(လိက်ပရေင်) ယက္ခဂုမ္ဘဏ်
ကိုပ်ကၠာနူ ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံ ဟွံဂွံအာနေပျဳဒဝ်ဏီ ပ္ဍဲဂိတုဨပရဴ ၁၇ (တ္ၚဲသဘင်အတးသၞာံတၟိဗၟာ) ဂှ် အလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ် ဗလးပတိတ် ‘သမ္မတဦးဝင်းမြင့်’ ကေုာံ ညးမဒးဒုင်ရပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်လ္ၚဵုရ။ လ္ပာ်ဍုင်သေံလေဝ် ပ္ဍဲဨပရဴ ၁၉ ဂှ် ပတိတ်လိက် ဒုင်တၠုင်ဟီုထိုင်သး ပရေင်ဗလးလဝ် ‘သမ္မတဦးဝင်းမြင့်’ ရ။
ပ္ဍဲလိက်မတိတ်နူ ဌာနပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံဂှ် စကာလဝ်မအရေဝ် “ဗလးကဵု သမ္မတတြေံ ဦးဝင်းမြင့် ဂှ် ဒှ်ပရေင်တောတက် မကိတ်ညဳကဵု တၚ်ရန်တၟအ်အာသဳယာန်” ရ။ ဟိုတ်နူစကာလဝ်မအရေဝ် “သမ္မတတြေံ” ကေုာံ ဟီုလဝ် “ကိတ်ညဳကဵုအာသဳယာန်” တအ်ဂှ်ရ ဒပ်ပၠန်ဂတးဗၟာတအ် ပတိတ်ကၠုင်တၚ်သၟာန် “တၚ်ဒတူလိုၚ်သေံ”ဂှ် ဗီုလဵုရော။
ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်ဖိလိဗာၚ် (ဥက္ကဋ္ဌအာသဳယာန်လၟုဟ်) ဟီုလဝ် ပ္ဍဲကောံဓရီုအဆံင်သၠုင် ဂိတုမေဏအ်မ္ဂး အတိုင်တင်တုပ်စိုတ် နွံလဝ်တုဲတုဲဂှ်ဟေင် ညးမကေတ်လဝ် တာလျိုင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Appointee) နူလ္ပာ်ဗၟာဂှ် ဆက်တုဲ ဘိက်အာ ဟွံသေင်ရ။
ပ္ဍဲအာသဳယာန်မ္ဂး ဍုင်မထ္ၜးဆန္ဒ ဟွံဒုင်တဲ အလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးဂှ် နွံ ၃ ဍုင် – မလေယှာ၊ သၚ်္ကပေါဝ် ကေုာံ ဒဳမဝ်လေတ်တေ (ဍုင်ကောန်ဂကောံတၟိ) ရ။ ဍုင် ၄ ဍုင် မနွံပရေင်ဆက်ဆောံ ခိုဟ်ကဵုအလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် ကာမ်ဗဝ်ဒဳယျာ၊ ဗဳယနာမ်၊ လဴ ကေုာံ သေံ တအ်ရ။ အေန်ဒဝ်နဳယှာ ဂှ်မ္ဂး တန်တဴဒၟံင် အကြာရ။
“အတိုင်မူအာသဳယာန်မ္ဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ်မွဲမွဲဂှ် ဒးဒှ်တင်တုပ်စိုတ် ၁၀၀% (Consensus) ရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအာသဳယာန် ယဝ်ရနွံပရေင်ဝါဒ ပါ်ထကးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန်တြေံ မေန်အံၚ်လှာၚ် သွက်ဂွံတိုန်စိုပ်စင် အာသဳယာန်ဂှ် ဝါတ်ဒၟံင်ရ။ ဆဂး မေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် ဇၟာပ်အရာသေံတအ် မအာတ်မိက်ဂှ် ဒုင်ကေတ် (လျောဝ်ဗက်) ဒၟံင်တုဲ ‘ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် တင်တုပ်စိုတ် ၅ တင်အာသဳယာန် မွဲအဆံင်တုဲမွဲအဆံင်ရ’ ရောင် သာ်ဏအ် အာသဳယာန်လေဝ် ဒးချပ်ဒၟံၚ်ကီုရ” သာ်ဝွံ ကလုတ်မၞုံၜၚ်ကံက်မွဲတၠ ဟီုရ။
မေန်အံၚ်လှာၚ်လေဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲကေတ်တာလျိုင်သမ္မတ (ဨပရဴ ၁၀) ဂှ် ဟီုလဝ် “ဟိုတ်နူဍုင်ဗၟာ ဒှ်ကောန်ဂကောံအာသဳယာန်တုဲ ညံင်သ္ဂောံကလိဂွံ ပရေင်ဆက်ဆောံ အတိုၚ်လၟေၚ် (အတိုင်ဓမ္မတာ) ဂှ် ဂစာန်ကၠောန်အာရောင် ဂးရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီု (ကာ/လုံ) (ဨပရဴ ၂၁) ဂှ်လေဝ် ညးဟီုလဝ် “ကိစ္စဆေင်စပ်ကဵု အာသဳယာန်ဂှ် ဆက်တုဲ ပံင်ကောံကၠောန်အာ ညံၚ်ဂွံခိုဟ်အိုတ်ဏောင်၊ တင်တုပ်စိုတ် ၅ တင် အာသဳယာန်ဂှ်လေဝ် ၜိုတ်အစောန်နွံ ဂစာန်ပံင်ကောံကၠောန်ဒၟံင်ရောင် ဂးရ။
ရံင်ကဵုတင်တအ်ဏအ်မ္ဂး မေန်အံၚ်လှာၚ် ညးမကေတ်လဝ်တာလျိုင်သမ္မတဂှ် နွံဆန္ဒမိက်ဂွံပဠေဝ်ပဠေတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကုအာသဳယာန် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဟိုတ်ဒၟာနူဒှ်သာ်ဂှ်ရ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမှာဇန် (CSO) မနွံပ္ဍဲသေံတအ်ဂှ် ဒှ်ဓဝိင် ဒဒှ်ရ တရဴဝန်ဇၞော်သေံဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵုညံင် အလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ် ဂွံဒုၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ နူကလုတ် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ဂကောံကရေင် (Karen Community Organizations) တအ်လေဝ် အာတ်မိက်လဝ် ညံင်ဂွံပလီုတရဴဂှ်ရ။
တရဴဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံ အာနေပျဳဒဝ်ဂှ် အပ္ဍဲအာသဳယာန် “ဂွံပံင်ကောံကၠောန်အာဟာ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံကဵုဒြဟတ်ဒရိုဟ်ဟာ” လ္ပာ်လဵုအာဒၟံၚ်ရောဂှ် ဒှ်အရာမထ္ၜးကဵုဒၟံၚ် လက်သဏ် ဒှ်မာန်ရ။
သကိုပ်စၞောန်ပညုၚ် (ISP Myanmar ဦးအောင်သူငြိမ်း) ဟီုဂှ် “ပ္ဍဲအခိင်ဖိလိဗာၚ် ဒှ်ဥက္ကဋ္ဌဏအ် သွက်ဍုၚ်ဗၟာ ဂွံလုက်စုက် ပ္ဍဲအာသဳယာန်ပၠန်ဂှ် ဝါတ်ဒၟံင်ရ။ ကြဴနူဖိလိဗာၚ်ဒှ်ဥက္ကဌတုဲမ္ဂး သၞာံဂတဏအ် သၚ်္ကပေါဝ်၊ တုဲမ္ဂး သေံ တအ် ဒှ်အလန်ဥက္ကဋ္ဌဏောင်။ ကာလစိုပ်အလန်သေံမ္ဂး ဗွဲစၟတ် ညးတအ် သွက်ဂွံပၠောပ် မေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် ညးတအ်ဖန်ဏောင်။ သၚ်္ကပေါဝ်လေဝ် ကိုပ်ကၠာနူ ဟွံစိုပ်အလန်သေံဂှ် ညးတအ် ချပ်ကၠုင်ကီု ဒှ်မာန်ရ” သာ်ဝွံ ညးပါ်ပါဲလဝ်ရ။
ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံ ဇြဳဟာသာတ် ပ္ဍဲအခိင်ဆဵုဂဗကဵုမေန်အံၚ်လှာၚ် ပ္ဍဲဨပရဴ ၂၂ ဂှ် “နဒဒှ် ဒဒန် မွဲ သွက်ဂွံဆက်စၠောအ်ကဵု အကြာ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ အာသဳယာန်ဂှ် ရီုဗင်အာဏောင်” ဂှ် ဟီုလဝ်ကဵု ဌာန်ပရိုင်သေံရ။
ဝန်ဇၞော်သေံ ဇြဳဟာသာတ် ညးမအာနေပျဳဒဝ် ဆဵုဂဗလဝ်ကဵုမေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် သဳကၠဳလဝ် ကိစ္စ –
- ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် ပယျဵု ဍုင်ဗၟာ-သေံ။
- ပရေင်ဂီုကၠီု ပယျဵု။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဗလိုက်တမ်ရိုဟ် (Investment)။
- ကဏ္ဍဒြဟတ်ဓာတ်လလဳ (Energy) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဂမၠိုင်။
ဝန်ဇၞော်သေံ ဇြဳဟာသာတ် ဆက်ဟီုဂှ် နကဵုဍုင်သေံ ညံင်ပရေင်ၜိုဟ်လလံဍုင်ဗၟာ ဂွံတန်တဴအာ ဗွဲမလံဂှ် ဆက်တုဲ ကဵုအာဒြဟတ် ထံက်အာဂလာန်ရောင် သ္ဂးရ။
လ္ပာ်ဍုၚ်ဗၟာ ပတိတ်လဝ်ပရိုင်မ္ဂး သဳကၠဳလဝ် ကိစ္စ –
- ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ညိၚ်ဝတ် ပ္ဍဲဒေသပယျဵု။
- ပရေင်စဵုဒၞာ ထိၚ်ဒဝ် ဂဥုဲၜူမာဲ ကေုာံ ပရေင်လီဠာန်သြန် ပ္ဍဲအောန်လာင် (Online Scam) ဂမၠိုင်။
- ပရေင်ဖအောန်ဖျေံ သၟုဟ်ယက် မတတ်ကၠောအ်ပယျဵု။
- ပရေင်ကလေင်ပံက် ဂၠံင်တရဴသွံရာန်ဗၞိက် ပယျဵုဂမၠိုင်။
တုဲပၠန် ကိစ္စမေန်အံၚ်လှာၚ် မဘိက်လဝ် ဂကောံပၠန်ဂတး သွက်ပရေင်ၜိုဟ်လလံဂှ် ညံင်ဍုင်သေံ ဂွံလုပ်ပံင်ကောံရီုဗင် ပ္ဍဲကမၠောန်ၜိုဟ်လလံ ဍုင်ဗၟာတအ်ဂှ်လေဝ် ထပ်ဟီုလဝ်ရ။ နကဵုအလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ်မ္ဂး တင်တုပ်စိုတ် ၅ တင်အာသဳယာန် မဆေင်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဂစာန်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဍုင်တအ်ဂှ် ကၠောန်ဒၟံင်ညံၚ်ဂွံခိုဟ်အိုတ်ရောင် သာ်ဏအ်လေဝ် ပတိတ်လဝ်ပရိုင်ရ။
ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြး သေံကဵုဗၟာ လုပ်သၞောဝ် သီုၜါလ္ပာ်ဂှ် ကိစ္စပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ အကာဲအရာ (ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်) ဂှ် ဟွံထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဆဂး ဟိုတ်နူပရိုင်တိတ်ဒၟံင် ဒဒှ်ရ ဝန်ဇၞော်သေံ သၟာန်လဝ် ကိစ္စ(ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်)တုဲ နူဌာန်ပရိုၚ် (BBC) ဆက်သၟာန် ညးတာလျိုင် ဌာနပရေင်ဍုင်သ္အာၚ်သေံမွဲတၠဂှ် “ဒု-သကိုပ်ဝန်ဇၞော်လေဝ်ဒှ် သီုဒှ်ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာၚ် ဇြဳဟာသာတ်ဂှ် ဒဒှ်ရ အလုံမွဲဂကောံ အာသဳယာန်ဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ဓဝိင်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ အကာဲအရာ (ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်)ရောၚ်ဂှ် သၟာန်လဝ် ဒှ်တင်ဍာံစၟတ်ရ” သာ်ဝွံဟီုဒုင်ဝန်ရ။
ကိစ္စဆေင်စပ်ကဵု (ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်)ဂှ်မ္ဂး သွက်ဂွံဒှ်ကၠုင် အရာမခိုဟ်မွဲဂှ် ချပ်ဗ္စာဒၟံင်ရောင် သာ်ဏအ် လ္ပာ်မေန်အံၚ်လှာၚ် ကလေင်ဟီုလဝ်ရောင် ညးတာလျိုင် ဌာနပရေင်ဍုင်သ္အာၚ်သေံဂှ် ဟီုသှ်လဝ်ရ။
