မယံင် (ဍုင်မန်)
ပ္ဍဲအခိင်လိုက်ဝှ်တိကှ်ဏံမ္ဂး ပေါဲသဘင်ကျာ်၊ သဘင်ဖျဴသွဝ်၊ သဘင်စရိုဟ်ဍာ်၊ သဘင် ကေင်ကာမ္ၚဵုထပိုဲခၟဳ စတမ် အခိုက်ကၞာ ဒေသညးကဵုညး တန်တဴကဵု အကာဲအရာတုဲ ကၠောန်တဴဒၟံင် ပေါဲသဘင်အိုတ်ရ။
သဘင်အခိုက်ကၞာ ဒေသတအ်ဂှ် ပေါဲဇါတ်၊ ဂဳတ၊ ပေါဲဝေင်ပြိုင်ဓတ်၊ ဝိုင်ဝေင်လံင်ဩန် ဗီုပြင်ဒေသညးကဵုညး တၞဟ်ခြာကၠောန်တဴနွံရ။
ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်ဝွံ လိုက်ဝှ်သၞာံဏံဂှ် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပၞာန် ဟွံကတံင်ကတူကွေံကွေံတုဲ ပေါဲသဘင် အခိုက်ကၞာဒေသတအ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ဒေသဇဳဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ဗီုကဵုသဘင်ကထိုန်ပေင်ဂှ်မ္ဂး တ္ၚဲတိင်ကဵု တ္ၚဲသဳဗပေင်ဂှ် သၟာဂဳတဗွဲမဂၠိုင်တအ် ဟွံသၠးအိုတ်ရ။ ဒေသကွာန်လ္ၚဵုဂှ် မိက်ဂွံလိင်သၟာဂဳတယၟုမြဟ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ဒၟာနူ သၟာဂဳတညးတအ်လိင်ဂှ် ဟွံသၠးတုဲ သဘင်ဂဳတဂှ် မ္ဒးဆုဲပြံင်ဏာ တ္ၚဲသၟာဂဳတအ်ဂှ်သၠး ဗီုဏံလေဝ် ဒေသကွာန်ဗွဲမဂၠိုင် မ္ဒးပြံင်ပဆုဲကၠုင် တ္ၚဲသဘင်ဂှ်နွံရ။

အခိင်လိုက်ဝှ်တိကှ်ဏံမ္ဂး ဍုင်မန်ဂှ် ပေါဲဇာတ်ကီု၊ ဂဳတကီု တန်တဴကဵု အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပၞာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် လၟေင်လၟေင်သၞာံရ။
သၞာံတုဲတုဲကၠုင်တေံဂှ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပၞာန်တုဲ ပေါဲသဘင်ဒေသလ္ၚဵုဂှ် ခ္ဍန်ကၠောန်လဝ် ပေါဲသဘင်နွံရ။ သၞာံဏံဂှ် နူကဵု ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ်လေဝ် ပံက်ကဵုကၠုင်အခေါင် ပေါဲသဘင်ကီု၊ အကာဲအရာဍုင် ကွာန်တၟးအးတိုန် နူသၞာံတုဲတုဲကၠုင်တေံဂှ်ရ ပေါဲသဘင်ဂှ် ဒေသဇဳ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်နွံရ။
ဆဂှ်ဟွံက သၞာံတုဲတုဲကၠုင်တေံ ဒးကၠောန်ဗဒှ်လဝ်သဘင်ပ္ဍဲဗွိုင်စမြိုင်၊ ပ္ဍဲဗွိုင်ဘာ၊ ပ္ဍဲဗွိုင်စဵုကၟာင်တအ်ဂှ် သၞာံဏံမ္ဂး ဖန်တိတ်ကၠုင်ဖလာတ်ဂှ်ကီု၊ ဒးကၠောန်ခ္ဍန်လဝ် ပေါဲသဘင်သၞာံတုဲတုဲကၠုင်တေံဂှ် ကလေင်သၠဲဇၞော်ပတိတ်သဘင်လေဝ်နွံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
တၟေင်မွဲသာ်ဂှ် တုဲတုဲကၠုင်တေံ ဍုင်ကွာန်မန် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်မွဲမွဲသာ်ဟီုမ္ဂး ဒါယကာပေါဲသဘင်တအ် ဒးဒုင်လိက်အခေါင် (ပါမေတ်) ကၠောန်သဘင် ဝါတ်တဴကွေံကွေံရ။ ဂွံဂွံကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲသဘင်မွဲမွဲသဘင်ဂှ် ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ်သဘင်တအ်ကီု၊ ညးဇၞော်ဍုင်ကွာန်တအ်ကီု၊ သီုကဵုလကျာ်လ္တူဘာ ဒးဒုင်လျိုင်ထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒုင်ဝန်နာနာသာ်ရ။
လၟုဟ်ဗီုဂှ်ဟွံသေင်ရ၊ ဍုင်ကွာန်မန် ဟွံကၠောန်ဗဒှ်သဘင်ဂှ် ဂကောံသၟဝ်တဲ ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ကၠုင်ကဵုဒြဟတ်ဂရိုဟ် ညံင်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်သဘင်တုဲ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ကဵုအခေါင်အရာ ဂၠာဲဩန် မပ္တံကဵု ပံက်ဝိုင်ဝေင်၊ ကဵုအခေါင်အရာ ဗက်အကံက်ဖျာ၊ ဗက်ကဵုအခေါင်အရာ နာနာသာ်ရ။
ပေါဲသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသကဵု အင်္ဂလက်သန်ဂကူ …
ဂကူမွဲမွဲဂှ် ညးဂၠးတိတအ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရဂကူမွဲမွဲမ္ဂး အင်္ဂလက်သန်ဂကူ နွံ (၅) သာ်ရ။
၁။ အရေဝ် လိက်ပတ် (Common Language and Literature)
အဓိကဆီလမျီု ဂကူမွဲမွဲဂှ် အရေဝ် ကေုာံ လိက်ပတ် ရ။ ဂကူဇကုကဵု ဂကူဇကု ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်ဆက်စၠောံ ဟီုဂးရေင်သ္ကအ်မာန် နကဵုအရေဝ်ဇကုကဵုဇကု၊ လိက်ပတ်ဂကူဇကုကဵုဇကု၊ တၟေင်တၞဟ်ခြာနူဂကူသအာင်နွံကၠုင်ဂှ် ကြက်အင်္ဂ လက်သန်ဂကူဗွဲတၟေင် ဟီုမာန်ရ။
၂။ ဝင်ဂကူ (Common History)
နူလက်ထက်မိနော် အပါနော် ဇုဇဗဴလ တမၠာတမၠာတေံ ဍုင်ဇကုကဵုဇကု၊ ဂကူဇကုကဵုဇကု ကေင်ဒက်ပ္တန်ပိုင်ပြဳကၠုင် ဍုင်တိဍာ် နကဵုဆီဇာတိ မဒက်ပ္တန်ပိုင်ပြဳကၠုင်လဝ်ဂှ် ဝင်ဂကူ ဗွဲမဗိုန်ဇၟအ်ဂှ်ဟေင် သ္ဒးဒှ်ရ။
၃။ ယေန်သၞာင်အခိုက်ကၞာ (Common Culture and Traditions)
ပရေင်ဗွိုက်လ္တက်ကီု၊ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ အခိုက်အလေံကီု၊ ပေါဲသဘင်၊ ဂဳတ၊ အနုပညာ၊ ပွစသုင်ကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ်မၞိဟ် စတမ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ဖအိုတ် (အပ္ဍဲဂကူဇကု) သ္ဒးနွံရ။
၄။ တိဍာ် (Common Territory)
ခေတ်အဆက်ဆက် နကဵုတိဍာ်ဂကူဇကုဇကု ဖျေံသဇိုင်ဒၟံင်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲတိဍာ်တမ်မူလ၊ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ဟိုတ်မွဲမွဲသာ်က္တဵုဒှ်တုဲ တိဍာ်မဆက်စပ်တအ်ဂှ် မဖျေံသဇိုင်ဒၟံင်တန်တဴကၠုင်လဝ် မွဲဒမြိပ်တအ်ဂှ် မဒှ်ရ။
၅။ စိုတ်ဓာတ် (Common Psychological Make-up / Collective Identity)
ပၞောဝ်ကဵုအင်္ဂလက်သန်ဂကူတင် (၅) တင်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု စိုတ်ဓာတ်ဏံ ဒှ်တင်အဓိက ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ။ “ပိုယ်တအ်ဝွံ မွဲဆီ မွဲပတိုဟ် မွဲဖျုန်တုဲ မွဲဂကူဟေင်ရ” နကဵုတင်ဒုင်ဂိုင်ကေတ်လဝ် နကဵုစိုတ်ဓာတ်ပရေင်ဂကူ သာ်ဏံမ္ဂး စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ကတိုင်ကၟိုဟ်တုဲ ဒတုဲဖဵုရုန်ဂစာန်ပရေင်ဂကူ မြဟ်မြဴဒၟံင်လၟိုန်ရ။
ပ္ဍဲကဵုအင်္ဂလက်သန်ဂကူ (၅) တင် ဗွဲလ္တူတေံဂှ် အရေဝ်ကဵု စိုတ်ဓာတ် ယဝ်ရလီုလာ်ယောင်ယာကၠုင်မ္ဂး အန္တရာဲဂကူ ကၠာဲ ကၠေံ ကၠက် က္တဵုဒှ်မာန်ရောင် တၠပညာဂၠးတိတအ် တၟော်လဝ်ရ။
ဂကူမွဲမွဲဂှ် စိုတ်ဓာတ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲ ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ လီုလာ်စာ်ထောင်ကၠုင်မ္ဂး ဨကန္တ ဂကူဂှ် ကြက်မ္ဒးဆောတ်ယောင် အန္တရာဲဂကူကၠက်မာန်မံင်ရ။
ကလေင်ပတောံၜတ်ရံင် ပ္ဍဲသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသ ကၠောန်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံမ္ဂး ဒေသမွဲကဵုမွဲ တၞဟ်ခြာနွံဒၟံင်ရ။ ဒေသလ္ၚဵုဂှ် လိင်ဗဒှ်ပေါဲဇာတ် ဂဳတမန်နွံ၊ ဒေသလ္ၚဵုဂှ် လိင်ဗဒှ်ပေါဲဇါတ် ဂဳတ ဂကူတၞဟ်နွံ ဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသဂကူပြံက်နှဴ မွဲဒေသဂှ် လိင်ဗဒှ်ပေါဲဇာတ် ဂဳတဂကူညးတၞဟ် ဟွံဒှ်တၟေင်ဟီုကၠာလေဝ် ပ္ဍဲဒေသဂကူမန်ဍက်ဍက် လိင်ဗဒှ်ပေါဲဇါတ် ဂကူဂကူညးတၞဟ်မ္ဂး ဒေသဂှ်ဝွံ စိုတ်ဓာတ်ဂှ် ဒုင်ကၠာဲဒှ်အာ စိုတ်ဓာတ်ဂကူတၞဟ်ရရောင်ဂှ် ဟွံဒးတော်ဗေဒင်ရ။
တုပ်ပၟာသာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသဂှ် လိင်ဗဒှ်လဝ် ပေါဲဇာတ်မန်၊ ဂဳတမန်ကီုရ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုပေါဲဇာတ် ဂဳတတအ်ဂှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ၊ ပရေင်မင်မွဲယေန်သၞာင်အခိုက်ကၞာ ဍိန်လျဒၟံင် ယဝ်သဒှ်မ္ဂး အန္တရာဲဂကူ စထ္ၜးဒၟံင်ရုပ်ရဴ ဂကူကၠာဲရဂှ်လေဝ် ထ္ၜးကဵုဒၟံင်သတိ ဟီုမာန်ရ။
ပေါဲသဘင်ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်ဂှ်ဝွံ ပေါဲဇာတ် ဂဳတတအ်ဂှ် လှ်ေဒယှ်ေဒၟံင် နကဵု အရေဝ်ဘာသာမိရဟာ၊ ပ္ဍဲပေါဲဇာတ် ဂဳတတအ်ဂှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် အရေဝ် လိက်ပတ် ယေန်သၞာင် နွံဒၟံင်ဗၞတ်ဂလိုင်လဵုကီုရော။ ပ္ဍဲကဵုပရေင်ထ္ၜးပျး လှ်ေဒယှ်ေ ဝေင်ဒၟံင်အခန်ကဏ္ဍနာနာသာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ပရေင်သၠုင်ပ္တိုန်စိုတ်ဓာတ်ဂကူ ပါမံင်ကီုရဟာ တင်သၟာန်ဂမၠိုင်ဏံ ပ္တိတ်မ္ဂး သွဟ်တိတ်ကၠုင်မာန်ရ။
ဗွဲသရောပ်မ္ဂး ပေါဲသဘင်အခိုက်ကၞာ ဒေသတိဍာ်ဍုင်မန်ဂှ် ပါဲနူဒုင်ဖအိုတ်ဩန်၊ ဒုင်ဍောင် ဒုင်စေက်ကာယတုဲ ကဵုဂွံဒှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲ ဂကူ အရေဝ် လိက်ပတ် ယေန်သၞာင် ကီုညိဂှ် ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရ။
