ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)
နူကဵုညးတာလျိုင် မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) မၞုံယၟု (Charlie Campbell) ဆဵုဂဗ သၟာန်သှ်လဝ်ကဵု သမ္မတဗၟာ မေန်အံင်လှာင် ပ္ဍဲရုင်သမ္မတ ဍုင်နေပျဳဒဝ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဂိတု သေတ်ဒေန်ပါ ၂၂ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် လိက်ပရေင် တိတ်ကၠုင်နူ မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) ဗက်ဂှ် မေန်အံင်လှာင် ကတဵုဒှ်ဒေါသ ထိင်ဒဝ်ဟွံမာန်ရ။
ပ္ဍဲလိက်ပရေင်ဂှ် ချူဓမံက်လဝ် မေန်အံင်လှာင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကြအ်ဒၟံင်ကဵုအဝဵု နွံပၟိက်ဒၟံင်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒက်ပတန်ကု ဂကောံဍုင်ပလိုတ်တအ် နဒဒှ်ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ရ။ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ မေန်အံင်လှာင် စၟဳကေတ်လဝ် အတိုင်ညးတေအ်ဟီုဂှ်မ္ဂး ညးတေအ်ဏအ် တိုန်ကၠုင်အဆံင်သမ္မတ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲရောင်တုဲ ဂကောံဍုင်ပလိုတ်တအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးသ္ပသမ္တီညးတေအ် နဒဒှ်သမ္မတမွဲရ။ ကလိဂွံအဆက် ပရေင်သၟာန်သှ် ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) တုဲ ညးတေအ်ဂှ် နဒဒှ်သမ္မတ တိုန်ဒှ်ကၠုင် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲတုဲ ချူစုတ်ပ္ဍဲလိက်ပရေင် ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) ရောင် သာ်ဏအ် ညးတေအ် တော်လဝ်ရ။ ဆ္ဂး အတိုင်ခယျလဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ကၠုင်ရ။
မေန်အံင်လှာင်ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ကၠုင်သမ္မတတုဲ ရေင်တၠုင်ကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကော်ဘိက်ဒၟံင် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် ကုရဲပၠန်ဂတးတအ်ဂှ် ဍုင်သ္အာင်ဂမၠိုင် ဒုင်ကၠုင်တဲ ကုညးတေအ်ရောင် ညးတေအ်ခယျကေတ်လဝ်ရ။ ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုင်ကြုက် ဍုင်ရုယှာတအ် ထောထ္ၜင်လဝ်ကဵုတုဲ ဍုင်အကြာဒေသလ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံကၠုင် ကုညးတေအ်ညိညဂှ် ညးတေအ် ခယျစ ညးတေအ်လုပ်အကြာဍုင်သ္အာင်ဂွံဣရ သာ်ဏအ်ရ။
ဍာံဍာံတေအ် ဒဒှ်ရ ပေါဲရုဲမာဲညးတေအ် ကၠောန်ဗဒှ်ဏာဂှ် ဟၟဲကဵုပရေင်တပ်တး ဓဝ်ယာဂှ် ဍုင်သ္အာင်တအ် တီဒၟံင်ဖအိုတ်ရ။ ကြဴနူပေါဲရုဲမာဲတုဲဂှ် သ္အာင်အာနူမဟာမိတ်ညးတေအ် ဍုင်ကြုက်ကဵုဍုင်ရုယှာတုဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံနွံကၠုင်ဂှ် ညးတေအ်အထေင်ဇၞော်အာကဵု ဇကုညးတေအ်ရ။ ဍုင်သ္အာင်တအ်ဂှ် ညးတအ်စၟဳကေတ်လဝ် နွံညိဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ပေါဲရုဲမာဲ နွံကၠုင်ဂှ် ခိုဟ်နူကဵုသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်သက်က်ညိရောင်တုဲ နူဂှ်မွဲအဆံင် ကွာ်အာနကဵုဂၠံင်တရဴ ပရေင်ပြံင်လှာဲမာန်ရောင် ညးတအ်ခယျလဝ်သာ်ဏအ်ရ။
ဍုင်သ္အာင်တအ် စၟဳကေတ်လဝ် ညံင်ရဴခေတ်လက်ထက် ဥူတိင်ဇြိင်တေအ် ဆေင်စပ်ကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေံပရေင် ကရေပ်ဓရတ်တအ်ဂှ်တုဲ ရေင်တၠုင်ကၠောန်အာ ပရေင်ပြံင်လှာဲတအ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဗီုစၟဳကေတ်လဝ် ဗီုခယျကေတ်လဝ်တအ်ဂှ် ဟွံဒှ်ကၠုင်မွဲသာ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ် ကရေပ်ဂလိုင်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်လေဝ် ကြေပ်ဂြတ်ပရေအ်စှ်ေတုဲ ပေါဲပၞာန်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂၠိုင်တိုန်ကၠုင် ပၞာန်ဍုင်တအ်ဓဇန်ဂၠိုင်ကၠုင်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ သွက်သ္ဂောံပတှ်ေစ လတူမေန်အံင်လှာင်ဂှ် သာတုဲအောန်စှ်ေကၠုင်ရ။
ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး မုဟိုတ်ဍုင်သ္အာင်လ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံကုမေန်အံင်လှာင်ရော ယဝ်ဇွိတ်သပေါတ်ရံင်မ္ဂး ဍုင်ကြုက်ဂှ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပထဝဳ ကေုာံ ဂုဏ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဆံက်ဆောံရ။ ဍုင်ရုယှာ ကေုာံ ဍုင်ဗဳဠာရုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂုဏ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်နွံတုဲ ဆက်ဆောံရ။ ဍုင်အိန္ဒိယျဂှ် ဟိုတ်နူကဵုဟွံဒုင်ကျ သြဇာဍုင်ကြုက် မၞုံလတူဍုင်ဗၟာတုဲ ဆက်ဆောံရ။ ဍုင်ဗဳယနာန်၊ ဍုင်လဴ၊ ဍုင်ကာံဗဝ်ဒဳယျာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံသၟဝ်သြဇာဍုင်ကြုက်တုဲ ဒးဆက်ဆောံရ။ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်မလေယှာဂှ် ဟိုတ်နူပြသၞာ ဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပြသၞာကျာဖျ (ဂိုဏ်လီဠာန်သြန်)၊ ကောန်ညးဍုင်ကွာန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဂၠောဲလုပ်စိုပ်အာဍုင်ညးတအ် ဂၠိုင်လောန်အာကီုတုဲ သွက်ဂွံသောင်ကလးပြသၞာဂှ် ဒးဆက်ဆောံရ။ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဆက်ဆောံတုဲ သွက်သ္ဂောံဒရိုဟ်ပလံင်ဏာ ပရေင်ပြံင်လှာဲမာန်ဂှ်လေဝ် ပတဝ်လဝ်နွံရ။ ဍုင်ဟွံဆက်စပ်မွဲသာ်တအ်ဂှ် ညးမွဲလေဝ်ဟွံဆက်ဆောံရ။
ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲတၟိတၟိ ပ္ဍဲဂိတုအေပရေလ်ဂှ် နူကဵုဌာန်ပရိုင် CNN သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဂွံအခေါင်ကေတ်ပရိုင် နူတၠအဝဵုပၞာန်တအ်နွံရ။ မေန်အံင်လှာင်ဂှ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်သ္ဂောံတြးဝါဒ သီလဝ်အဝဵုဏအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဒးဍာံမွဲရောင် ညံင်ရဴကဵုအခေါင်ကဵု မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) လၟုဟ်ဏအ်ကီုရ။ နူဒပ်ပၞာန်တအ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုပရေင်ဂီုကၠီုတုဲ ဂကောံပရိုင် (CNN) တအ်ဂှ် ဟွံဂွံအခေါင်အာဗၠးဗၠးၜးၜးရ။ အခိင်တေအ် ဂွံအခေါင်သၟာန်သှ် ညးမၞုံအခေါင်ဟီုဂး သကိုပ်ဗိုလ်ဇြဝ်မေန်ထောန်ကီုရ။
အခိင် CNN တအ် ချူဓမံက်ပရိုင်ဂှ် ဇြဝ်မေန်ထောန်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင် လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ် (စိတ်ကူးယဉ်) မွဲတုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံရောင် ပါ်ပါဲလဝ်ရ။ လတူက္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်ပါ်ပါဲလဝ် စရိုတ်ညးတအ် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။
◼ တးပါဲကၠေံဓဝ်ဍာံ ဒဒှ်ဍာံတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပရေင်ဇာတ်
ကဝးရုပ်ဒမျိုင် မပန်ဂစိုတ်လဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ပံက်ထ္ၜးကဵု ဇြဝ်မေန်ထောန်တုဲ သၟာန်ဏာတင်သၟာန်ဂှ် ဇြဝ်မေန်ထောန် သီုကဵုစိုတ်ဟွံချဳဓရာင်မွဲသာ် သှ်ဏာ “ဣဏအ်ဂှ် ဍာံဍာံဟွံသေင် ပရိုင်ပတောအ်ဏောင် ဒပ်ပၞာန်ဆလအ်ဟွံပန် ညးဍုင်ကွာန်ပုဟ် ရဲပကီုပရာပ်တအ်ဏောင် ကၠောန်လဝ်” စွံလဝ်မုက်မတ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ ဟီုသှ်တဴရ။ ကာလဂှ် သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဂှ်ချပ်စိုပ်အာ “အဝ် နကဵုဇကုပိုဲတအ် လုပ်စိုပ်အာ ဒၞါဲတြးဝါဒ ပရေင်လီဠာန် ဣရသွံ”
◼ ဟွံကၠိုဟ်ကေတ် ပရေင်တင်ဒုင်စသိုင်ညးဍုင်ကွာန်
သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် လတူဇကုကၠောန်လဝ် ပရေင်ပွမဓဇန်ကြမ်ကြလဝ် လတူညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စိုတ်ဂိဒၟံင်လတူဇကုဣရဂှ် ညိလေဝ်ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။ အခိင်ဒပ်ပၞာန်တအ် ကော်တွာ်ဏာ အာစာပရိုင်တအ် ဂေတ်အာအကြာညးဍုင်ကွာန် လတူဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဒုင်တဲကဵုပွဇကု ထ္ၜးပတိတ်ဆန္ဒမာန်ဒၟံင်ရောင်ဂှ်လေဝ် ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။
အခိင်ကွာ်လုပ်အာဖျာ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်လ္ၚဵုတအ် ထ္ၜးပစူလပှော်တဲပိတၞုင်လေဝ်နွံ ကညာင်ကရေဲ နကဵုရမျာင်လေဝ်နွံရ။ ဆဵုနကဵုမတ်ဂှ်မွဲဗီု ဇြဝ်မေန်ထောန်သှ်ဏာ နကဵုဂလာန်ကျေဝ်ဝ်ဂှ်မွဲဗီုရ။ လတူတင်သၟာန်တအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်တေအ် ဟိုတ်ဏအ် တမ်ကၞောတ်ဟွံညဳလးလးရောင် သာ်ဏအ် ချူထမံက်ပါ်ပါ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သကိုပ်ဌာန်ပရိုင်ဍုင်သ္အာင် CNN Clarissa Ward ဂှ် “ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီု ၜိုတ်အဆံင်ဏအ် အဲခယျစလဝ် ဟၟဲရ။ ဆ္ဂး ဒဒှ်ရနွံဒၟံင်ဖိုဟ်ဂှ် လၟုဟ်ဂွံဆဵုကေတ် နအလဵုဇကုဂှ် ဒးအမ်သဝ်ကွေံရ” သ္ဂးတဴရ။
◼ညးဒးဒုင်သၟာန်သှ်လဝ်ကဵုဌာန်ပရိုင်တအ် ဒးဒုင်ရပ်
အခိင်ညးတအ် ကြေဝ်လုပ်အာ အကြာဖျာဇၞော်ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးတအ်သ္ပသၟာန်သှ်အာ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ်တုဲ ညးလ္ၚဵု ထ္ၜးလပှော်တဲပိတၞုင်၊ ညးလ္ၚဵုဟီုပတိတ် နကဵုရမျာင်တအ်ဂှ် ဂကောံ CNN တအ် တိတ်အာနူဖျာဂှ် အခိင်ဟွံပေင်မွဲနာဍဳ မၞိဟ်တအ်ဒးဒုင်ရပ်ဏာ ဟွံအောန်နူ ၁၁ တၠရ။
◼ ဟိုတ်နူကဵုပရေင်ရုသံင်တုဲ ညးဒးဒုင်ရပ်တအ် ဗၠးတိတ်ကၠုင်
ပရေင်ပရူဏအ်မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်တုဲ နူဍုင်မ္ၚးတအ်လေဝ် ဟီုဂးပါ်ပါဲရ။ နူကဵုဂကောံ CNN တအ်လေဝ် ဒၟါနူညးတအ်သၟာန်သှ်လဝ်တုဲ ဒးဒုင်ရပ်အာဂှ် ညးတအ် အာတ်မိက်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဒပ်ပၞာန်တအ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်တုဲ ညးဒးဒုင်ရပ်လဝ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဗၠးတိတ်ကၠုင်ရ။
သရုပ်ကၠေံမ္ဂး အာစာပရိုင်ဒယှ် နူဂၠးတိတအ် ကၠုင်ဆဵုဂဗကု တၠအဝဵုမေန်အံင်လှာင်တအ် မွဲဝါမ္ဂး အဇှ်ေမံက်မွဲဝါရ။ အတိုင် သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဟီုဂှ်ရ သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန် ဍုင်ဗၟာတအ်ဂှ် “ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင် လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ် (စိတ်ကူးယဉ်) မွဲတုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံရောင်”။