မယံၚ် (ဍုၚ်မန်)
“မဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ကောန်ဂကူတုဲ ဖန်ကဵုလဝ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဟွံသေၚ်၊ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဒေသတုဲ ဖန်ကဵုလဝ် ဖေဝ်ဒရေဝ်ရောၚ်” ဂလာန်ဏံ တၠအဝဵုတအ် ဟီုစကာကၠုၚ်ဒၟံၚ် ဗွဲမလအ်လကၠုၚ်တေံရ။
တ္ၚဲဏံလေဝ် နကဵုတၠအဝဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဒုၚ်ကေတ်လျိုၚ် သမ္မတဍုၚ်သ္ဂးတုဲ ကလေၚ်ဟီုကလးကၠုၚ် မွဲဝါပၠန်ရ။ လဟီုဂလာန်ညးတေံဂှ် သောၚ်ကၠးဒၟံၚ်ရ။ မဂလာန်ညးတေံဂှ် “သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ် သွက်ဂွံပါ်ပရအ် ကုကောန်ဂကူကောန် ဍုၚ်အရၚ်ဟွံမွဲ” မဂွံအဓိပ္ပါဲရ။
မကံက်အဓိပ္ပါဲမ္ဂး အတိုၚ်ပ္ဍဲမူ သၞောဝ်ဥပဒေပ္တန်ဍုၚ် (၂၀၀၈) ဂှ်ဟေၚ် ပါ်ပရအ်လဝ်အဝဵု ကုဒေသ၊ ရး ကေုာံ တွဵုရးတအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေပတန်ဍုၚ် (၂၀၀၈) ဂှ် အတိုၚ်ဂှ်ရ မဒုၚ်လဝ်သ္ဇိုၚ်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကောန်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ချူဓဇက်လဝ်ဟွံမွဲ၊ မဒုၚ်လဝ်သ္ဇိုၚ်ဒေသရး (ရး၊ တွဵုရးညး) တုဲ ချူဓဇက်လဝ် ဒမၠုလဝ်မတ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။
ခေတ်တၠအဝဵုဂကူဗၟာအဆက်ဆက်တအ် ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်အလုံမွဲကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒမၠုလဝ်မတ်ညံၚ်ရဴဂကူ ‘မျာန်မာ’ ဖအိုတ်ရ။ နကဵုယၟုဍုၚ်ဂှ်လေဝ် ‘ပြည်ထောၚ်စုသမ္မတမြန်မာနိုၚ်ၚံတော်’ ရ။
သရောပ်ကေတ်ဂလာန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တၠအဝဵုတအ် ဟီုစကာကၠုၚ်အဆက်ဆက်ဂှ် ရပ်လဝ်မဟာဝါဒဳဂကူဗၟာဖအိုတ်ရ။ အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာ (၂၀၁၅ -၂၀၂၀ -၂၀၂၅) အဆက်ဆက်ဂှ် ပၠုပ်ကၠုၚ်ဗီုကုဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ် သ္ဒးဒုၚ်ဒၟံၚ်သၟဝ်ပၠတရဴ တၠအဝဵုဗၟာ၊ သၟိၚ်တၠဗၟာတအ်ဖအိုတ်ပၠန်ဂှ် လဂွံကဵု ဂလာန်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တၠအဝဵုလၟုဟ်ဏံတုဲ ကၠးခၠေဲတၟးအးဒၟံၚ်ပၠန်ရ။
နူကဵုပေါဲရုဲမာဲ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) တုဲအာတုဲ အလဵုအသဳတၠအဝဵုပၞာန်တိုန်၊ ကၠတ်ထဝ်တၠအဝဵုပၞာန်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ် သ္ဒးစဳရေၚ်ပြုပြေၚ်ဖန်ဖက် ဟီုဂးသ္ဂုတ်သွာတ် အတိုၚ်ပ္ဍဲဗွိုၚ်လိက်သာ်သ္ၚေက် (သၞောဝ်ဥပဒေပတန်ဍုၚ် ၂၀၀၈) ဟေၚ်ပၠန်ရ။
ဇန်ဇန်ဒၟံၚ် ပေါဲသဳကၠဳပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ကုဂကောံရပ်လွဟ်ပၠန်ဂတးဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် လေဝ် ပ္ဍဲဗွိုၚ်လိက်သာ် သ္ၚေက်ဂှ်ရ။ သဳကၠဳ ဟီုဂး ပတိုန်ဒၟံၚ်ဂလာန် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဗွိုၚ်လိက်သာ်သ္ၚေက်ဂှ်ရ။ သွက်အခေါၚ်အရာ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် မုလေဝ် သ္ဇက်ဒးစၟဳဟွံမွဲဒၟံၚ်ရ။
ပဋိပက္ခပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် စဳဇန်ပြုပြေၚ်ကဵု ဒေသဂွံဟွံသေၚ်၊ သ္ဒးစဳရေၚ်ပြုပြေၚ် ကုဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဟေၚ် ပၞာန်ပြေဟဲမာန်ရ။ အဓိပ္ပါဲဒေသဂှ် ဒမၠုလဝ်မတ် ညံၚ်ရဴဂကူလၟိဟ်ဂၠိုၚ် ဂကူဗၟာတအ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဖန်စဳရေၚ်လဝ် သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ် သွက်ဂကူလၟိဟ်ဂၠိုၚ် ဂကူဗၟာတအ် မဂွံအဓိပ္ပါဲရ။
ဒးပတောံဥပမာမ္ဂး ညံၚ်ရဴစုတ်ဝါဲဆာဲဍာ်ကဵု တၞံဆုမဍိုပ်ဍဴဒၟံၚ်တုဲတုဲ တုပ်တုပ်ရ။ ဂကူလၟိဟ်ဂၠိုၚ် ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် ကလိဂွံလဝ်ပရေၚ်သၠးပွးတုဲတုဲ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ပရေၚ်ပါ်ပရအ်အဝဵု သ္ဇက်ဒးလုပ်ပေါဲဗတိုက်ဟွံမွဲရ။ ဆဂး ဂကူဗၟာကဵု ဂကူဗၟာ ဂအုံဒြဟတ်ညး ဒြဟတ်ညး ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သၞောဝ်ဝါဒဟွံတုပ်တုဲ ဗီုပြၚ်တ္ၚဲဏံ ဒြဟတ်တၠအဝဵုပၞာန်ကဵု ဒြဟတ်ဂကောံဒစဵုဒစး (အေန်ယူဂျဳ) တအ် ဒှ်ပၞာန်ဗ္တိုက်ရေၚ်သ္ကအ် နကဵုသၞောတ်ဝါဒ အုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဟေၚ်ရ။
ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုဂကူလေဝ် ဒးဒုၚ်အုပ်ဓလီုလဝ် (ပရေၚ်သၠးပွးဟွံမွဲ) ကုဂကူလၟိဟ်ဂၠိုၚ် ဝါဒမဟာဗၟာ၊ မပ္တံကဵုအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ပရေၚ်ပါ်ပရအ်အဝဵုဟီုဂှ် သ္ၚောဲလ္တူသ္ၚောဲရ။
ဂလာန်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တၠအဝဵုပၞာန် မေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုကလးကၠုၚ်တ္ၚဲဏံ ‘ဖန်လဝ်ကဵု ဖေဝ်ဒရေဝ်ဒေသရောၚ်’ ဏံဂှ် မတုပ်တဴကဵု ဗဂဵုဗဒှ်ပ္တိုန်ဒြဟတ် ပေါဲပၞာန်ဍုၚ်တုပ်တုပ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ် လုပ်ဒၟံၚ်ပေါဲဗတိုက် အတိက်၊ ပစ္စုပ္ပန် လၟုဟ်ဏံဂှ် တဝ်စၞေဟ်ဒၟံၚ် သွက်ဂကူညး ဂကူညး သ္ဂောံစဳရေၚ်ဖန်ဖန်အာ အဝဵုပိတန် မတွံဂး ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေၚ်ချူခၞံသၞောဝ်၊ ပရေၚ်စဳရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ကေတ်ကေတ်ရ။
ဇကုတိုန်ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဍုၚ် သမ္မတဂှ် နကဵုဖန်ဗဒှ်ကေတ်ကေတ်တုဲ ဟွံဖန်ကဵုအခေါၚ်အရာ ပရေၚ်ပါ်ပရအ်အဝဵု ကုဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ်ရောၚ် ဟီုဏာလၟုဟ်ဏံဂှ် ထ္ၜးဏာစေတနာ၊ မေတ္တာ လတူဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ် လ္ပာ်ဂွံဒှ်သဟဇာတ ဟွံမွဲလးလးရ။
နူလၟုဟ်ထ္ၜးဒၟံၚ်အယောၚ်အလာဂှ် ဇၞော်ပတိုန်ဒၟံၚ်ဒြဟတ်ပၞာန် ဒြဟတ်ကြိယာပၞာန်တုဲ ဍိုက်ဗတိုက်ဒၟံၚ်ပၞာန် ဒေသဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တအ်ကီု၊ မွဲလ္ပာ်ဂှ် ကော်ဘိက်တက်ကျာ ညံၚ်ဂွံကေတ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် တုပ်ပၟာကဵုဒြဟတ်ဓရိုဟ် ညံၚ်ဂွံလုပ်ဒၟံၚ်သၟဝ်သၞိၚ်က္ဍိုၚ် လိက်သာ်သ္ၚေက် (၂၀၀၈) ဂှ် ကၠးခၠေဲဒၟံၚ်ရ။
ပ္ဍဲဗွိုၚ်အလဵုအသဳပၞာန် ဖန်ခၞံလဝ်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ် ဗီုပြၚ်ဂကောံအလဵုအသဳ၊ ဗီုပြၚ်ကၠတ်ထဝ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳဍုၚ် ကွေံကွေံကြာန်ကြာန်မွဲကီုလေဝ် အတိုၚ်ပ္ဍဲဗွိုၚ်လိက်သာ်သ္ၚေက် (၂၀၀၈) ဂှ်ဟေၚ် ကၠောန်ၜိုတ်၊ ပတိုန်ဂလာန်၊ သဳကၠဳ ဟီုဂး အာမာန်ရ။
ကောံဓရီုကၠတ်ထဝ် လတူ / သၟဝ် တုဲအာဏံ ရံၚ်အာလေဝ် ဂလာန်စပ်ကဵုလာၚ်ဇြေန် ကွဳစက်ယာန်၊ ဂလာန်စပ်ကဵု ဓာတ်ပၟတ်လလဳ၊ ဂလာန်စပ်ကဵုဖောအ်ဗြေဝ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ဂလာန်စပ်ကဵု ကၟာတ်တာဒၞာ ကိစ္စစက်သမၠဲရမျှာၚ်၊ ဂလာန်စပ်ကဵု ဗ္တောန်လိက်မန် ပ္ဍဲဘာတန် မပ္တံသာ်ဏံဟေၚ် ပတိုန်သဳကၠဳဂွံရ။
ပ္ဍဲဗွိုၚ်ကဵုလဝ်အခေါၚ်ဂှ်ဟေၚ် ပတိုန်ဂလာန် သဳကၠဳ သၟာန်သၟုက်ဂွံရ။ ဟီုမွဲနဲပၠန်မ္ဂး ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ဒေသ (ဂကူလၟိဟ်မဂၠိုၚ်-ဂကူဗၟာ) ၊ ပ္ဍဲဗွိုၚ်လိက်သာ်သ္ၚေက် (၂၀၀၈) ဂှ်ဟေၚ် အခေါၚ်ပတိုန်ဂလာန် သဳကၠဳ သၟာန်သၟုက်ဂွံရ။
အတိုၚ်ပ္ဍဲလိက်သာ်သ္ၚေက် (၂၀၀၈) ဝွံ အခေါၚ်အရာ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်မ္ဂး ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵုအခန် (၁) မူသဇိုၚ်ဂမၠိုၚ် (နိုၚ်ၚံတော်အခြေခံမူများ) ပိုဒ် (၂၂) (က) ဂှ် (နိုၚ်ၚံတော်သည် တိုၚ်းရၚ်းသားများ စကား၊ စာပေ၊ အနုပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှုတို႔ကို ဖွံဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကူညီဆောၚ်ရွက်သည်)။
“အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ အနုပညာ၊ ယေန်သၞာၚ် ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်သ္ဂောံဖောအ်ဗြေဝ်တောတက်ဂှ် သ္ဒးရေၚ်တၠုၚ်ရောၚ်” ဆဏံဟေၚ် သွက်အခေါၚ်အရာ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်မ္ဂး ချူဓမံက်ထ္ၜးလဝ်နွံရ။ စပ်ကဵုအခေါၚ်အရာ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်တုဲ ကဏ္ဍပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန်၊ ပရေၚ်ပညာ၊ ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ပွဳပွူသဘာဝ၊ ပရေၚ်သယံဇာတ နကဵုဍုၚ် (ကၟိန်ဍုၚ်) ဂှ် မုလေဝ်ကဵုလဝ်အခေါၚ်ဟွံမွဲသောၚ်သောၚ်ရ။
သရောပ်ကၠေံမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုအလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ်လၟုဟ်ဏံကီု၊ ပ္ဍဲကဵု ပၟိက်ပၟိက်စိုတ်တၠအဝဵုတအ်ဖန်ဇန်လဝ် ကၠတ်ထဝ်မံက်တိုန်တၟိဏံဂှ်ကီု ပါဲနူဗွိုၚ်ဍေံပံက်ကဵုလဝ်အခေါၚ် (၂၀၀၈) ဂှ်တုဲ အခေါၚ်အရာဂကူဇကု မုလေဝ်အခေါၚ် ဂြဴပတိုန်ဟွံဂွံရောၚ်။