မယံင် (ဍုင်မန်)
နူဌာနက္ဍိုက်ပ်ကၠောန်ဂၠံင်ဒဒန် တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ပစူပတဴလဝ်ဂတဵုမုက် သွက်ဂွံသၠဲပတိတ်ဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော် (၂၃၀) ပေ ဂှ် ပရေင်သောင်ကလး ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ဟွံမွဲတုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် သိုင်ခၞံဒၟံင်စမြိုင်အတိုင်သၞောတ်တြေံ ဖိုဟ်ရောင် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။
အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် သၠာဲၜးကယျိုင်အရာပ်တုဲ မုဟွံလအ်ဏံဂှ် ဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော် နူကဵုကၞောတ်ဍုင်မန် (ဘုရားကြီး) စိုပ်ကအ်သံင် (ပယျဵုသေံ) ကော်ဂး ဂၠံင် ဆက်စၠောံဍုင်သအာင် (နိုင်ၚံတကာဆက်သွယ်ရေးလမ်မကြီး) ဂှ် နူကဵုဌာနဝန် ဇၞော်ပရေင်သိုင်ခၞံ ဌာနက္ဍိုက်ပ်ဂၠံင်တံ ပစူကၠုင်ဂတဵုမုက် (ဝဳနာင်) မွဲဒမြိပ်ဂၠံင်ဇၞော်ဍုင်မန်ပၠန် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
အတိုင်နူဌာနဝန်ဇၞော်ပရေင်သိုင်ခၞံ ဌာနက္ဍိုက်ပ်ဂၠံင်တံ ပစူလဝ်ဂှ်မ္ဂး မုက်သၠဲဂၠံင်ဇၞော်ဂှ် (၂၃၀) ပေ ဂးတုဲ နူကဵုအဒေါဝ်ဂၠံင်မွဲမွဲလ္ပာ်မ္ဂး ဒှ်အာ (၁၁၅) ပေရ။ ပ္ဍဲကဵုဂတဵုမုက် (ဝဳနာင်) ပစူလဝ်ဂှ် ယၟုဂၠံင် – ကျာ်ဇၞော် (ဘုရားကြီး)၊ ဍုင်မတ်မလီု၊ ထဝါဲ၊ ဗိက်၊ (ဘုတ်ပြင်း)၊ ကအ်သံင် အဆံင်ဂၠံင်ဂှ် ဂၠံင်ဇၞော်ဆက်စၠောံဍုင်သအာင် သ္ဂးရ။
ဂၠံင်ဇၞော်ဝွံ အလုံဍုင်မန် စတမ်နူပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ဖအိုတ် (၇) ပွိုင်ဍုင် တတ်အာတဝ်တဝ်တုဲ အပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး စမြိုင်နာနာ သိုင်ခၞံလဝ်မုက်ဂၠံင်ဇၞော်ဂှ် နွံလၟိဟ်ကဵုလ္ၚီလက် ထေင်ခယျကေတ်ရ။ ပါဲနူစမြိုင်နာနာတုဲ ကၠအ်နာနာတအ်လေဝ် တဝ်ဒးအာ လၟိဟ်ဨကတော်ဆ ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန် လုပ်အာဗွိုင်သၠဲဂၠံင်ဇၞော်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ။
ဂၠံင်ဇၞော်ပ္ဍဲဍုင်မန်ဝွံ နူတမ်ပကတိလၟုဟ်မ္ဂး မုက်သၠဲဂၠံင်နွံဒၟံင် (၁၀၀) ပေတုဲ မွဲမွဲလ္ပာ်ဂၠံင်မ္ဂး (၅၀) ပေရ။ အတိုင်ပစူလဝ်လၟုဟ်ဏံ ထပ်ပဵုတိုန်အာ (၁၁၅) ပေတုဲ မွဲမွဲလ္ပာ် နူကဵု (၅၀) ပေဂှ် သွက်ဂွံသၠဲပ္တိတ်အာ (၆၅) ပေပၠန်ရ။
တော်ရံင်ကဵုကၠအ်သ္ၚိမွဲမွဲဂအာင်မ္ဂး နွံမုက် (၄၀) ပေကဵု ဇမၠိင် (၆၀) ပေတုဲ ၜတ်ကၞာတ်ကဵု သၠဲဂၠံင်လၟုဟ်ဏံမ္ဂး ထပ်သၠဲတိတ်အာ အကွက်မွဲဂအာင် (အခါန်သ္ၚိမ) မဒှ်ရ။ ယဝ်ခါရ ထပ်သၠဲပ္တိတ်အတိုင်ပစူလဝ်ဒှ်ဍာံမ္ဂး မုက်ဂၠံင်ဇၞော်မွဲဒမြိပ်အပ္ဍဲဍုင်မန် ကွာန်မန်ဖအိုတ်တအ်ဂှ် မွဲလ္ပာ်မ္ဂး အကွက်သ္ၚိမွဲမ (ဟွံသေင်) အကွက်သ္ၚိၜါမ ပါအာဗွိုင်ဂၠံင်ဖအိုတ်ဒှ်မာန်ရ။
ဂၠံင်ဇၞော် (၂၃၀) ပေဏံ ဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ကၠအ်၊ သ္ၚိ စမြိုင်နာနာ လုပ်ပါအာဗွိုင်ဂၠံင်ဇၞော်ဂှ် အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် ကေတ်လျိုင်ကဵုၚုဟ်လေဲဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ထ္ၜးဟိုတ်တက်သၞောဝ်ဥပဒေမွဲမွဲတုဲ ရိုဟ်ပလီုသီထောံအတိုင်ဂှ်ဟာဂှ် ကလးလဝ်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်လေဝ် ဟွံမွဲတုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် မုလေဝ်ဟွံဂွံတီလဝ် မွဲသာ်အိုတ်ရ။
ပရေင်အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် ပစူပတဴလဝ်ဝဳနာင် သွက်ဂွံသၠဲပတိတ်ဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော် ကော်ဂး ဂၠံင်ဆက်စၠောံဍုင်သအာင် တတ်အာမွဲဒမြိပ်ဍုင်မန်ဂှ် ရံင်ကဵုအကာဲအရာ ပရေင်ကွာန်ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံတုဲ တၠအဝဵုတအ် ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴမာန်ဂှ် ဓဝ် ပတှ်ေညးဍုင်ကွာန်တအ်အောန်တုဲ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ်ကီု၊ ပရေင်စွံဂရုကီု ဟွံမွဲ မွဲသာ်ရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ထဝါဲဂှ် တၠအဝဵုတအ် ဒုင်တၠုင်ကော်ဘိက်ဒၟံင် သီုကဵုဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ်သၟးဟွံက ဗီုကဵုဍုင်ရာတ်ယှာ၊ ဍုင်ကြုက်တအ်လေဝ် သွက်ဂွံလုပ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် ညးသ္ကိုပ်သ္ကတၠအဝဵုတအ် ထပ်ကဵုထပ် ဒုင်ထပက်လဝ်စၟတ်တဲ တင်တုပ်စိုတ်လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။
ကိုန်စဳဇန်သၠဲပတိတ်ဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော်မွဲဒမြိပ်ဍုင်မန်ဏံဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ကိုန်စဳဇန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွက်တၠအဝဵုတအ်ဇၞော်ဇၞော်တုဲ နူလၟုဟ်ဂှ် ဂစာန်ထပက်ဒၟံင်ပၞာန်တုဲ သွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴ ကိုန်စဳဇန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဂစာန်ကေတ်ဒၟံင်ပရေင်ဂီုကၠီု ဂၠံင်ဇၞော်ဂှ်မွဲဒမြိပ်နွံဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။
သၞောဝ်ဥပဒေဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော် မတုဲကၠုင်တေံ …
စပ်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော်တုဲ သၞာံ (၂၀၁၄) တုဲကၠုင်တေံ နူကဵုဌာနက္ဍိုက်ပ်ဂၠံင်၊ ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေင်သိုင်ခၞံတအ် ပ္တိတ်လဝ်သၞောဝ်ဥပဒေဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော်မွဲတၞးဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။
ဂၠံင်ကွဳစက်ဇၞော်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဝွံ ဟိုတ်မဆက်စပ်ကဵု ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုင်သအာင်ဂှ်တုဲ မတုပ်သၟဟ်ကဵု ဍုင်အာသဳယာန်ကီု အဆံင်ဍာ်ဒကေဝ်ဂၠံင်ဇၞော် သွက်ဂွံတတ်ကၠောံကဵု ဍုင်သ္ၚိရေင်ကၟေင်ဆက် အာသဳယာန်ကီု သွက်ဂွံဆက်စၠောံ အာဍုင်သအာင်ကီုတုဲ ရေင်တၠုင်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂၠံင်ဇၞော်ဝွံ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်တေံ စၟတ်ရေင်တၠုင်အာ ရောင် ချူဓမံက်လဝ်ရ။
၁။ ဂၠံင်ဇၞော် (၄ ဂၠံင်လ္ပာ်လတူ) သၠဲဂၠံင် (၄၀၀) ပေ
၂။ ဂၠံင်စၟတ်သမ္တီတၟေင်ဂမၠိုင် (၄ ဂၠံင်လ္ပာ်လတူ) သၠဲဂၠံင် (၃၀၀) ပေ
၃။ ဂၠံင်ဇၞော်ဆက်စၠောံဍုင်သအာင် (၄ ဂၠံင်လ္ပာ်လတူ) သၠဲဂၠံင် (၂၃၀) ပေ
၄။ ဂၠံင်ဇၞော်ကၟိန်ဍုင် (ဒဵုကဵု ၄ ဂၠံင်) သၠဲဂၠံင် (၁၅၀) ပေ
၅။ ဂၠံင်ဆက်စၠောံ ရး၊ တွဵုရး (စနူ ၂ ဂၠံင် ဒဵုကဵု ၄ ဂၠံင်) သၠဲဂၠံင် (၁၅၀) ပေ
၆။ ဂၠံင်ဆက်စၠောံ ပွိုင်ဍုင်၊ ခရိုင် (၂ ဂၠံင်) သၠဲဂၠံင် (၁၅၀) ပေ
၇။ ဂၠံင်ဆက်စၠောံ ဍုင်၊ ကွာန်( ၁ ဂၠံင်) သၠဲဂၠံင် (၁၀၀) ပေ
အတိုင်စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ဗွဲလတူဝွံ ပ္ဍဲဗွိုင်ဂၠံင်ဂှ် ဟွံဂွံအခေါင် နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ပရေင်သိုင်ခၞံမွဲသာ် ၜက်ၜေတ်သိုင်ခၞံနွံကၠုင်မ္ဂး အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေဂၠံင်ဂှ်ရောင် ချူကဵုသမ္တီပတိတ်ကၠုင်လိက်နွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုလိက်စၞောန်ကဵုသမ္တီဂှ် ပ္ဍဲဍုင်၊ ကွာန်ဂမၠိုင် တမ်မူလမနွံလဝ်တုဲတုဲတေံ သၠဲဂၠံင် (၁၀၀) ပေဂှ် ဟွံကေတ်အာဒုဟ်ဒဏ်တုဲ ဗွဲကြနူ (၂၄၊ ရ၊ ၂၀၁၄) ဂှ်တုဲ ၜက်ၜေတ်သိုင်ခၞံကၠုင်မ္ဂး အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေဂၠံင်ဂှ် ကေတ်အာဒုဟ်ဒဏ်ရောင် ချူဓမံက်လဝ်ရ။
အဓိပ္ပါဲမ္ဂး – ကၠာနူကဵု လိက်စၞောန်ဏံ ဟွံတိတ်ကၠုင်ဏီ နူတမ်ဝါဒိတုဲကၠုင်တေံ ဍုင်၊ ကွာန် စမြိုင်သိုင်ခၞံလဝ် ဗွိုင်သၠဲဂၠံင် (၁၀၀) ပေ ဂှ် ဟွံဒးဒုင်ကေတ်ဒုဟ်ဒဏ်တုဲ ဗွဲကြဴနူကဵု (၂၄၊ ရ၊ ၂၀၁၄) တုဲ စမြိုင်သိုင်ခၞံလဝ်ဂမၠိုင်တအ် ဒှ်ညးဖံက်သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ ကေတ်အာဒုဟ်ဒဏ်ရောင် မဂွံအဓိပ္ပါဲရ။
ညးဍုင်ကွာန်တအ် မုဒးပလေဝ်ပလေတ်စထေက်ရော …
အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ်ဂှ် ဂွံလဝ်အဝဵုစဳရေင်ပြုပြေင်ဍုင်တုဲ အတိုင်ဗီုပၟိက်စိုတ်မိက်ဂွံဖန်ဂှ် ဖန်မာန်ဖအိုတ်ရ။ စပ်ကဵု ကိုန်စဳဇန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ထဝါဲ တတ်အာဍုင်မန်ဏံဂှ် နကဵုညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးပံက်လဝ်မတ်ကတောဝ်လၟိုန်ထေက်ရ။
ရံင်အခါတ်အကာဲကေတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပၞာန်တ္ၚဲဏံမ္ဂး ညးဖျေံအဲ ဟွံမာန်၊ အဲဖျေံညး ဟွံမာန်ဟီုကၠာလေဝ် စပ်ကဵုအခေါင်အဝဵုလေဝ်ကီု၊ ဒြဟတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပရေင်ပၞာန်လေဝ်ကီု လ္ပာ်ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဒြဟတ်ခိုဟ်ဒၟံင်တုဲ မွဲတ္ၚဲအကာဲအရာကဵုကၠုင်မ္ဂး စပ်ကဵုကိုန်စဳဇန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ထဝါဲ ဂၠံင်ဇၞော်တတ်ကၠောံဍုင်မန် မွဲဒမြိပ်ဂှ် သွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴ ဒှ်ကၠုင်မ္ဂး တိဍာ်ကၠအ်သွဝ် သ္ၚိဌာန် ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် ဆောံလေင်ဒိုက် ဗွဲဟွံသာလးလး ဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။
ကိုန်စဳဇန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ထဝါဲဏံ နူကၠာဟွံစဓမံက်ရုပ်ရဴဏီ ကာလလၟုဟ်ဂှ် နကဵုညးဍုင်ကွာန်တအ် တင်ဒးစွံသတိ၊ တင်ဒးပလေဝ်ပလေတ်တအ်ဂှ် ၜိုတ်သ္ပမာန် ဒးပလေဝ်ပလေတ်လဝ်ထေက်ရ။
တင် (၁) ပ္ဍဲဍုင်၊ ပ္ဍဲကွာန် စမြိုင်သိုင်ပ္တန်လဝ် စပ္တံနူ သ္ၚိ၊ ရုင်ကမၠောန်၊ ဆေင်ဖျာ စမြိုင်သိုင်လဝ်နာနာတအ်ဂှ် လုပ်ဒၟံင်ဗွိုင် ဂၠံင်ဇၞော်ဂလိုင်လဵုဂှ် ဒးၜတ်ဒးတီလဝ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ထေက်ရ။
မပ္တံကဵု သ္ၚိဌာန်၊ ရုင်ကမၠောန်၊ ဆေင်ဖျာ စမြိုင်သိုင်ခၞံလဝ် နာနာသာ်တအ်ဂှ် ကာလလဵု အခိင်လဵု သိုင်ပ္တန်လဝ်ဂှ်လေဝ် နကဵုတၞးလိက်သက်သဳလုပ်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ဒးကၠောန်လဝ်ထေက်ရ။
ဥပမာ – ပ္ဍဲဍုင်၊ ပ္ဍဲကွာန်မွဲမွဲ ဒဒှ်ရသိုင်ခၞံလဝ် သ္ၚိဏံ ကၠာနူကဵု (၂၀၁၄) တေံတုဲ ကေင်ဒုင်ကဵုလဝ်အကံက်အခေါန်ၚာင် ကုပ္ဍဲ (စည်ပင်) တအ်ရောင်ဂှ် နကဵုတၞးလိက်ဒုင်လဝ်အခေါန်ၚာင် သ္ဒးနွံတုဲ သ္ဒးဂိုင်စွံလဝ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။
တၞးလိက်သက်သဳ ဒုင်လဝ်အခေါန်ၚာင်လုပ်သၞောဝ်တအ်ဂှ် ယဝ်ခါရ ဂိုင်စွံလဝ်ဟွံမွဲလေဝ် ညံင်ဂွံအာရုင်စရင်တိ၊ ရုင်ဌာနမဆေင်စပ်တအ်တုဲ ညံင်ဂွံအာတ်ကေတ်လဝ် တၞးလိက်ဒုင်အခေါန်ၚာင်တုဲ သ္ဒးဂိုင်စွံလဝ် နဒဒှ်သက်သဳထေက်ရ။
ပ္ဍဲဍုင် ကွာန်ရးဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟွံလုပ်ဗွိုင် (စည်ပင်) တုဲ ဂွံဒုင်လဝ်အခေါန်ၚာင်ဂှ် ဒှ်ခက်ခုဲနွံမာန်ကီုလေဝ် နကဵုပရေင်အလိုက် အခိုက်ကၞာဒေသ မွဲနဲမွဲဗီု တိကၠအ်၊ သ္ၚိဌာန်၊ ပိုန်ဟာန်ဒြပ်တိကၠအ်သွဝ် လုပ်ဒၟံင်ဗွိုင်သၠဲဂၠံင် (၁၀၀) ပေတအ် ညံင်ဂွံ လုပ်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ညံင်ဂွံလုပ်ကဵုသၞောဝ် အခိုက်ကၞာဒေသ၊ ညံင်ဂွံနွံကဵုသက်သဳ ရုင်သ္ပသမ္တီမွဲမွဲသာ်ဂှ် နူလၟုဟ် ဒးဂစာန်လဝ်ထေက်ရ။
တင် (၂) ဟွံစှ်ေစိုတ်ကဵု ညးအုပ်ဓုပ်ဍုင်တအ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံသ္ပဂရုကဵု ပရေင်ကမၠောန်အလဵုအသဳတအ် ဒှ်စလေပ်ရ။ ရံင်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေဂၠံင် ပတိတ်လဝ်ဗွဲကြဴနူ (၂၄၊ ရ၊ ၂၀၁၄) ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဗွိုင်သၠဲဂၠံင် (၂၃၀) ပေ ဂှ် သိုင်ခၞံ သ္ၚိကီု၊ ရုင် ကမၠောန်ကီု၊ ဆေင်ဖျာနာနာကီု သိုင်ခၞံဟွံထေက်ရ။
အကာဲအရာဍုင်ပိုဲ (ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ) ဂှ် ကိုန်စဳဇန်ဍုင်မွဲမွဲကီုဒှ်၊ သၞောဝ်ဥပဒေဍုင်မွဲမွဲသာ်ကီုဒှ် စွံဂရုကဵု အခေါင်အရာညးဍုင်ကွာန်ဂှ် အောန်တုဲ ဂုန်ဖဵုအခေါင်အရာ ညးအုပ်ဓုပ်ဍုင်တအ်ဟေင် သ္ပအဓိကဂှ်ရ ဇၟာပ်ဓမံက်ကိုန်စဳဇန်မွဲမွဲသာ်ဂှ် ညးဍုင် ကွာန်တအ် ဒးဒုင်ဆောံလေင်ဂၠိုင် နွံကၠုင်အဆက်ဆက်ရ။
ညးအုပ်ဓုပ်ဍုင်တအ် ရန်ဗျာမ်လဝ် ကိုန်စဳဇန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ထဝါဲဏံဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဂုန်ဖဵု သွက်အဝဵုညးအုပ်ဓုပ်ဍုင်တအ် ဂွံတန်ကြန်၊ ဒှ်ဒၟံင်ဂုန်ဖဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပၞာန်ဇၞော်ဇၞော်မွဲရောင်တုဲ နကဵုညးဍုင်ကွာန်တအ် တင်သ္ဒးပလေဝ်ပ လေဝ်ပလေတ်နွံတအ်ဂှ် ပံက်မတ်ကတောဝ်တုဲ နကဵုဂမြင်ညာဏ်ဓဝ်သတိနွံနွံ ရေင်တၠုင်အာအိုတ်ညိဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။