အကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုၚ်တံဝွံ အပ္ဍဲကာလပၠန်ဂတးဏံ ကိစ္စပံၚ်ကောံရေၚ်တၠုၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန် သ္ဂောံခိုၚ်ဗိုန်တိုန်ဂှ် ချူဓဇက်အာ ချာတာပၠန်ဂတးဍုၚ်မန် (Mon State Revolutionary Charter) တုဲ အခိၚ်ကာလ ချူဒၟံၚ်ချာတာဏံ ဆေၚ်စပ်ကဵု ကိစ္စပ္ညဳပ္ညပ် ပရေၚ်ပံၚ်ကောံ (ပံၚ်တောဲ) ပၞာန်ဂှ် ကဵုအာဖျုန်ရောၚ် ညးမနွံအခေါၚ်ဟီုဂး နူဝှဝ်ရာမ်ဗွိုၚ်ပၠန်ဂတးမန် ဟီုကဵု IMNA ရ။

ဝှဝ်ရာမ်ဗွိုၚ်ပၠန်ဂတးမန် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူဂိတုမာတ် (၉) စဵုကဵု (၁၁) ၊ သၞာံ (၂၀၂၆) ပွိုၚ် (၃) တ္ၚဲဏံဂှ်ဝွံ ကလိဂွံ တၚ်ဒတူလိုၚ်မတုပ်သၟဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု တၚ်ဒတူလိုၚ်ဏံတုဲ ချူဓဇက်အာ ချာတာပၠန်ဂတးဍုၚ်မန် (Mon State Revolutionary Charter) ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။

အခိၚ်ချူဒၟံၚ် ချာတာပၠန်ဂတးဍုၚ်မန်ဏံဝွံ အကြာဂကောံပၠန်ဂတးဂမၠိုၚ် သွက်သ္ဂောံပံၚ်ကောံပ္ညဳပ္ညပ် လၟေၚ်ကမၠောန်ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပၞာန်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်မာန်ဂှ်မ္ဂး ဒက်ပ္တန်အာ “ဂကောံပံၚ်တောဲကၠောန်ကမၠောန်ပၠန် ဂတးမန်” တုဲ နူကဵုဂကောံဏံမွဲတဆံၚ် ပရေၚ်ပံၚ်ကောံပၞာန် သ္ဂောံစိုပ်တရဴဂှ် ကၠောန်သ္ပရေၚ်တၠုၚ်အာရောၚ် ဂးရ။

ညးမနွံအခေါၚ်ဟီုဂး ဝှဝ်ရာမ်ဗွိုၚ်ပၠန်ဂတးမန် မိရတ်ဆာန်ဂှ် “နူဝှဝ်ရာမ်ဏံမွဲတဆံၚ် ပိုဲတံ အခိၚ်ကာလ ချူဓဇက်မံၚ် ချာတာပၠန်ဂတးဍုၚ်မန်ဂှ်တှေ် အကြာဒပ်ပၠန်ဂတးတံ အဓိက ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်ကဵု ကံၚ်ဇြဳဖေဝ်ဒရေဝ်ဍုၚ်မန်တံ ကိစ္စဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပံၚ်ကောံပၠန်ဂတးဂှ် ဟီုဂးသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်နွံရ။ ဆက်တုဲ သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ် ပံၚ်ကောံမာန်ဂှ်လေဝ် ဒက်ပ္တန်လဝ် “ဂကောံပံၚ်တောဲကၠောန်ကမၠောန်ပၠန်ဂတးမန် ဏောၚ်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။

ကိစ္စပရေၚ်ပံၚ်ကောံပၞာန် ဇြဟတ်သ္ဂောံခိုဟ်ကၠုၚ်ဂှ်မ္ဂး ကဏ္ဍပ္ညဳပ္ညပ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပၞာန် အကြာဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးဂမၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် သွက်သ္ဂောံဒက်ပ္တန်အာနွံတုဲ နူဂှ်မွဲတဆံၚ် သွက်သ္ဂောံဗ္တိုက်သရိုဟ် ဒပ်ကမ္မယှေန်တၠအဝဵုပၞာန် ဗွဲမစိုပ်တရဴမာန်ဂှ် ရန်လဝ်ရောၚ် ဂးရ။

ညးတိုန်စိုပ် ဝှဝ်ရာမ်ဗွိုၚ်ပၠန်ဂတးမန် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပွိုၚ် (၃) တ္ၚဲဏံဂှ်ဝွံ အကြာဒပ်ပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုၚ် သ္ဂောံပံၚ်ကောံရေၚ်တၠုၚ်အာဂှ် ပ္တိုန်ထ္ၜးသဳကၠဳ ကဵုကသပ်ညးသ္ကံတုဲ သ္ဂောံဓမံက်အာရုပ်ရဴ တၚ်ကဵုကသပ်ဏံမာန်ဂှ်မ္ဂး ဆက်ရေၚ်တၠုၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်အာရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။

“ပ္ဍဲကဵုဝှဝ်ရာမ်ဂှ်တှေ် ကိစ္စဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပၞာန်ဂှ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အဓိကဂှ်တှေ် သ္ၚဳဂၠိပ်အကာဲအရာ ပေဲါဗ္တိုက်လၟုဟ်ဏံတုဲ ကိစ္စဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဒပ်၊ လ္တူလၟေၚ်ကမၠောန် ပိုဲကၠောန်မံၚ်လၟုဟ်ဏံဂှ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ်ကီုရ။ ဗီုလဵုဂွံဆက်အာဂတဂှ်လေဝ် ညးတိုန်စိုပ်ဝှဝ်ရာမ်တံ ကဵုလဝ်ကသပ်ကီုရ။ တၚ်ကဵုကသပ်တဏံဂှ် လ္ပာ်ပိုဲတံ က္လေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်တုဲ သွက်ဂွံဓမံက်အာရုပ်ရဴနွံ” သာ်ဝွံ မိရတ်ဆာန် ဆက်ဟီုလဝ်ရ။

ပ္ဍဲကဵုဝှဝ်ရာမ်ဗွိုၚ်ပၠန်ဂတးမန်ဝွံ အပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ မနွံကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ် အခေါၚ်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်ဂှ်မ္ဂး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဍုၚ်မန်ဂှ် ဒှ်တိုၚ်ပ္ကဴပၠန်ဂတးအဓိကတုဲ သွက်ဂွံဗ္တိုက်သရိုဟ် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်ကဵု သၞောတ်တၠအဝဵုသီုဖအိုတ်ကီု၊ ပလီုသၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ်ဒက်ပ္တန်ဍုၚ် (၂၀၀၈) ကီု ကေုာံ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ်ကီု ဆက်ရေၚ်တၠုၚ်အာ ရောၚ် လလောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ရ။

ပ္ဍဲကဵုဝှဝ်ရာမ်ဗွိုၚ်ပၠန်ဂတးမန်ဏံဝွံ ကံၚ်ဇြဳဖေဝ်ဒရေဝ်ဍုၚ်မန် MSFC ၊ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) NMSP/AD ၊ ကမ္မတဳပံၚ်ကောံမန်ဍုၚ်သၟာၚ် OMCC ၊ ကံၚ်ဇြဳညးမဒုၚ်ချပ်ဂၞန်တွဵုရးဍုၚ်မန် MSCC ၊ ဗွိုၚ်ဂကောံမှာဇန်၊ ဗွိုၚ်သၚ်၊ ညးဘိက်ထေက် ကေုာံ ညးလ္ၚတ်တံ သီုဖအိုတ် ညးစၞး (၇၃) တၠ တိုန်စိုပ်လဝ်ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။