ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)
ပ္ဍဲအကြာဂြိုပ် ဒေသဇၞော်ဗၟာတေံဂှ် သ္ဂံၚ်ပၠန်ဂတးတအ် အဃောဃောမရှ်ေသှ်ေဒၟံၚ် အလာံပၠန်ဂတး အရံၚ်သာ်ဗကေတ်ဂှ် မ္ဒးဆုတ်တိတ်အာ နူဗဒိုပ်သိုက်က်အိုတ်ရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် သွက်ဂွံဆက်လုပ်အာပေါဲဗတိုက် သွက်ဒီမိုကရေသဳဂှ် ညးတအ်ဆက်ဒုင်ကေတ်ဒၟံၚ်သစ္စအိုတ်ရ။ ၜိုန်ရကေမ်ၛာပ်လဝ် သစ္စဗွဲမခိုၚ်ဗိုန်ကီုလေဝ် ပေါဲဗတိုက်အပ္ဍဲဍုင် မလောန်ၜက်ကၠုင် ပ္ဍဲပွိုင်မသုန်သၞာံဏအ် တင်ရန်တၟအ်ညးတအ် စအေဲဇြကၠုင်ဒၟံင်သိုက်က်ရ။
“ပၠန်ဂတးဏအ်ဂှ် ဒှ်အာပၠန်ဂတး အစဳအဇန်ဇမၠိင်မွဲရ” သာ်ဝွံ နူကဵုဒပ်ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန် (PDF) သကိုပ်ဒပ်စြေက်မွဲတၠ မၞုံပ္ဍဲဗဒိုပ်ဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်ဒမၠုက် ပ္ဍဲရးသဂါၚ်မွဲဒၞာဲဂှ် ဟီုကၠုင်ရ။
“နူကဵုသၞာံမလောန်ကၠုင်တုဲတေံရ ပၠန်ဂတးဏအ် အံင်ဇၞးမာန်ညိဟာ ပ္ဍဲစိုတ်အဲ ဒှ်ဒၟံၚ်သံသယ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်မံင်ရ” သာ်ဝွံ သၟတ်ပၠန်ဂတး မနွံအာယုက် ၂၃ သၞာံမွဲတၠ ဟီုကၠုင်ရ။
ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ ဍုင်ဗၟာဂှ် ပေါဲဗတိုက်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ အတိုင်ဂကောံမင်မွဲရံင်စံၚ်ပဋိပက္ခ ACLED တအ်ဟီုမ္ဂး မၞိဟ်ချိုတ်အာပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် လၟိဟ်စိုပ်အာ ၁၀၀,၀၀၀ (မွဲကိုဋ်)တၠ ပြင်တုဲရ။
လောန်ကၠုၚ်တေံဂှ် ဟိုတ်နူအသိၚ်ပေါဲဗတိုက်တုဲ အလဵုအသဳပၞာန်တအ် ညောန်ကဵုသရိုဟ် သ္ဂံၚ်ပၠန်ဂတးတအ် လုပ်ကၠုၚ်ပေါဲဗတိုက် ဘပဠကၠုၚ် အလဵုအသဳပၞာန်တအ် မာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ ဆဂး လၟုဟ်ဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူဂကောံပၞာန်ဗၟာတအ် ဂွံကၠုၚ်အရီုအဗင်နူဍုင်ကြုက်တုဲ ကလေၚ်ဂွံတိုန်ဒၞာဲ ကလေၚ်ဝေၚ်တိုန် ပၞာန်ထပက်မာန်ကၠုၚ်ပၠန်ရ။
အလဵုအသဵဳကြုက်ဂှ် အကြာဂကောံပၠန်ဂတး ကောန်ဍုၚ်အရၚ် မပံင်တောဲမံင်ကု PDF တအ် ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် လုပ်ပညဳပညပ် ကိစ္စဒေါအ်ပန်ပှော်ရ။ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဍုင်ဗၟာမဒးဒုင်တးပါဲလဝ် နူကဵုဂကောံဂၠးကဝ်ဂှ် အလဵုအသဳကြုက်တအ် ကေတ်အခေါၚ်ခိုဟ်တုဲ သီဗၜေါဝ် ထံက်ဒၟံၚ်ဂလာန်ကဵု အလဵုအသဳတၟိဍုၚ်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲအခိင်မလောန်ကၠုင် ၜါပိတ္ၚဲဏအ်လေဝ် ဝန်ဇၞော်ဍုင်သ္အာၚ်ဗၟာ အာဆဵုဂဗလဝ်ကဵု ဝန်ဇၞော်မိတ်သဟာဲ နူကဵုဂကောံအာဇြဳယာန် ပ္ဍဲဍုင်ၜၚ်ကံက်ရ။
ကြဴနူကဵုဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတအ် ပကီုပရာပ်ဗတိုက်ထောအ် ကုညးထ္စးဆန္ဒဒစဵုဒ္စးပၞာန်တအ်တုဲသၟတ်တအ်ဗွဲမဂၠိုင် တိတ်နူဍုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဒပ်ပၠန်ဂတးဒမၠုက် PDF အိုတ်ရ၊ တုဲဂှ် သၟတ်တအ်ကေတ်အဆက် ဒက်မဟာမိတ်ကု ဂကောံရပ်လွဟ်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်နာနာ ပ္ဍဲဒေသပယျဵုဍုင်ဗၟာအိုတ်ရ။ ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒစဵုဒ္စးလုပ်ကၠုင်လဝ် ပေါဲဗတိုက်ကဵု အလဵုအသဳဗၟာ နွံကၠုင်ဗွိုင်ကဵုစှော်သၞာံပြင်တုဲ ပရေၚ်ဆဵုဂဗလေဝ်ကြံၚ် စပ်ကဵုဗတိုက်ပၞာန်လေဝ် ကၠိုဟ်အခိုက်အလိုက် ပၞာန်ဒမၠုက်တုဲတုဲရ။
PDF မနွံပၟိက်ဒီမိုကရေသဳတအ် ပံင်တောဲကုပၞာန်ပၠန်ဂတးကောန်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်တုဲ ဂွံကၠုင်ပေါဲအံင်ဇၞး ဗွဲတၟေင်တၟဟ်ရ။ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၂၃ မလောန်ကၠုင်တေံ ပေါဲဗတိုက်ပံင်ကောံတအ် ထ္ပက်ကၠုၚ်ပၞာန် လုပ်စိုပ်အာ ကြပ်ကဵုဍုင်မန္တလေ မဒှ်ဍုင်ဇၞော်ဒုတိယအပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဒှ်ဝၚ်စၟတ်သမ္တီမွဲရ။
ဆဂး ဟိုတ်နူဍုင်ကြုက်လုပ်ပညဳပညပ်တုဲ ကုဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဇၞော်ၜါဂကောံ မဒှ်ဒပ်ပၞာန်ကိုဝ်က MNDAA ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူတအင် TNLA တအ်ဂှ် ဒေါအ်ကၠေံပရေၚ်ပန်ပှော်တုဲ ကြဴနူဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကလေၚ်ဂွံအာစေဝ်လ္တူ စပ်ကဵုပရေၚ်ဗတိုက်ပၞာန်ပၠန်ရ။
ဟိုတ်နူပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဟွံပါလုပ်တုဲ PDF တအ် ဟိုတ်နူအောန်ကဵုစရာဲဍာ်ဒကေဝ်ကီု၊ ပရေၚ်ဆဵုဂဗအောန်ကီု၊ ဟိုတ်နူလွဟ် ကေုာံ မကမ်အောန်ကီုတုဲ ဇၟာပ်ပေါဲဗတိုက် ဒးဆုတ်ကလေၚ်မံင်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ပ္ဍဲသၞာံဏအ် ဒၞာဲဒေသကိစ္စဇၞော်ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴသွံရာန်ဗၞိက် မအာကုဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်ကြုက်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံကလေင်ပံက်မာန် ဂစာန်ပတိတ်ဒၟံၚ်ဒြဟတ်ရ။
သွက်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်မ္ဂး PDF တအ်ဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ်အရာပရိုက်စိုတ်မွဲမာန်ကီုလေဝ် ဂွံဒှ်ဗဟေက် စိုပ်အဆံၚ် သွက်ဗျူဟာပၞာန် ကိစ္စဇၞော်ဂှ် ဟွံသေၚ်ရ” သာ်ဝွံ နူကဵုဌာနလ္ၚတ်ဗျူဟာဂၠးကဝ် (IISS) တၠပညာသုတေသန (Morgan Michaels) ဟီုရ။
ယဝ်ရဟွံမွဲကဵု အထံက်အပင် အရီုအဗၚ် နူဒပ်ရပ်လွဟ်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်မ္ဂး PDF တအ်ဂှ် ဒးဒုင်တုပ်စိုတ် ဒေါအ်ပန်ပှော် ကုအလဵုအသဳပၞာန်တအ်လအ်ရရောင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးထောအ်ကၠေံ တင်ရန်တၟအ်ဒဳမဵုကရေဇြဳတုဲ ကြက်ဒှ်အာ “စော်ပၞာန်ဒေသ” (သပုန်၊ ဒမၠ) အိုတ်ရောင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကြက်ဒးဒုင် ဗတိုက်သၠေက်ကၠေံအိုတ်ရောင်” သာ်ဝွံ ညးဟီုဂးပါ်ပါဲလဝ်ရ။
ကြုက်ဂှ် ကြဴနူပညဳပညပ်ကဵု ပရေၚ်ဒေါအ်ပန်ပှော် ၜါဂကောံတုဲဂှ် “ဂတနူဏအ် ကလေၚ်အာနကဵု ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ညးဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်” သကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု မေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုကြီုတိုန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲစှ်မာဲဂှ် ဍုင်ကြုက်လုပ်ဒတူလိုၚ်ကဵု လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ်ရ။ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒပ်ပၞာန်တအ် မနွံပၟိက်ဂှ်အံင်ဇၞးမာဲတုဲ ပ္ဍဲဂိတုအေပရေလ်ဂှ် မေန်အံၚ်လှာၚ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်သမ္မတရ။
မေန်အံၚ်လှာၚ် ဒှ်သမ္မတဂှ် နူကဵုဂကောံမင်ရံင်စံၚ်ဒဳမဵုကရေဇြဳ နွံဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် ၜိုန်ဂြိုၚ်သ္ပပရေံကီုလေဝ် ဍုင်ကြုက်ဂှ် ညာတ်အာအကာဲအရာ နဒဒှ်ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံကလေင်စိုပ်အာ တၚ်ခိုဟ်မွဲတုဲ ထံက်ဂလာန်ကဵု မေန်အံၚ်လှာၚ်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ်ဟီုရ။
ပရေၚ်ထံက်ဂလာန်သာ်ဏအ်ဂှ် ဆဍုင်ကြုက်မွဲဓဝ်ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲသတ္တာဟ မလောန်ကၠုင်တေံ ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ဍုၚ်ကြုက်၊ ဍုၚ်လဴတအ် ဒးဒုင်တၠုင် မေန်အံၚ်လှာၚ် နကဵုဒကဝ်ဇဝ်ဗကေတ်တုဲရ။ ဂိတုဂတအဝ်ဂုက်ဏအ်မ္ဂး သွက်ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်သေံ နဒဒှ်သမ္မတဍုၚ်ဗၟာ ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ပၠန်ရ။
ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသဳပၞာန်တအ် ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဒဵုလဝ် အခေါၚ်တိုန်ကောံဓရီုအာဇြဳယာန်ဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုတ် လောန်ကၠုၚ်ဏအ် ဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သ္အာၚ်ဍုၚ်ဗၟာ အာစိုပ်ဍုင်သေံတုဲ ဆဵုဂဗကဵု ဂကောံဝန်ဇၞော် ဂကောံအာဇြဳယာန် ၁၁ ဍုၚ်တအ်ရ။ ကာလဏအ် ဂကောံဒစဵုဒ္စးတၠအဝဵုပၞာန် မနွံပၟိက်ဒီမိုကရေသဳတအ်ဂှ် ပ္ဍဲစင်ဂၠးကဝ်မ္ဂး မုက်မတ်သဝ်စှ်ေအာရ။
“ပိုဲဒးဒုၚ်ဆောံအာ မဟာမိတ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ဂိသကေဝ်ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ” သာ်ဝွံ ဝန်ဇၞော်ဍုင်သ္အာၚ် (NUG) ဒဝ်ဇြေန်မာအံၚ် ဟီုဂးဒုၚ်ဏာဝန်ရ။ “ပိုဲတအ်ညးမွဲဓဝ်မ္ဂး အံင်ဇၞးဟွံမာန်ပုဟ်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် ပွမဆက်ဆောံကုတၠအဝဵုပၞာန်ဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်အိုတ်အာကဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ ခြခြုတ်ဒၟံၚ် လုကဴပွိုၚ် ၅ သၞာံဂှ်ရောင် သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။
“ယဝ်ရပိုဲတအ် ဝေင်ပၞာန်အံင်ဇၞးမာန်အာတုဲ ပြဟ်ဟ်ပြေဟ်ဟ်ထ္ၜးကဵုဒြဟတ် ကေုာံ ပွမညဳသၟဟ်မာန်မ္ဂး ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် တင်ချပ် ကေုာံ ဗီုပြင်ညးတအ် ကြက်ပြံင်လှာဲအာဍာံဍာံရ” သာ်ဝွံ ဒဝ်ဇြေန်မာအံၚ် ဟီုရ။
လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဝွံ ဂကောံပၠန်ဂတးတအ် ဆောံဗြမ်ကၠုင်ဒေသတိဍာ်တအ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ခ္ဍၚ် ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် ဓဝ်ပတှ်ေညးတအ် အောန်စှ်ေကၠုင်ခ္ဍၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ဂတးဗတိုက်သရိုဟ် တၠအဝဵုပၞာန် ဂကောံဂကူဗၟာတအ်ဂှ် ဟွံဂွံဗ္ဒဗ္ဒာဲ ဂကောံပၠန်ဂတး ကောန်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်မ္ဂး အသိၚ်ပၠန်ဂတး ဍိုန်လျစှ်ေသိုက်က်တုဲ ဍာ်ဇမၠိၚ်မ္ဂး ဒှ်အာပၠန်ဂတး ညံၚ်ရဴဂကောံကွးဘာ ၈၈ တေံပၠန်ရောၚ်။
(လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုလိက်ပရေၚ် Myanmar’s pro-democracy revolution ‘weakens’ five years on နူဌာန်ပရိုၚ် AFP တၚ်နၚ်တအ်ဂှ်တုဲ ချူဇန်လဝ်ရ။)