ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)

အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ အဆက်ဆက် ကဵု အလဵုအသဳဍုၚ်သေံဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ် သ္ၚိရေၚ်ကၟေၚ်ဆက်တုဲ အလဵုအသဳဗၟာတၟိမံက်ဗက်  ညးမဒှ်ဝန်ဇၞော်ဌာနပရေင်ဍုင်သ္အာင် ဍုင်သေံ ကၠုၚ်ဆက်မိတ်ကဵုသမ္မတတၟိဍုၚ်ဗၟာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ဨပရဴ ၂၂ ဂှ် ဆဵုဂဗတက်ကျာ ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ်ရ။

တရဴဝန်ဇၞော်သေံ အလန်ဏအ်ဝွံ နူကဵုလ္ပာ်အလဵုအသဳဗၟာတအ် ညာတ်ကေတ် ဒှ်တရဴကလုတ်အဆံင်သၠုင် နူဍုင်မနွံဣဓိအာနုဘဴ ပ္ဍဲဒေသအာသဳယာန် ကၠုၚ်သ္ပရှ်ေသှ်ေအဲပရဲ ကၠုၚ်ဖဍိုက်ဗပေင် ဒြဟတ်စိုတ် ကုအလဵုအသဳညးတအ်ရ။

ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ပ္ဍဲကိစ္စဍုင်ဗၟာ မဒှ်ဒၟံင်ခက်ခုဲဂှ် လ္ပာ်ဍုင်သေံလေဝ် ဂစာန်ပဠေဝ်ပဠေတ်ဒၟံၚ် ညံင်ဂွံပြေပြံင် နွံကၠုင်လဝ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပရေၚ်ပြသၞာဍုင်ဗၟာ မဒှ်ဍုၚ်လုပ်ဂကောံ အာသဳယာန်မွဲ ညံင်ဂွံသောင်ကလးအာ အတိုင်ဂၠံင်တရဴ (မူ) အာသဳယာန်ဂှ် လ္ပာ်သေံတအ် ဂွံတတ်ကၠောအ်အာဂှ် ဒှ်ဒၟံင်အရာမဝါတ်ခက်ခုဲမွဲရ။

ကြဴနူဥက္ကဋ္ဌအာသဳယာန် ၄ ဍုင် အဆက်ဆက် သီုကဵုဥက္ကဋ္ဌအာသဳယာန် သၞာံ ၂၀၂၆ ဍုင်ဖိလိဗာၚ်တအ် ၜိုန်ရသောင်ကလးကဵုပြသၞာဟွံမာန်ဏီကီုလေဝ် သွက်ဂွံသောင်ကလး ပြသၞာဍုင်ဗၟာ ညံင်ဂွံပြေပြံင်အာဂှ် နဒဒှ်ဍုင်အကြာ (Mediator) မွဲဂှ် ဍုင်သေံ ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင်မာန်ရောင်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံကလုတ်တအ် ဟီုဂးဒၟံၚ်ဂှ် ပရိုင်တိတ်ဒၟံင်ရ။

ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ နူကဵုစပ္တံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရုဲမာဲတုဲ  ဍုင်ကြုက် မဒှ်ဍုၚ်ညးမနွံဣဓိဇၞော်လောန် လတူဍုၚ်ဗၟာ ကေုာံ လတူဒပ်ရပ်လွဟ် ကြပ်ကဵုကြုက်တအ်ဂှ်လေဝ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုၚ်ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ော အကြာအလဵုအသဳဗၟာကဵု ရဲပၠန်ဂတးတအ်သၟးဟွံက လၟုဟ်မ္ဂး ကၠုင်ဆက်စၠောအ် ကုဂကောံအုပ်ဓုပ်တၟိ လ္ပာ်ဗၟာတအ် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။

မွဲအဆက်ဓဝ်ဟေင် ကြဴနူဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံ တိတ်တရဴ ဇရေင်နေပျဳဒဝ်တုဲဗက်ဂှ် တရဴ ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်ကြုက် ‘ဝါန်ယဳ’ ဆက်တိတ်ကၠုၚ်တရဴ ဇရေင်နေပျဳဒဝ်နွံဒၟံင်ရ။ ဝါန်ယဳဂှ် ကိုပ်ကၠာနူဟွံစိုပ် ဍုင်ဗၟာဏီဂှ် နွံအစဳအဇန် သွက်ဂွံဆဵုဂဗကဵု ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံ ပ္ဍဲဍုင်ၜၚ်ကံက်ရ။

သၟဝ်အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် မေန်အံၚ်လှာၚ်တအ် မဖန်ဗဒှ်လဝ်ဏအ်ဂှ် အကြာ သေံ၊ ကြုက် ကေုာံ အာသဳယာန်တအ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴသောင်ကလး နဲကဲဗီုလဵု မံက်ဂတဝ်ကၠုင်မာန်ရောဂှ် ထေက်ကဵုစိုတ်လုပ်စကွေံရ။

အတိုင်ပရိုင် မတိတ်ကၠုင်ဒၟံင် နူအပ္ဍဲဂကောံအာသဳယာန်မ္ဂး သွက်ဂွံသောင်ကလး ပြသၞာဍုင်ဗၟာဂှ် ထေက်ကဵုဒးထ္ၜုတ်ပ္တိုန် “မဟာကလုတ်တၟေင် ကိစ္စဍုင်ဗၟာ” (Special Envoy for Myanmar Affairs) နကဵုတၞဟ်ခြာရောင်ဂှ် တင်ပတိုန်ထ္ၜးဂမၠိုင် နွံဒၟံင်ရ။ လတူတၚ်ဏအ်ဂှ် ညးမဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ အာသဳယာန် သၞာံ ၂၀၂၆ ဍုင်ဖိလိဗာၚ်လေဝ် အဃောချပ်ဒၟံင်ရ။ ကြဴနူဖိလိဗာၚ် ကေတ်တာလျိုင်ဥက္ကဋ္ဌတုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီုဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သၟာင် အာသဳယာန်လ္ၚဵုဂှ် အတိုၚ်သဳကၠဳလဝ်ဟီုမ္ဂး နွံအာသဳယာန် ၃ ဍုင် မနွံဆန္ဒ မိက်ဂွံကေတ်တာလျိုင် မဟာကလုတ်တၟေင်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု(၃)ဍုင်တအ်ဂှ် သေံ၊ မလေယှာ ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳယှာတအ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု(၃)ဂှ် လ္ပာ်ဍုင်သေံဂှ် အကာဲအရာ သွက်ဂွံပြေပြံၚ်ဂၠိုင်ဒၟံင်ရ။

လ္ပာ်ဍုင်သေံဂှ် နွံဆန္ဒ မိက်ဂွံကေတ်တာလျိုင် မဟာကလုတ်တၟေင်ဏအ် အောန်အိုတ် ၂ သၞာံရောင် နူကဵုတမ်ရိုဟ်ပရိုၚ် အာသဳယာန်တအ် ဟီုရ။ ဍုင်သေံဂှ် ဟိုတ်နူတင် ၃ တင်တုဲ အဓိက မိက်ဂွံလုပ်သောင်ကလး ကိစ္စဍုင်ဗၟာရောင် နူကဵုအလဵုအသဳသေံတအ်ဟီုရ။ ပိတၚ်ဂှ်

• ပၞာန်ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဟိုတ်နူဇီုကပိုက်ဒၟံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီုသေံ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ပယျဵု။
• ပရေၚ်ဂီုကၠီုပယျဵုသေံ ခိုင်ကၠိုက်တုဲ မိက်ဂွံဖအောန်ဖျေံ ဣဓိအာနုဘဴကြုက် မအုပ်ဓလီု။

·       သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်သေံ ကေုာံ ပရေင်တမ်ရိုဟ်သၟာကမၠောန် နူဍုင်ဗၟာ ဂွံပြေပြံၚ်။

“ပ္ဍဲဂိတုမေ ဂတဏအ်မ္ဂး ကောံဓရီုအဆံင်သၠုင် (ASEAN Summit) နွံဒၟံၚ်ရ။ ယဝ်ရ ၃ ဍုင် မမိက်ဂွံကေတ်တာလျိုင်တအ် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင်မ္ဂး ဥက္ကဋ္ဌဖိလိဗာၚ်ဂှ် ရုဲစှ်ကဵု ဍုင်သေံဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်ဖိလိဗာၚ် လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်မဟာကလုတ်တၟေင်တုဲ နကဵုအလဵုလဵု (Automatic) ထ္ၜုတ်ပ္တိုန်အာ မဟာကလုတ်တၟေင် ဗွဲမလုပ်သၞောဝ် နကဵုတၞဟ်ခြာ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်မာန်ရ” သာ်ဏအ် နူကဵုတမ်ရိုဟ်ပရိုၚ် ကလုတ်အာသဳယာန် ဟီုရ။

ရံၚ်အာမွဲလ္ပာ်ပၠန်မ္ဂး ဇၟာပ်မပြံၚ်ဥက္ကဋ္ဌအာသဳယာန် မ္ဒးပြံၚ်လှာဲဒၟံင်မဟာကလုတ်တၟေင်လၟိုန်ဂှ် ကမၠောန်ဟွံစိုပ်တရဴရောင်ဂှ် နူကဵုဒပ်ပၠန်ဂတးဂမၠိုင် ကေုာံ ညးမစိစောန်ကိစ္စအာသဳယာန်တအ် ထ္ၜးကၠုင်ဒုဟ် ဆက်က်ရ။ ယဝ်ရဖိလိဗာၚ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ဂၠံင်တရဴဏအ်မ္ဂး တင်ခက်ခုဲဏအ် ပြေပြံင်အာမာန်ရ။ ဆဂး ဍုင်မဒှ်မာန်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဍုင်သေံတုဲ လ္ပာ်ဒပ်ပၠန်ဂတးတအ်ဂှ် ဟွံမိက်ဂံၚ်ပတှ်ေစသေံကွေံကွေံ ဒှ်ဒၟံၚ်ဓဝိင်ရ။

“အလဵုအသဳသေံဂှ် ဟိုတ်နူနွံကဵုပရေင်ဆက်ဆောံ ကြပ်ကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတုဲ ဒှ်အရာမဒးစွံသတိ (ဒှ်ဓဝိၚ်) ရ။ ဒပ်ပၠန်ဂတး ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ၜိုန်ရဖျေံလဝ်သဇိုၚ်ကမၠောန် ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံကီုလေဝ် အခေါင်အာကၠုင် ဇရေင်အလဵုအသဳသေံဂှ် အောန်ဒၟံင်ရောင် ညာတ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စၟဳစလဝ်လ္ပာ် ဍုင်ပလိုတ်တအ်ဂၠိုင်ရောၚ်” သာ်ဏအ် ညးမကဵုကသပ် ကိစ္စဖေတ်ဒရာ မၞုံ (Chiang Mai) မွဲတၠ ဟီုထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။

ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်သေံ (Sihasak Phuangketkeow) ဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက် အလဵုအသဳ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Srettha Thavisin) ကေုာံ (Paetongtarn) တအ်ဂှ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် ဒု-ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်ရ။ ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ရုဲမာဲတၟိ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Anutin) လၟုဟ်ဏအ် ညးဒှ်ကၠုင် ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင်ရ။

တရဴဝန်ဇၞော် (Sihasak Phuangketkeow) အလန်ဏအ်ဝွံ သွက်ဝန်ဇၞော်သေံဂှ် ဒှ်တရဴအာနေပျဳဒဝ် အလန်တတိယရ။ ကိုပ်ကၠာနူ သဘင်ရုဲမာဲ ဍုၚ်ဗၟာ ဟွံဂွံစဏီဂှ် ညးအာလဝ် နေပျဳဒဝ် ၂ ဝါရ။ ကြဴနူ သဘင်ရုဲမာဲ ၃ အဆံင် တုဲဒှ်အာတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၆ ဂှ် ဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သ္အာၚ်သေံ ကဵု ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဍုင်သ္အာင် ကမ္မယှေန်ပၞာန် အခိင်ဂှ် ‘ဦးသန်းဆွေ’ တအ် ဆဵုဂဗလဝ် နကဵုဗွဲပလး ပ္ဍဲဍုင်ဖူကေတ် ဍုင်သေံရ။

လၟုဟ်မ္ဂး ကြဴနူက္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန်တြေံ ကေတ်တာလျိုင်သမ္မတတုဲ ၂၀ တ္ၚဲဂှ် ဝန်ဇၞော် ဇြဳဟာသာတ် အာနေပျဳဒဝ် မွဲဝါပၠန်ရ။ အပ္ဍဲကာလ ၅ သၞာံပြင် ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ်ဂှ် ပါဲကၠေံနူကဵု ဍုင်ကြုက် ကေုာံ ရုယှာတအ်တုဲ မဟာကလုတ်အဆံင်သၠုင် ပ္ဍဲဒေသဏအ် အာကၠုင်အောန်ဒၟံင်ရ။

ဝန်ဇၞော်ဇြဳဟာသာတ် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ် NHK (ဂျပါန်) ဂှ် “သဘင်ရုဲမာဲဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲအကာဲအရာလၟုဟ်ဂှ် ခိုဟ်အိုတ် ဒှ်ဟွံမာန်၊ ဆဂး သွက်ပရေင်တောတက် ခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမစတမ်မွဲ ဒှ်မာန်ရ။ ဍုင်သေံလေဝ် အာကဵုနဲကဲ နူသဘင်ရုဲမာဲမွဲအဆံင် ညံင်ဂွံစိုပ်အာ ဂၠံင်တရဴပရေင်ၜိုဟ်လလံရောင် ညးဟီုရ။ တုဲပၠန် ညံင်ဍုင်ဗၟာ ဂွံဆက်ဆောံကဵု အာသဳယာန် ပေင်ပေင်မာန်ပၠန်ဂှ် ဍုင်ဗၟာလေဝ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ‘တင်တုပ်စိုတ် ၅ တင်’ (5-point consensus) အာသဳယာန်ရောင် ညးဟီုကဵု မဳဒဳယာသေံတအ်ရ။