ပ္ဍဲဒေသမန်ဂှ် ပရေင်ရပ်စပ် ညးစကာသွံရာန်ဂဥုဲၜူမာဲတအ် နွံကၠုင်မံင် အဆက်ဆက်ကီုလေဝ် ဂဥုဲၜူမာဲတအ်ဂှ် နကဵုၚုဟ်မးအောန်အောန် ပြးဇးစိုပ်ကၠုင် စဵုကဵုပ္ဍဲဘာတန်နွံရ။
ဆေင်စပ်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲတုဲ နူကဵုဂကောံဗွိုင်မန်တအ် ကဵုကၠုင်ပရေင်ပညာ လှာဲဂတးလညာတ် ကုညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် နွံတုဲ ဂဥုဲၜူမာဲဏံ ဂလိုင်လဵုပြးဇးမံင်၊ ဂလိုင်လဵုညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် တီကၠိုဟ်ကၠုင်ပရူဂဥုဲနွံရောဂှ် နူကဵုဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန် သၟာန်သၟုက်လဝ် မိပ္ကဴဇမ္ပါ ညးတာလျိုင် ဂကောံဓမံက်ရုပ်ရဴ မူဝါဒဂဥုဲၜူမာဲမန်ရ။
သၟာန်။ ။ အခိင်တ္ၚဲဏံ အကာဲအရာဂဥုဲၜူမာဲ ပ္ဍဲဒေသမန် နွံမံင်ဗီုလဵုရော။ ရာန်လောဲမံင်ဟာ။ ဗျာပ်တြးအာ ၜိုတ်ဂလိုင်လဵုရော။
သွဟ်။ ။ စနူကဵု ၂၀၂၃ တုဲတှ်ေ ကဏ္ဍကံက်တင်နင် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် စှ်ေဒေသ သၟာန်ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဍေံဟွံမွဲ။ မွဲကာလေစှ်မံင်ဒေသ စှ်ေကဵုမံင်တန်ဗ္တောန် ရဲထပိုတ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲဌာနဒ္ဂန်ဇြဲကီု မိမရဲကၠုင်ထပိုတ်ဂဥုဲဂှ် ရမျာင်ညးတအ် ကလင်ကေတ်တုဲတှ်ေ သီုကဵုပ္ဍဲပရိုင် sources media ပတှ်ေဂွံဏောင်တှ်ေ ရံင်ကေတ်ဖအိုတ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ဍေံပြးဂၠိုင်တိုန်ကၠုင်ကီုဏောင်။ ဥပမာ အကြာကွာန် သ္ၚိသွံ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်သွံဂှ် ဍေံဂၠိုင်တိုန်ဏောင်။ အကြာဍုင်လေဝ် ဍေံကေတ်လောဲကၠုင်။ နူစကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြံင်သၠာဲကၠုင်တုဲတှ်ေ ၚုဟ်မးဍေံဂှ် ဍေံဂွံဂၠိုင်ဂှ် ဍေံဟွံဂၠိုင်ပုဟ်လေဝ်။ ယအ်စှ်ေဟဍင် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်။
ပိုယ်တအ်ဟီုမံင်တွဵုရ အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြံင်သၠာဲအာတုဲတှ်ေ ၚုဟ်မးအပေါတ်တအ် ၚုဟ်မးစၞစတအ် ၜိုန်ရသၠုင်တိုန်မံင်ကီုလေဝ် ၚုဟ်ဟွံတိုန်ဂှ် နွံမွဲရတှ်ေ မူရောတှ်ေ ဂဥုဲဏံရဏောင်ဏး။ ဒးဟီုသရောပ် လ္တူတင်သၟာန်ဏံဏောင်တှ်ေ ဍေံပြးဇးဂၠိုင်တိုန်ဏောင်။
သၟာန်။ ။ နူကဵုဂကောံ ချူဓဇက်မူဝါဒ ဂဥုဲၜူမာဲတအ် ဓဇက်လဝ် မူဝါဒ နွံမံင်ဏောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ တုဲတှ်ေ အတိုင်ချူဓဇက်လဝ် မူဝါဒဂှ်ရ အ္စာၝောံတအ် စှ်ေကဵုမံင်အရီုအဗင် နတဲဗီုလဵုနွံမံင်ကီုရော။
သွဟ်။ ။ ပ္ဍဲကဵုမူဂှ်ဏောင်တှ်ေ ကဏ္ဍကဵုဖျုန် နွံမံင် (၃) ကဏ္ဍ။ လၟိဟ်ညးသုင်စောဲ ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေမွဲ။ ဟိုတ်နူသုင်စောဲတုဲတှ်ေ ပြဿနာဟီုဟီု harm detection တအ်ဏး ညံင်ဂွံအောန်ကၠုင်မာန်။ မွဲပၠန်တှ်ေ အသိင်ကူသာန်သွံရာန် ညံင်ဂွံယအ်စှ်ေ ပိုဲတအ်ကဵုမံင်ဖျုန် (၃) သာ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုမူဂှ်။ အေပ္ဍဲကဵုပိဂှ်ဏောင်တှ်ေ မွဲကာလမူဏံ ဒှ်ဒတန်တုဲတှ်ေ ကဏ္ဍဆေင်ကဵု လၟိဟ်ညးသုင်စောဲတအ် ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေကဵု ပြဿနာဇီုကပိုက်ကၠုင်လက်ကရဴဂှ် ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေကၠုင်ဂှ် ပိုယ်ကဵုမံင်ဖျုန်ၜါဏံဍေံဂၠိုင်။ ဂွံတိတ်ဗၠးနူဘဲဒဏ်ဂဥုဲၜူမာဲဏံမာန် ဗွဲတၟေင်တှ်ေ ပိုယ်တအ်အာမံင်ဒၞာဲလဵုရောတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုဒဂန်ဇြဲ၊ ပ္ဍဲကဵုခရိုင်သဓီုဂှ်နွံဏောင်။ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် ဍေံတၟေင်မွဲဂှ် ပါဲနူမၞိဟ်တြုံတုဲ မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် ကၠုင်ဒုင်လွဳလွတ် ထပိုတ်ဂဥုဲ။
သၟာန်။ ။ လၟုဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်မံင် ဂကောံအ္စာၝောံတအ် စှ်ေကဵုမံင်တန်ဗ္တောန် သောင်ကလးမံင်ပရောဂဥုဲၜူမာဲ ပ္ဍဲဒေသမန်ဇဳရ။ ပ္ဍဲဂှ်တှ်ေ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ကီု ပရေင်ပြံင်လှာဲသၟတ်တအ်ကီု ဗီုလဵုနွံမံင်ကီုရော။
သွဟ်။ ။ အခိင်ကၠာတေံဏောင်တှ်ေ ပိုဲကဵုပရေင်ပညာဂဥုဲၜူမာဲဏောင်တှ်ေ မၞိဟ်တြုံတအ်အောန် မၞိဟ်ဗြဴတအ်ရ တိုန်ဂၠိုင်။ ဟိုတ်ဍေံဂှ် မုရောလကလေင်သ္ၚဳဂၠိပ်ဏောင်တှ်ေ တင်ဍိုန်လျ တင်နင်ပိုဲတအ်ကဵုပညာ ညာတ်အာလ္တူဂှ်။ ပိုယ်စှ်ေကဵုပရေင်ပညာဂဥုဲၜူမာဲဗက်ဟွံဂတာပ်ဂှ်တှ်ေပိုဲစှ်ေလဴမံင်ပရေင်သၞောဝ်၊ ပရေင်ရပ်စပ်တအ်ဏောင်တှ်ေ ညံင်ကဵုဘပဠမံင်ဍေံတအ်။ မၞိဟ်ဍေံသုင်စောဲလဝ် ဇေတ်တ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဍေံဟွံပါကၠုင်ပုဟ်။ ဆလက်ကရဴဏံဏောင်တှ်ေ နဲကဲကဵုပညာဏံပြင်လှာဲထောံ လၟုဟ်ဂှ် ပိုယ်တအ်အာမံင်ကဵု Support, Don’t punish။
လက်ကရဴဏံတှ်ေ ပိုဲဂွံမိင်ကၠုင်ဂၠိုင်ဏောင်တှ်ေ ဆေင်စပ်ကဵုပရူတၞးတှ်ေ ဍေံတအ်ဟီုကၠုင်ဂၠိုင်ကွေံကွေံ။ တၞးဏံတှ်ေ သုင်ဗီုလဵုဂှ် ဒှ်အန္တရာဲဂၠိုင်၊ သုင်ဂၠိုင်တှ်ေ ညံင်အန္တရာဲဟွံဂွံနွံတှ်ေ ဗီုပြင်လဵုတှ်ေ ဒးပါဲ ဗီုလဵုဂွံဟီု ဒးမင်မွဲခန္ဓဇကုတုဲတှ်ေ ဗီုလဵုဒးသုင်၊ ဗီုလဵုဂွံဖျေံသိုက်က်၊ ဗီုလဵုဂွံထပိုတ်တၞး မွဲနဲမွဲဗီု အကြာ social media၊ online platform စဂှ် ဟီုဂးဗွဲမဂၠိုင်တှ်ေ ညအ်ဂှ်တှ်ေ ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်ဇၞော်ဏောင်။
သၟာန်။ ။ အခိင်ချဳဒရာင်မံင် ပရေင်နာနာဂှ် တင်ကော်ဆဴဂကောံ ဗီုလဵုနွံမံင်ကီုရော။
သွဟ်။ ။ ပရေင်အလောန်စဏံတှ်ေ ကဵုကဵုအန်လာင်တှ်ေ ဍေံဟွံပြေပြံင်တုဲ ပိုယ်ဒးအာစိုပ်ဒၞာဲဒေသတအ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဍေံဒှ်ခက်ခုဲ ပရေင်ဂီုကၠီုမွဲ၊ မွဲပၠန်ဂှ် ဒးပသတိကဵု ရဲကူသာန်သွံရာန်ဇဂှ်။ ဂွိင်ဖေက်ညးတအ် ထေင်ဗၠေတ်လ္တူဇကုတုဲတှ်ေ ဇီုကပိုက်ကၠုင်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု။ တၞဟ်တၞဟ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ဇြိုဟ်နက်မံင်တုဲ ဒးလ္ၚတ် ဒးဂၠိုက်ဂၠာဲမံင်တင်နင်တွဵုဏောင်။ ဥပမာမွဲဂှ် သုင်စောဲတၞးတုဲတှ်ေ ဟွံကေတ်ရပုဟ်ချေံဂှ် ဟီုဟွံဂွံ။ လအာဆဵုဂဗကွေံကွေံဂှ် အဆံင်ဍေံသၠုင်အာယျ။
ဍေံတအ်ဂှ်ဏောင် သ္ဇိုင်တင်နင်ပရိုင် မြက်အာနူဇကု။ တင်နင်ညိညိရတှ်ေ က္ဍိုပ်လိက်ဏံ ပိုယ်တအ်ရပ်ဂွံပုဟ်။ ညအ်ဂှ်တှ်ေ တင်ကော်ဆဴ။ မွဲပၠန် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် မၞိဟ်ပမံင် supporting ပ္ဍဲရုင်ဏောင်ဟီုတှ်ေ ဒးထိင်မံင်မုရောတှ်ေ ဇကုဂှ် ရဲစှ်ေကဵုပညာဂဥုဲၜူမာဲဏောင်တှ်ေ ဇကုဂှ် ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ရဲသုင်စောဲဂဥုဲၜူမာဲတှ်ေ ဇကုဂှ် ဒးပလေဝ် သၠုင်ပ္တိုန်စိုတ်ဓာတ်။ တုဲမွဲဂှ် ပိုယ်စှ်ေတက်ကျာကဵု ရဲကၠုင်ဒုင်လွဳလွတ် ဌာနဒ္ဂန်ဇြဲဏောင်တှ်ေ ဍေံတအ်လဴပရေင်ဍေံတအ် လပိုဲဒးကလင်တှ်ေ စိုတ်ဓါတ်ပိုဲ ညံင်ဂွံခိုင်ဂှ် ပိုဲဒးပကေင်။
သၟာန်။ ။ ယဝ်ရမၞိဟ်မွဲမွဲ မိက်ဂွံကေတ်အဆက် ဆေင်ကဵုဂဥုဲဏောင်တှ်ေ ဗီုလဵုကေတ်အဆက်ဂွံရော။ တုဲ တင်မိက်ဂွံကုကသပ် ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် မုနွံမံင်ကီုရော။
သွဟ်။ ။ ကေတ်အဆက်ဏောင်တှ်ေ page MDPT နွံမံင် ကေတ်အဆက်ဂွံမံင်။ တုဲတှ်ေ ဂၞန်ဖုင် organizer ချူစွံလဝ်နွံမံင်။ အခိင်ဟွံရုဲ ကေတ်အဆက်ဂွံမံင်။ နွံပၟိက်မိက်ဂွံကၠောန် ဒစးဒုင်ကဵုပညာပ္ဍဲကွာန်၊ ဒေသ၊ ပ္ဍဲဘာတအ်လေဝ် ကေတ်အဆက်မာန်မံင်။ နွံပၟိက်မိက်ဂွံထပိုတ်ဂဥုဲကီုဒှ်၊ ဒှ်အခက်အခုဲ ပ္ဍဲအရာထပိုတ်ဂဥုဲကီုဒှ်လေဝ် ကေတ်အဆက်မာန်မံင်၊ ဒုင်စသိုင် စိုတ်ဍန်ဂြက်တုဲ နွံပၟိက်မိက်ဂွံပံက်သြိုဟ်တှ်ေလေဝ်ကေတ်အဆက်မာန်မံင်။ ဂဥုဲၜူမာဲဏံဂှ်တှ်ေ လမျီုဍေံဟွံမွဲကီုလေဝ် ယဝ်ရပိုယ်တအ် ရပ်ဒးဍေံဗၠေတ်အာတှ်ေလေဝ် ဍေံဂှ် စောန်နူမၞိဟ်ဏီ။ ဟိုတ်မွဲမွဲသာ်တုဲ စုက်လုက်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲကီုတှ်ေ ဗွဲမဂတာပ်အခိင် ညံင်ဂွံကလေင်သ္ၚဳဂၠိပ်ဇကုပိုယ်။ စုက်လုက်ဒးကဵုဍေံတုဲ ပရေင်ဒုင်စသိုင်စိုတ်ပိုဲ မွဲခဏရ ဍေံခိုဟ်မံင်ဂှ် မိက်ဂွံကဵုစွံသတိရ။