခိုဟ်မှ ကၟိန်ဍုင်ဇြဟတ်ခိုဟ် (Bottom- up Federalism)” ရောင်ဂှ် စှ်ေစိုတ် ချူလဝ်ရ။

ပ္ဍဲကဵုဂကောံပၠန်ဂတး ၉ ဂကောံဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) (NMSP-AD)၊ ကံင်ဇြဳ ဖေဝ်ဒရေဝ်ဍုင်မန် (MSFC)၊ ဗော်တဴတက်ကောန်ဂကူကရေင်ဍာဲ (KNPP)၊ ဗော်သွးကောန်ဂကူကရေင် (KNU)၊ ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဂကူချေင် (CNF)၊ ကံင်ဇြဳကဵုကသပ်ဍုင်ကရေင်ဍာဲ (KSCC)၊ ကံင်ဇြဳဖေဝ်ဒရေဝ်ကောန်ဂကူ ပအိုဝ် (PNFC)၊ ကံင်ဇြဳကဵုကသပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအင် (TPCC)၊ ဂကောံညးဗြဴ (ကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာ) WLB တအ် ပါရ။

အပ္ဍဲဂကူမန်ဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ က္ဍိုက်ပ်တုဲ ချူဓဇက်လဝ် သဇိုင်မူဖေဝ်ဒရေဝ် (မူအပြောံ) နွံရ။ သဇိုင်မူဖေဝ်ဒရေဝ်ဝွံ အခန်ကာလပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန် မံက်ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကီု၊ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် အနာဂတ်ဂတဏံ ပ္ဍဲအရာဆန်ၜန်ဒၟံင် သွက်ဂွံဒက်ပတန်အာ ကၟိန်ဍုင်သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ် စၞးဂကူမန် နကဵုတင်မူ ရမျှာင်ဂကူမန် သွက်ဂွံသဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးအာမာန် ရန်တုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်၊ ဗွိုင်ခမဳသင်၊ ဗွိုင်မှာဇန်၊ ဗွိုင်တၠပညာ ကေုာံ ညးပါလုပ်ထေက် ၅ ဗွိုင်ပံင်ကောံတုဲ ချူပလေဝ်ပလေတ်လဝ်လေဝ် မၞုံတဴကီုရ။

သဇိုင်မူဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ်ဝွံ နူကဵုဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် (၁၂) ဂကောံရပ်လွဟ်ပၠန်ဂတး (ဒပ်ပံင်ကောံ UNFC +)ဂမၠိုင် ချူဓဇက်လဝ် ဒုင်သဇိုင် (၂၄) တင်ဂှ်ကီု၊ ဒုင်လဝ်သဇိုင်နူကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ဗီုပြင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ရာမည (တွဵုရးဍုင်မန်) အခန်ပါ်ပရအ် အဝဵုအာဏာဂှ်ကီု ဇန်တပ် ချူလဝ်ရ။

ကြက်ရှ်သာ မူဖေဝ်ဒရာဝွံ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မွဲမွဲဂှ် တၠတမ်မူလအဝဵုအာဏာဂှ် သ္ဒးနွံပ္ဍဲတွဵုရးဂှ်တုဲ အဝဵုအာဏာ ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ် ၜိုတ်တွဵုရးဂမၠိုင် ဖန်ကဵုလဝ်ဂှ်ဟေင် အဝဵုအာဏာမၞုံရောင် ရဴသာ်ဝွံ ချူဓမံက်ထ္ၜးလဝ် (မူအပြောံ) ဂွံဆဵုကေတ်ရ။

သရောပ်မ္ဂး ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ် သွက်ဂွံဒက်ပတန် အနာဂတ်ဂတဏံမ္ဂး ပ္ဍဲဒေသကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် အဝဵုတွဵုရးညးကဵုညးဂှ် မပတမ်ကဵု အဝဵုအာဏာ ပိသာ် အဝဵုပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ အဝဵုပရေင်ချူခၞံသၞောဝ်၊ အဝဵုပရေင်စဳရေင်သၞောဝ်ဓဝ် ဒးနွံပ္ဍဲတဲ တွဵုရးညးကဵုညးတုဲ အဝဵုထေက်ကဵု ဒးစွးပတန် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်၊ တင်လ္ၚဵု အဝဵုအာဏာသီုတွဵုရး သီုပ္ဍဲကၟိန်ဍုင် ကော် အဝဵုတုပ်သၟဟ် ချူဗမံက် ပါ်ပရအ်လဝ်နွံရ။

ပ္ဍဲကဵုကာလပၠန်ဂတးတ္ၚဲဏံဂှ်ကီု၊ တၠအဝဵုပၞာန်တံ သရိုဟ်စှ်ေအာတုဲကီု ပ္ဍဲကဵုဒေသကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင် ညးကဵုညးဂှ် တၠတမ်အဝဵုအာဏာပေင်င်ဂှ် သ္ဒးမၞုံပ္ဍဲတွဵုရးဍုင် ကောန်ဂကူညးကဵုညးတုဲ အဝဵုအာဏာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဂှ် ၜိုတ်တွဵုရးတံကဵုလဝ်ဂှ်ဟေင် အခေါင်အဝဵုနွံရ။

ၜတ်ကၞာတ်ရံင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေဒက်ပတန်ဍုင် ၂၀၀၈ အလဵုအသဳပၞာန် (နဝတ၊ နအဖ၊ ကံင်ဇြဳပၞာန်) တံ တ္ၚဲဏံမ္ဂး ဂတးဂတုန်ဒၟံင် ၃ ကဵု ၄ တုဲ ပ္ဍဲကဵုဂၠံင်တရဴသၞောတ် ပၠန်ဂတး ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ရန်ပတဝ်လဝ်သၞောတ် သွက်ဂွံပ္ကင်အုပ်ဓုပ်အာ အနာဂတ်ဂတဏံဂှ် နကဵုကံင်ဇြဳပၞာန် ကေုာံ ဇြဟတ်ကံင်ဇြဳပၞာန် ဗော်ပရေၚ်ဍုင်ကွာန် မထံက်ဂလာန်ကဵု ဒပ်ပၞာန် (ဗၟာ) တံကီု သာ်လဵုလေဝ် သဳကၠဳပညဳပညပ်ဂွံမာန်ဟွံသေင် လးလးရ။

ဟိုတ်နူသၞောတ်ဂၠံင်တရဴဂတးဂတုန်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ၃ ကဵု ၄ ဂှ်တုဲ လ္ပာ်ဂကောံပၠန်ဂတးကောန်ဍုင်အရင် ဂမၠိုင် မ္ဒးရပ်လဝ်မူဝါဒ ပွမဗတိုက်သရိုဟ်ကၠေံ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်တံပိုတ်တ်ဂှ် မံက်တိုန်ကၠုင်ရ။

ပ္ဍဲကာလပၠန်ဂတးတ္ၚဲဏံဂှ် လ္ပာ်ဂကောံပၠန်ဂတးဒစဵုဒစး ကုသၞောတ်ဝါဒကံင်ဇြဳပၞာန်တံဂှ် တင်အဓက ဗတိုက်သရိုဟ်အာ တၠအဝဵုပၞာန်တံ နကဵုလွဟ်တုဲ မွဲလ္ပာ်ဂှ် နကဵုကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံဖျေံရိုဟ်ကၞက် ဗီုပြင် ပ္ကင်ရင်အုပ်ဓုပ်အာဍုင် (ကၟိန်ဍုင်) အနာဂတ်ဂတဏံဂှ် တွဵုရးညးကဵုညး ချူဓဇက်ဒၟံင် သဇိုင်သၞောဝ်ဥပဒေဒက်ပ္တန်ဍုင် (တွဵုရးဍုင်) ဂကူညးကဵုညးနွံ၊ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကၟိန်ဍုင်ဂတဏံ ဗီုပြင်သၞောတ်လဵု ဂွံဆက်ပ္ကင်ရင်အာဂှ်လေဝ် မူသဇိုင်ဖေဝ်ဒရေဝ် သ္ပစၞးဂကူညးကဵုညးတုဲ ချူဓဇက်လဝ်နွံရ။

ရံၚ်သရောပ်ကေတ်မ္ဂး မွဲလ္ပာ်ဂှ် ဗတိုက်သရိုဟ်အာ တၠအဝဵုပၞာန်တံ ပေါဲဗတိုက် နကဵုလွဟ်နွံ၊ မွဲလ္ပာ်ဂှ် ဖျေံရိုဟ်ကၞက် ဗီုပြင်ပ္ကင်ရင်အုပ်ဓုပ်ဍုင်အနာဂတ်ဂတဏံ နကဵုသၞောတ်ပါ်ပရအ်အဝဵု အကြာတွဵုရး ကဵု ကၟိန်ဍုင် ကော် ဖေဝ်ဒရေဝ်ရ။

ပ္ဍဲကာလပၠန်ဂတးတ္ၚဲဏံဂှ် ကောန်ဍုင်အရင်လုပ်မံင်ပေါဲဗတိုက် ကုတၠအဝဵုပၞာန်တံ ဗတိုက်ထ္ဍေင် ပတိတ် တၠအဝဵုပၞာန်တံ ဗွိုင်သၠဲတိုန်ဒၟံင် မွဲဒေသတုဲ မွဲဒေသ နွံကၠုင်တုဲ မွဲအဆက်ဂှ် သီုကဵုလး ဖျေံဒၟံင်ဗီု သွက်ဂွံပ္ကင်ရင်အုပ်ဓုပ်အာတိဍာ်၊ ဒေသညးကဵုညး ပ္ဍဲကာလပၠန်ဂတးဏံနွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။

ဒမြိပ်ပၠန်ဂတးတ္ၚဲဏံ ပ္ဍဲဒေသတိဍာ်ဂကူညး ဂကူညး သၠုင်ပတိုန်ပေါဲဗတိုက်တုဲ ဖျေံအဝဵုဩဇာသၞောတ်ပ္ကင်ရင်အုပ်ဓုပ်ဇကုဇကုမာန်မ္ဂး အတိုင်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် မရန်ပတဝ်လဝ် သွက်ဂွံဒက်ပတန်အာဍုင် သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ် မဍာံပြမွဲ ကြက်သ္ဒးမံက်ဂတဝ်တိုန် ဨကန်ရောင်။