လိက်ပရေင်၊ ယက္ခဂုမ္ဘဏ်
အရာကမၠောန်လဵုမွဲဒှ်ဒှ် ဂွံဍိုက်ပေၚ် အာစိုပ်ဒတုဲမာန်ဂှ် ညးဗပေၚ်ပါရမဳ လတူကမၠောန်ဂှ် နွံမှလေဝ် ကမၠောန်မွဲမွဲ အံၚ်ဇၞးအာစိုပ်ဒတုဲပြဟ်ဟ်မာန်ရ။ တၠုၚ်လအာညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီုရ သမ္မတ ၜးကယျိုၚ် မေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် ပ္ဍဲအရာ သောၚ်ထ္ၜး ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် အစဳအဇန်ကၠံတ္ၚဲဂှ် နူကဵုဂကောံရပ်လွဟ် ၁၃ ဂကောံ လုပ်ကၠုၚ်စိုပ် သဳကၠဳ ဗပေၚ်လဝ်ပါရမဳ နွံရောၚ်ဂှ် ဟီုပတိတ်လဝ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဂကောံဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂကောံရပ်လွဟ် ထပက်လဝ်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော် အလုံမွဲဍုၚ် (NCA) ၁၀ ဂကောံဂှ် ဂကောံရပ်လွဟ် ၆ ဂကောံ ကံၚ်ဇြဳကလေၚ်ဒက်ပတန်ဍုၚ်သေံ (RCSS)၊ ကံၚ်ဇြဳၜိုဟ်လလမ်ကရေၚ် (KNU/KNLA-PC)၊ ဒပ်ပၞာန်ပတုဲဖဵု ဒဳမဵုကရေတ်တေတ်ကရေၚ် (DKBA)၊ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NMSP)၊ ဗော်ဗၠးၜးဍုၚ်ရခေၚ် (ALP)၊ ကေုာံ ဂကောံဒဳမဵုကရေတ်တေတ်ဠာဟူ (LDU) တအ် အာစိုပ်သဳကၠဳလဝ်ရ။
ဂကောံ (NCA) မသှ်ေဒၟံၚ် ၄ ဂကောံ ဂကောံကောန်ဂကူကရေၚ် (KNU)၊ ဒပ်ဒဳမဵုကရေတ်တေတ် ကွးဘာဂမၠိုၚ် ဆက်စပ်အလုံဍုၚ်ဗၟာ (ABSDF)၊ ဂဥုပ်ဗၠးၜး ကောန်ဂကူပအိုအ် (PNLO)၊ ဒပ်ကောန်ဂကူ ချေၚ် (CNF) တအ်ဂှ် နူကဵုပၞာန်သီအဝဵုတုဲ နုက်တိတ်အာ နူဂကောံထပက်လဝ်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော် အလုံမွဲဍုၚ် (NCA)တုဲ လုပ်ဒၟံၚ်ပေါဲဗတိုက်ကဵုဒပ်ပၞာန် မေန်အံၚ်လှာၚ်ရ။
RCSS သေံသၠုၚ်ကျာ
ပ္ဍဲကဵုဂကောံတပက်လဝ်စၟတ်တဲ NCA ၆ ဂှ် မကၠုၚ်ဆဵုဂဗ တက်ကျာကုအလဵုအသဳ မေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် RCSS မွဲဂကောံဟေၚ် ဒှ်ဂကောံခိုင်ကၠိုက်မွဲတုဲ တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒေသ (တွဵုရး) သေံသၠုၚ်ကျာ နကဵုဒြဟတ်ၜိုတ်ဒးရးရ။ RCSS ဏအ်ဂှ် ကြဴနူ သၞာံ ၂၀၁၁ ဒေါံကၠေံပန်ပှော် ကဵုပၞာန်ဗၟာတုဲ ပရေၚ်ဒှ်ပေါဲဗတိုက် အောန်စှ်ေအာရ။ အဓိက သွက်သ္ဂောံအုပ်ဒလီုကေတ် တိဍာ်သေံသၟဝ်ကျာ ရန်တၟအ်နွံတုဲ နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၅/၁၆ စဵုကဵု ၂၀၁၇/၁၈ တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်ပေါဲဗတိုက် ကဵုဗော်တောတက်သေံ (SSPP) / ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူတအင် (TNLA) ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဝ (UWSA) တအ်တုဲ RCSS ဒးဆုတ်တိတ် နူတိဍာ်သေံသၟဝ်ကျာရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁/၂၂ တအ်ဂှ်လေဝ် SSP ကေုာံ UWSA မွဲလပါ်၊ RCSS မွဲလပါ် က္တဵုဒှ်ပေါဲဗတိုက် ပၠံၚ်တိဍာ် ပ္ဍဲ(ရပ်စောက်၊ ကျောက်ကူ၊ မိုင်းကိုင်၊ ပင်လုံ) တအ်တုဲ ဒပ် RCSS ဒးဆုတ်တိတ် နူဂၠံၚ်လ္ပာ်သၠုၚ်ကျာ(တောင်ကြီး-ကွန်ဟိန်း)ရ။
RCSS ဂှ် နကဵုသၟဝ်က္ဍိုပ်လိက် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်တုဲ ဟွံပတဝ်ကၠုၚ်လဝ် ပေါဲဗတိုက်ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် စနူကဵုသၞာံ ၂၀၁၁ တေံရ။ အပ္ဍဲကာလဂှ် ၜိုန်ရဒှ်ကၠုၚ် ပဋိပက္ခလွဟ် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ နွံညိညကီုလေဝ် ပဋိပက္ခညံၚ်ဟွံဂွံဇၞော်တိုန်ဂှ် ပညဳပညပ်ပြေပြံၚ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ တၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ် RCSS ဂှ် ဟွံပတဝ်လဝ်ကဵုဗတိုက်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ပတဝ်ဏာလဝ်က္ဍိုပ် သွက်သ္ဂောံသၠဲပတိတ်တိဍာ် ဒၞာဲဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် အုပ်ဓုပ်ဟွံမာန်တအ်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ RCSS ဂှ် ပါဲနူကဵုဒှ်ပေါဲဗတိုက်ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် မလေပ်က္တဵုဗဒှ် ပဋိပက္ခ ကုဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂတး ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂၠိုၚ်ရ။
KNU/KNLA-PC ကေုာံ DKBA
ဂကောံကရေၚ် ၜါဂကောံ KNU/KNLA-PC ကေုာံ DKBA ဂှ် ဒှ်ဂကောံပါ်တိတ် နူ KNU တုဲ ၜိုန်ရဒြဟတ် နွံလၟိဟ်ကဵုလ္ၚီကီုလေဝ် ဟွံလုပ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် KNU ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ်လေဝ် မံၚ်ဒၟံၚ်အကြာ လပါ်လဵုလေဝ် ဟွံဘိုၚ်ပါလုပ်ရ။ ဍာံဍာံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စန်ဒက်ဒၟံၚ် ညံၚ်သ္ဂောံဘိုၚ်ပါလုပ် ကရောံပၞာန်ဍေံတအ်တုဲ လ္ပာ် KNU လေဝ် စန်ဒက်ဒၟံၚ် ညံၚ်သ္ဂောံပါလုပ် လ္ပာ်ညးတအ်ရ။
ကရေင်ၜါဂကောံဏအ်ဂှ် နူစ သၞာံ ၂၀၂၁ ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ဂကောံညးတအ် ဟွံဒှ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာမွဲလှ်ေရ။ ဂကောံညးတအ် ရီုဗၚ်မၚ်မွဲ စဵုဒၞါဒၟံၚ်ပြသၞာ ဂိုဏ်လီဠာန်သြန် (ကျာဖျ) ရ။ DKBA ဂှ် ဒးဒုၚ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲစရင် ယၟုလီုတုဲ နူအမေရိကန် ကေုာံ ဍုင်ဥရောပ တအ် ပတိတ်လဝ်ပၟိၚ် သွက်ဂွံရပ်စပ်အာရ။
NMSP၊ LDU၊ ALP
ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NMSP) ဂှ် ပါ်ဒကးဒၟံၚ်ၜါဂကောံတုဲ ဂကောံပါ်တိတ်ဂှ် ခုတ်တၚ်လဝ်ယၟု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗတိုက်သရိုဟ် တၠအဝဵုပၞာန်) NMSP (AD) ရ၊ ဂကောံဏအ်ဂှ် လုပ်ဒၟံၚ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NMSP) ဂှ် ဒြဟတ်ပၞာန်လေဝ် အောန်စှ်ေအာရ။ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိကီု ဥက္ကဋ္ဌဗော် နာဲဟံသာကီု အဝဵုသြဇာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟၟဲ ပ္ဍဲအကြာ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဗီုလောန်ကၠုၚ်တုဲတုဲတေံရ။
ဂကောံ LDU လေဝ် ပါ်ဒကးဒၟံၚ်ၜါဂကောံရ။ ဂကောံကေတ်လဝ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဒြဟတ်လေဝ်ဟၟဲရ။ ဂကောံ ရပ်လွဟ် ALP ဂှ်လေဝ် ပါ်ဒကးဒၟံၚ်ပိဂကောံတုဲ ဂကောံ ALP (စောမြရာဇာလင်း) က္ဍိုက်က္ဍိုပ် မဖျေံလဝ်သဇိုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ် သေတ်ဒွေဂှ် ဗ္ဒဗဒါဲဒၟံၚ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဒှ်ဒၟံၚ်အဆံၚ်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ဓဝ်ရ။ ဂကောံသီုပိဂကောံ NMSP၊ LDU ၊ ALP တအ်ဂှ် ဂကောံပါ်တိတ်ဍောတ်တ်တအ် နွံဒၟံၚ်တုဲ ဒြဟတ်လေဝ်ဟၟဲ၊ ဩဇာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်ဟၟဲရ။
ပ္ဍဲအရာမဆဵုဂဗတက်ကျာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ကုဂကောံအလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် နူကဵုဂကောံ ဟွံဂွံထ္ပက်လဝ် စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် NCA တအ်ပါလုပ်ဒၟံၚ် (၇)ဂကောံရ။ ဂကောံတအ်ဂှ် NDAA ၊ UWSA ၊ SSPP ၊ TNLA ၊ ကံင်ဇြဳဇြိုဝ်ယှေဝ်လေတ် ကောန်ဂကူ နာဂ – ကာပ္ပလာန် (NSCN-K) ၊ ဂကောံဂဥုပ် ကောန်ဂကူချေၚ် CNO/ CNDF ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ကောန်ဂကူ သေံဍာဲ (SNA) တအ် မဒှ်ရ။
UWSA
ပၞောဝ်ကဵုဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် UWSA ဂှ် ဒှ်ဂကောံဒြဟတ် ခိုင်ဗိုန်အိုတ်တုဲ သီုကဵုထိၚ်ဒဝ် ပိုၚ်ပြဳလဝ်တိဍာ်ဂၠိုၚ်အိုတ်မွဲရ။ နူကဵုသၞာံ ၁၉၈၉ ဒေါံပန်ပှော်ကဵု ဒပ်ပၞာန်တုဲ စဵုကဵု အခိၚ်လၟုဟ် ဒေါံလဝ်ပန်ပှော် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဖိုဟ်ရ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵုသွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ် တိဍာ်ဂှ် မွဲကရောံကဵုဒပ်ပၞာန်ဃောန်ဇြာ MTA ၊ ဒပ်ပၞာန်ယျောတ်သေတ် RCSS တအ်တုဲ ၜိုန်ဒှ်ပေါဲဗတိုက် နွံညိညကီုလေဝ် ဒေါံအာပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ – ၂၀၂၂ ဂှ် ရီုဗၚ် SSPP တုဲ ဒှ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု RCSS ပ္ဍဲဒေသဗေန်လုၚ်၊ မာၚ်ဂါၚ်၊ လေဝ်ချာ နကဵုဗၞတ်ဗ္ၜတ်နွံညိညရ။
ကြဴနူ သၞာံ ၂၀၂၁ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ၜိုန်ရဟွံဒှ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာကီုလေဝ် UWSA တအ် နကဵုနဲပၞုက် ရီုဗၚ်လဝ် လွဟ်လက်နက် မကမ် ကုမဟာမိတ်သၟဝ်ကျာ ပိဂကောံ ကေုာံ ဒပ်ပၠန်ဂတးတၞဟ်တ်တအ်နွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲပေါဲပၞာန် ၁၀၂၇ ဂှ် UWSA သီုကဵုဟွံဒးဖံက်လွဟ်မွဲသာ် သီဂွံ ဟိုဝ်ပါန် ကေုာံ ပါန်လုၚ်ရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကြုက် ကဵုဒြဟတ်ဒရိုဟ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် မ္ဒးလလောၚ်တြးလုပ်သၞောဝ် ဒေါအ်ကဵုအရီုအဗၚ် ကုဒပ်ပၞာန်ကိုဝ်က၊ TNLA၊ SSPP တအ် ရ။
ပြဟ်ဟ်ဏအ် ဒေသဟိုဝ်ပါန်ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတအ် ပတိတ်လဝ်လလောၚ်တြး ပါလုပ်ပ္ဍဲတိဍာ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်တုဲUWSA တအ် သွက်ဂွံကလေၚ်ပအပ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာဂှ် ဟွံညာတ်ကေတ်ဏီရ။ ပ္ဍဲကဵု UWSA ဆဵုဂဗတက်ကျာ ကုအလဵုအသဳ ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ် အလန်ဏအ်ဂှ်လေဝ် သီုၜါလ္ပာ် ဟွံဟီုဂး ပရေၚ်ပရူဏအ်မွဲသာ် ဝေၚ်ပါဲလဝ်ပရေၚ်ဏအ် သီုၜါလ္ပာ်ရ။
(ခြာဟွံလအ် ဆက်ပ္တိုန်ထ္ၜးအာ သကုတ်(၂) ပၠန်ရောင်)