လိက်ပရေင်၊ ယက္ခဂုမ္ဘဏ်
NDAA မာၚ်ဠာ
ဂကောံ NDAA မာၚ်ဠာလေဝ် နူစဒေါအ်ပန်ပှော် သၞာံ ၁၉၈၉ တုဲ ပေါဲဗတိုက်ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဟွံဒှ်ကၠုၚ်မွဲလှ်ေရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် နူစ သၞာံ ၂၀၀၉ တေံ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာသီကေတ် ကိုဝ်ကတုဲ ကဵုလဝ်အခေါၚ် ကုဂကောံ MNDAA ဖုၚ်ကျာယှေန်တအ် မံၚ်တန်တဴအာ ပ္ဍဲမာၚ်ဠာရ။ ဂကောံကိုဝ်ကဂှ် ဖျေံလဝ်သဇိုၚ် ပ္ဍဲမာၚ်ဠာတုဲ ပကောံပကေဝ် ဒြဟတ်သြန် ပကောံပကေဝ် ဒြဟတ်မၞိဟ် ဒြဟတ်ပိုန်ဒြပ် ပကတ်ပကေၚ် ဒက်ပတန်ဒပ်ပၞာန်တုဲ ကလေၚ်သီကေတ် ကိုဝ်က ကေုာံ သေံသၟဝ်ကျာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတအ် လလောၚ်တြးလဝ် တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန် မာၚ်ဠာရ။ ကိစ္စပရူပရာဏအ်လေဝ် ပ္ဍဲကဵု MNDAA ဆဵုဂဗတက်ကျာ ကုအလဵုအသဳ ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ် အလန်ဏအ်ဂှ် သီုၜါလ္ပာ် ဟွံဟီုဂး ပရေၚ်ပရူဏအ်မွဲသာ် ဝေၚ်ပါဲလဝ်ပရေၚ်ဏအ် သီုၜါလ္ပာ်ရ။
SSPP သေံသၟဝ်ကျာ
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉/၂၀၁၀ ကြဴနူ တပ်မဟာ SSPP ၜါဒပ် သၠာဲကၠေံဗီုပြၚ် နဒဒှ်ဗီုပြၚ်ဒပ်ညးဍုၚ်ကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) တုဲ ပေါဲဗတိုက်ကလေင်က္တဵုဒှ် အကြာ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကဵု SSPP ပၠန်ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၂၀၁၇ တုဲဂှ် ပေါဲဗတိုက်ကလေၚ်ကၞပ်သ္ၚဳအာတုဲ ပ္ဍဲအကြာ SSPP ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပေါဲဗတိုက်ဇၞော်ဇၞော် ဟွံကတဵုဒှ်မွဲလှ်ေရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်လေဝ် ပေါဲဗတိုက်ပၠံၚ်တိဍာ်ကု RCSS ပ္ဍဲသေံသၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဂၠံၚ်ကွဳစက် ဒံၚ်ကျဳ၊ ကောန်ဟိၚ် ကရေက်လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ဒှ်ကၠုၚ်ဆက်က် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၂၂ ရ။
ကာလ က္တဵုဒှ် ပေါဲဗတိုက် အကြာ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကဵု ဂကောံမဟာမိတ်သၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် SSPP ကၠတ်လုပ်ကေတ်ကၠေံဒၞာဲ ပ္ဍဲဂၠံၚ် (ကျောက်ဂူ-နောင်ချို) ဂၠံၚ် (နောင်ချို-သီပေါ) ကေုာံ ဂၠံၚ် (နမ့်ခမ်း-မူဆယ်) တအ် ရ။ ပ္ဍဲကာလ အဃောက္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပေါဲဗတိုက်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကၟာတ်လဝ်ပါၚ် ၜိုန်ဟွံဟီုဗြုမွဲသာ်ကီုလေဝ် ကာလဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကလေၚ်သီဂွံဏာတုဲဂှ် SSPP တအ် ဒးပါဲတိတ်အာ နူဒၞါဲတအ်ဂှ်ရ။
တအင် TNLA
TNLA ဂှ် ဒှ်ဂကောံရပ်လွဟ် ဟွံဂွံထပက်လဝ်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် NCA တုဲဒှ်ဒပ်ပၠန်ဂတး လုပ်ပေါဲဗတိုက် သ္ကာတ်တ်မြဟ်ဟ် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၂၅ မဒှ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ် ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ဒှ်ဂကောံလုပ်ပေါဲဗတိုက် ကုပၞာန်တၠအဝဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲဂကောံရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဒြဟတ်ဒရိုဟ်ကြုက် ဘပဠ၊ ကရေပ်ဓရတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ကလေင်ပအပ်ကဵုဍုၚ် မသီလဝ်တုဲတုဲ (မိုးမိတ်၊ မိုးကုတ်) တအ်တုဲ ဒေါံအာပန်ပှော်ရ။ ဆဂှ်သၟးဟွံက နကဵုကြုက်ကၠတ်ထံက်ဂလာန် ကုဂကောံကိုဝ်ကတုဲ ဂကောံကိုဝ်က လုပ်သီကၠေံ ဍုၚ်ကောတ်ဃာၚ်ရ။ သ္ပပတံနူဂှ်တုဲ TNLA ရမျာၚ်သာစှ်ေအာရ။ အခိၚ်ကာလလၟုဟ်ဏအ် ဒေါံအာပရေၚ်ပန်ပှော် ဗၞတ်မွဲသၞာံ ဒှ်ရတုဲ အကာဲအရာ သွက်ဂွံလုပ်ပေါဲဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဟၟဲဏီရ။
ချေင် CNO/CNDF
ဒှ်ဒပ်ပၞာန်ရပ်လွဟ် ဂကူချေၚ်တုဲ ဖျေံလဝ်သဇိုၚ် ပ္ဍဲဖလာန်ရ။ CNO/CNDF ဂှ် ပါလုပ်ပ္ဍဲသမဂ္ဂချေၚ် ကော်ဂး ဂကောံညးဍုၚ်ကွာန်ချေၚ်/ ဒပ်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန်ချေၚ် (ကောဒေံချေၚ်) CBU/CPA ရ။ ဂကောံဏအ် မုပရိုၚ်လေဝ်ဟွံမံက်ဂတဝ်မွဲသာ် မေန်အံၚ်လှာၚ် ပတိတ်လလောၚ်တြး ကော်ဘိက်သဳကၠဳ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဗက် တက်ကျာကဵုအလဵုအသဳဒပ်ပၞာန်ဗၟာရောၚ် ပရိုၚ်တိတ်ကၠုၚ်တုဲ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဒှ်တဴအံသဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသဳကၠဳ ဆဵုဂဗကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ်လေဝ် ဂကောံက္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ ကောန်ဒပ် CNO/CNDF တအ် ဟွံတီကေတ်မွဲသာ် နကဵုဥက္ကဌ ကေုာံ မၞိဟ်ပတှ်ေဥက္ကဌလ္ၚဵုတအ်ဟေၚ် ကၠောန်သ္ပဏာရောၚ် ပြာကတ်ကၠုၚ်တုဲ ဒးတိတ်အာ နူဥက္ကဌဂှ်ရ ပရေၚ်တက်ကျာလေဝ် လီုလာ်အာရ။
ပရေၚ်ပရူဏအ် ညးခါတ်အကာဲတအ်ဟီုဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကလေၚ်သီဂွံ ဍုၚ်ဖလာန်တုဲ ပ္ဍဲဒေသချေၚ်သကုတ်သၟဝ်ကျာဂှ် အကြာ CNO/CNDF ကု CNF တအ်ၜါလ္ပာ် ဒှ်ကၠုၚ်ပဋိပက္ခတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကေတ်အခေါၚ်ခိုဟ် တက်ပၠောပ်ကၠာ် ညံၚ်သ္ဂောံထ္ကးပြးအာ ဒှ်မာန်ရ။
NSCN-K နာဂ
NSCN-K မလုပ်သဳကၠဳကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ဒှ်ဂကောံ မပါ်တိတ်လဝ် နူဂကောံနာဂမူလ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ တေံတုဲ ဖျေံလဝ်သဇိုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာရ။ ဂကောံဂှ် ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၂၃ ဂှ် ထပ်ထ္ကးအာ မသုန်ဝါတုဲ NSCN-K (AM – အန်းမိုင်) ကေုာံ NSCN-K (YA – ယုန်းအောင်) ၜါဂကောံ ဖျေံသဇိုၚ် ပ္ဍဲဒေသ နာဂ ဍုၚ်ဗၟာရ။ ဂကောံမတက်ကျာကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ NSPNC လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံ NSCN-K (AM – အန်းမိုင်) ရ။ ဂကောံနာဂ တအ်ဂှ် အဓိက ဒှ်ပဋိပက္ခ ကုအလဵုအသဳ အိန္ဒိယတုဲ ဟွံဂွံဒှ်ကၠုၚ်ပေါဲဗတိုက် ကုအလဵုအသဳဗၟာရ။ ဂကောံတအ်ဂှ် ပါ်ထ္ကးပြးဒၟံၚ် နဒဒှ်ဂကောံဍောတ်တ်တုဲ မွဲမွဲဂကောံ ဒြဟတ်နွံဆလၟိဟ်အကြာကၠံဓဝ်ရ။
SNA သေံဍာဲ
SNA ဂှ် စဒက်ပတန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဂျူလာဲ ၅ သၞာံ ၁၉၈၉ တုဲ ကြဴနူ သၞာံ ၂၀၁၀ တုဲဂှ် ပရေၚ်ချဳဓရာၚ် ဂွံစမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် ညိညိညညရ။ တံမူလတေံ ဒက်ပတန်လဝ် သွက်ကောန်ဂကူသေံဍာဲတုဲ ၜိုန်ရကေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ပေါဲဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကေၚ်နွံကၠုၚ်ညိညကီုလေဝ် ကြဴနူ သၞာံ ၂၀၂၁ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲဂှ် ဒးဒုၚ်သုၚ်စောဲကၠုၚ် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာရ။ စနူ သၞာံ ၂၀၂၁ တေံ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ထံက်ပၚ်ကဵု လွဟ်မကံ ကု SNA တုဲ ကာလဒှ်ပေါဲဗတိုက်မ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် သီုဘိုၚ်ပန်ကဵုလွဟ်ဇၞော် ကေုာံ က္ၜၚ်ကျာတအ်ဏီရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်လေဝ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ပံက်ကဵုအခေါၚ်တုဲ ဇၞော်မောဝ် ပြဟ်ကၠုၚ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဒပ်မဟာ နွံ ၅ ဒပ်တုဲ ဒြဟတ်နွံ အကြာ ၄၀၀၀ ရ။ ပံၚ်တောဲကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ဗက်ဗတိုက်ဒၟံၚ်ကဵု PDF ကေုာံ KIA ရ။ မူလတေံ ချဳဓရာၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေသ (ဗန်းမောက်၊ ဟုမ္မလင်း၊ ခန္တီ) တုဲ ကြဴနူပံၚ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ချဳဓရာၚ်ကၠုၚ် မွဲကရောံကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပ္ဍဲဒေသ (မိုးညှင်း၊ အင်းတော်ကြီး၊ ဖားကန့်) တအ်ရ။
SNA ဂှ် နူတမ်မူလတေံ အာတ်မိက်အခေါၚ်အရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မိက်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲ NCA ကီုရ။ ၜိုန်အာတ်လုပ်ကီုလေဝ် စဵုကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာသီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ဟွံဒုၚ်တဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ ဏအ် အလဵုအသဳပၞာန် NSPNC ပတိတ်နၚ်ဂကောံ SNA ဂှ် ရန်တၟအ်သွက်သ္ဂောံပၠောပ်စၞး ဒြဟတ် KIA ပ္ဍဲဗွိုၚ်အလဵုအသဳ တွဵုရးကချေၚ်ရ။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် သွက်ဂွံပါ်ထ္ကးဆီ ဒြဟတ်ကောန်ဂကူသေံဍာဲ မထံက်ဒၟံၚ်ဂလာန်ကဵု NLD ကေုာံ NUG တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။
ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်လေဝ် SNA ဂှ် စၟတ်သမ္တီကၠေံ နဒဒှ်ဂကောံပၠန်ဂတး ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မွဲဂကောံကီုဂှ် ဒှ်ဟွံထေက်ကြိုက်ရ။ SNA ဂှ် ဒှ်ဆဂကောံပၞာန်ညးကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် မလ္ဇံက်လဝ်ကဵုလွဟ် မွဲဂကောံဟေၚ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုဂကောံပၞာန်ညးကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် မလ္ဇံက်လဝ်ကဵုလွဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂကောံပၞာန်ညးကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ပအိုအ် PNA ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ်တုဲ လစှ်ေဂှ်မ္ဂး SNA ဂှ် ဒှ်ပၞာန်ညးကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ဒြဟတ်ဇၞော် အဆံၚ်ဒုတိယရ။
သရုပ်ဂကောံဗပေၚ်ပါရမဳ ၁၃ ဂကောံ
သရုပ်ကၠေံမ္ဂး အပ္ဍဲအစဳအဇန် ၜိုဟ်လလမ် ၁၀၀ တ္ၚဲ မေန်အံၚ်လှာၚ် ကေုာံ ဂကောံရပ်လွဟ် ၁၃ ဂကောံ မလုပ်တက်ကျာ သဳကၠဳပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ်မ္ဂး ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
တၚ်မွဲ ပ္ဍဲဂကောံရပ်လွဟ် ၁၃ ဂကောံ သမ္မတသၠာဲၜးကယျိုၚ် မေန်အံၚ်လှာၚ် မရိုဟ်ပတိတ်လဝ်တအ်ဂှ် ဂကောံပၠန်ဂတး ဗတိုက်ဒၟံၚ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဍာံဍာံဂှ် နွံဆဂကောံ CNO ကေုာံ TNLA ၜါဂကောံဓဝ်ဟေၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴဥက္ကဌ CNO မကၠတ်တက်ကျာ ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ မ္ဒးပလှ်ပတိတ် နူအဆံၚ်ဥက္ကဌဂှ်ကီု TNLA လေဝ် ဟိုတ်နူဒြဟတ်ဒရိုဟ်ကြုက်တုဲ ဒေါအ်ပန်ပှော်လဝ် ပေၚ်ဒၟံၚ်မွဲသၞာံတုဲရ။ ဂကောံပၠန်ဂတး အဃောလုပ်ဒၟံၚ်ပေါဲဗတိုက်ဍာံဍာံ ဟၟဲတုဲ ကမၠောန်ၜိုဟ်လလမ်ဍာံဇေတ် ဂွံဒှ်ကၠုၚ်မာန်ဂှ် ဟွံစှ်ေကဵုသဘာဝရ။
တၚ်ၜါဂှ် ဂကောံမတိုန်စိုပ်နေပျဳဒဝ် မသဳကၠဳလဝ်တအ်ဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပြသၞာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်သ္ဂောံပါ်ပရအ်အဝဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အာမိက်ထ္ၜုတ်တွဵုရးတၟိ ဒှ်အဓိကတုဲ သွက်သ္ဂောံပသောၚ် ပြသၞာအာတ်မိက် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်တအ်မာန်ဂှ် နကဵုသၟဝ်သဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ဂှ်ရမ္ဂး သာ်လဵုလေဝ် ပြေပြံၚ်ဟွံသေၚ်တုဲ ဂကောံပၠန်ဂတး ၁၃ ဂကောံဂှ် ဒှ်ဆအယာံမာတ် ဗပေၚ်ပါရမဳကဵု မေန်အံၚ်လှာၚ် ဂွံတန်တဴအာ အာယုက်ဂၠိၚ်ၚ်ဟေၚ်ရောၚ်။
သကုတ် (၁)>> https://mon.monnews.org/…/%e1%80%a1%e1%80%80%e1%80%ac…/