ဂကောံမန်ဍုၚ်ဝှတ်ဝှၚ်(Mon Community of Fort Wayne) မၞုံတန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲတွဵုရးအိန်ဒဳယာနာ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်ဝွံ သွက်သ္ဂောံကၠောန်ဗဒှ်အာတ္ရဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု(၇၈)ဝါ နကဵုအစဳဇန်နာနာသာ်နွံရောၚ် ဂွံတီကေတ်နူ ညးတာလျိုၚ်ဂကောံမန်ဍုၚ်ဝှတ်ဝှၚ်တအ်ရ။

တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်ဂှ် စတမ်နူ ဗိုလ်တုင် နာဲပါန်တာ ကေုာံ သၟတ်လ္ၚဵုတအ် ပံင်ကောံတုဲ တ္ၚဲစဗတိုက်လုပ်သီလွဟ် ပ္ဍဲဗဒိုပ် ဒပ်စဵုဒၞာကွာန်ထဝ်ပၠင် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်ဂှ်တုဲ စိုပ်ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင် (၁၃၈၇) ဏံမ္ဂး လုပ်ဂါမ်စိုပ်ကၠုင်ပွိုင်(၇၈)သၞာံရ။

စနူကျပၞာန်ဗၟာအံင်ဇဲယျတုဲ မန်တအ် လုပ်ကၠုင်ပၠန်ဂတးနာနာဂှ် သ္ကိုပ်ပၞာန်တၠဗာန် ဍိုက်ဍိုပ်တုဲ နဒပ်ဍာ်၊ ဒပ်တိုက် ပၠန်ဂတးကၠုင်ပဒေသရာဇ်ဗၟာအဆက်ဆက် ဒဵုစိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာစိင် ဒဴစိုပ်ဍုင်ဒျူဒျာရ။

ပရေင်ဒးယိုက်ဂၠေင် ဒလေင်ပၞာန်ဍုင်ဂှ် ကံင်ဇြဳပၞာန်တံ ရပ်စပ်သုင်စောဲကၠုင် ၜိုန်ရမွဲသၞာံပြင်အာကီုလေဝ် ဒေသကွာန်မန်ပိုဲတံ ဒးကၠုင်ဒၟံင်နွံဂှ် နွံဒၟံင်ကီုရ။ ဆ္ဂး ဂွံဒးကၠုင်သ္ကာတ်တ်ဂှ် ဟွံမံက်ပြာကတ်တဴ ကွေံကွေံဏီရ။ အကြာဂိတုဂျူလာဲ၊ အဝ်ဂုက်ဏံ ပရိုင်သ္ကာတ်မြဟ်ကၠုင် အကြာကွာန်မန်တံ ဂွံမိင်ကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးချူလိက် ဂွံတီကေတ်လဝ် ပရောပရာ ဒေသလ္ပာ် တွဵုရးသေံတေံ ဗီုဒးဒုင်ကၠုင်လဝ် ပရေင်ဒဒိုက်ယိုက်ဂၠေင် ဒလေင်ပၞာန်ဂှ် ပါ်ပရအ်ဏာကဵုကောန်ဂကူမန် ပိုဲတံ နကဵုလိက်ပရေင်ဝွံရ။

လ္ပာ်ကမ္မယှေန်ပၞာန်တအ် ဖန်ဇန်ပလေဝ်ပကေတ်ကၠုင် သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲ (၂၀၂၅) ဏံဂှ် ဂကောံဂွံရေင်တၠုင်ကဵုလညာတ်ပညာ စပ်ကဵုပေါဲရုဲမာဲတအ် မုလေဝ်ချဳဒရာင်ဟွံမွဲဏီရောင် ညးမင်ရံင် ပရေင်ပေါဲရုဲမာဲဒေသမန်မွဲတၠဂှ် ဟီုရ။

ပ္ဍဲကဵုအကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန်ကာလတ္ရဲဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံဂွံအခေါင်အရာ ပရေင်ပူဂဵုတုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုလုပ်ပံင်ဗ္ဒဗ္ဒာဲ ကဵုကမ္မယှေန်ပၞာန်ဂၠိုင်ကၠုင်မံင်ရောင် ဂကောံဒပ်မင်ကင်ကွာန် နူတွဵုရးဍုင်မန်မွဲတၠ ဟီုထ္ၜးရ။

နူကဵုညးတာလျိုင်ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်မွဲတၠ ဟီုဓမံက်ကၠုင် တၠဒါန်တအ် သွက်ဂွံထပိုတ်ဖျေံ ဩန်ဒါန်က ဝက်ဒှ်မံင်ဂးတုဲ အစာဂမၠိုင် ဒှ်မံင်ဂဝိင်ကဵု ဩန်ထံက်ပင်အောန်စှ်ေနူဏံဂှ်ဏီရောင် ကေင်ကာဂကောံအစာဘာ ဗွိုင် ပ္ဍဲဍုင်မွဲတၠ ဟီုရ။

ကွးဘာနူဘာကောန်ဂကူမန် ၁၂ တန်ဂမၠိုင် ဘာတန်သၠုင်ညဳသာ၊ တန်သၠုင်အင်ဒင်၊ တန်သၠုင်ဝင်သ္ပဝ်၊ တန်သၠုင်ဇြပ်ဗု လုပ်သွဟ်လဝ် ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ လၟိဟ် ၁၂၇ တၠဂှ် အံင်တိတ်ကၠုင် လၟိဟ်ကွးဘာ ၆ တၠဓဝ်ဝွံ ညးတာလျိုင်ဌာနပရေင်ပညာ ကမ္မတဳပရေင်ပညာတအ် ထေက်ကဵုဒးသ္ၚဳဂၠိပ်တုဲ ဒးဖျေံပရေင်ကမၠောန်တၟိ ထေက်ရ။

ပ္ဍဲကဵုရုင်ပွိုင်ဍုင် (ရုင်အာမ်ဖေ) သင်ခႅဠဗူရဳ (ဝင်က) မၞုံခရိုၚ်ကမ္မရဳ ကၟိန်ဍုၚ်သေံဂှ်ဝွံ သၞာံဏအ် စနူဂိတုဂျောန်မံက် ဓမံက်ရုပ်ရဴ ကၠောန်သၠုင်ပတိုန်အဆံင်ၝာတ် ကဵု ညးဍုင်ကွာန်တံတုဲ စဵုကဵုသၞာံဏံအိုတ် ကၠောန်ကဵုညံင်ဂွံတုဲဒှ်အာရောင် ဂွံတီကေတ် နူသၞာဲဒဴကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် (ပ္ဍဲရုင်အာမ်ဖေ) မွဲတၠဂှ် ဟီုရ။

နူကဵုဂကောံညဳသၟဟ်မန်ယူရောပ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ သွက်သၞာံ ၂၀၂၅ ဏအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်သဘင်ဥတုကညင် မရနုက်ကဵု ၄ ဝါ ပ္ဍဲကဵုဍုင်နေဝ်တာလာန် တုဲဒှ်အာရ။