မယံင် (ဍုင်မန်)
ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်မန်ဗမာဝွံ ဂကူကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ဂကူဇၞော် (၈) ဂကူရ။ ပၞောဝ်ကဵုဂကူဇၞော် (၈) ဂကူဂှ် ဂကူချေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၁၂) ဂကူ၊ ဂကူကယာ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၉) ဂကူ၊ ဂကူကရေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၁၁) ဂကူ၊ ဂကူချေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၅၃) ဂကူ၊ ဂကူမန် (၁) ဂကူ၊ ဂကူဗၟာ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၉) ဂကူ၊ ရခေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၇) ဂကူ၊ ဂကူသေံ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၃၃) ဂကူ မၞုံတဴရ။
ပ္ဍဲကဵုဂကူဇၞော် (၈) ဂကူ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ်ဂကူဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ဗွဲတၟေင်မ္ဂး ဂကူမန် မွဲဂကူဟေင် မၞုံရ။ ဂကူမန်ဂှ် မပ္တံ ကဵု အရေဝ်ကီု၊ လိက်ပတ်ကီု၊ ယေန်သၞာင်ကီု မွဲဟေင်တုဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ ရးတနင်သဳ အဓိကဒၟံင်တန်တဴအိုတ်ရ။
လၟိဟ်ဂကူမန်ဂှ် ကံက်လဝ်စရင်တင်ဂၞေင်ချိုတ်ပၠိုတ်ဟွံမွဲတုဲ လၟိဟ်ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ဟီုဟွံဒးရ။ ဆဂးဂှ် အ္စာတၠပညာ ဝင်ဂကူမန်လ္ၚဵု တော်ဆလဝ် ဂကူမန်နွံလၟိဟ်အကြာ (၁၅) ကိုဋ် အကြာ (၂၀) ကိုဋ်နွံရောင် ဟီုလဝ်နွံရ။ ဆဂး တင်ဂၞေင် တော်ဆဟေင်ရ။
လဂွံကဵုစရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ (၂၀၁၄) ဂှ်မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ်သီုဖအိုတ် အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်မွဲဂှ် နွံလၟိဟ် (၁၉) ကိုဋ်ပြင်ရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး ဂကူမန်၊ ဂကူဗၟာ၊ ကရေင်ကရေင်၊ ဂကူဗအိုဝ် ကဵု ဂကူတၞဟ်တၞဟ်တအ် ဒၟံင်တန်တဴရ။
ဂကူမန် – အလုံမွဲတွဵုရးဍုင်မန်မွဲဂှ် ဂကူမန်နွံ ဗၞတ်အကြာ (၅၁%) ကဵု (၅၅%) (၉၈၀,၀၀၀ – ၁,၀၅၀,၀၀၀) မၞုံတုဲ အဓိက ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်တ္ကအ်ခၟိုင်ကဵု ပွိုင်ဍုင်ပံင် ဒၟံင်တန်တဴလၟိဟ်ဂၠိုင်ရ။
ဂကူဗၟာ – ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် လၟိဟ်ဂကူဗၟာ နွံအကြာ (၃၀%) ကဵု (၃၅%) (၅၈၀,၀၀၀ – ၆၅၀,၀၀၀) မၞုံရ။ အဓိကဂှ် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်သဓီု ဒၟံင်တန်တဴဂၠိုင်ရ။
ဂကူကရေင် – ဂကူကရေင်မၞုံတန်တဴဒၟံင် အပ္ဍဲတွဵုညးဍုင်မန်ဂှ် အကြာ (၁၀% – ၁၃%) (၂၀၀,၀၀၀ – ၂၅၀,၀၀၀) မၞုံရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ကဵု ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၠုင်ကျာ ဒၟံင်တန်တဴဂၠိုင်ရ။
ဂကူဗအိုဝ် – ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဂကူဗအိုဝ် နွံအကြာ (၂% – ၃%) (၄၀,၀၀၀ – ၅၀,၀၀၀) ရ။ ညးတအ်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင် မၞုံတန်တဴဂၠိုင်ရ။
ဂကူတၞဟ် – ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပါဲနူဂကူ (၃) ဂကူဗွဲလ္တူတေံတုဲ ဂကူသေံ၊ ဂကူရခေင်၊ ဂကူအိန္ဒိယ(ဟိန္ဒူ) ဒတောဝ်တၞောဝ်ဂကူကြုက်တအ်လေဝ် အကြာ (၂% – ၃%) (၄၀,၀၀၀ – ၅၀,၀၀၀) မၞုံကီုရ။ ဂကူညးတအ်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီုကဵု ဍုင်တၞဟ်တၞဟ်တအ် မၞုံတန်တဴကီုရ။
ရံင်သရောပ်ကေတ်လၟိဟ်ဂကူမန် အတိုင်တင်ဂၞေင်လ္တူတေံမ္ဂး အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်လၟိဟ်မၞိဟ်သီုဖအိုတ်ဂှ် လၟိဟ်ဂကူမန် ဗၞတ်အကြာ (၅၁%) ကဵု (၅၅%) (၉၈၀,၀၀၀ – ၁,၀၅၀,၀၀၀) ရ။ လၟေင်ဒုတိယဂှ် ဒှ်ဂကူဗၟာ၊ သှ်နေူဂှ် ဂကူကရေင်ကဵု ဂကူ ဗအိုဝ်၊ ဂကူတၞဟ်တၞဟ်တအ်ရ။
အတိုင်စရင်အင်တမ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဂကူမန်ဗွဲလ္တူတေံမ္ဂး ယဝ်ခါရ ပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန်သှ်ကလးဟွံမာန်၊ ဆက်အာအတိုင်လၟုဟ်ဏံရဒှ်မ္ဂး သၞောတ်ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲပရေင်ဂကူ ဟွံဖျေံကိုန်စဳဇန်၊ နကဵုအဆံင်ဂကူ ဟွံဖျေံကမၠောန်မ္ဂး တမ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဂကူမန် သွက်ဒးဒှ်ဂဝိင်နွံရ။
သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်ပရေင်မင်မွဲဂကူ နကဵုအဆံင်ဂကူ ဗွဲမစှ်ေကဵုသၞောတ်စှ်ေစှ်ေဏံဂှ် မုက်ဂၞန်မွဲဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဘာသာ၊ မုက်ဂၞန်ၜါ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးအာဂတ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ မုက်ဂၞန်ပိ ညးအာက္ဍိုပ်သွာင်ပရေင်အနုသုခမ၊ ညးအာက္ဍိုပ်ပ ရေင်ဒတုဲဖဵုမှာဇန် ကဏ္ဍ နာနာတအ် တာလျိုင်နွံပေင်ပေင်ရ။
ကလေင်ရံင်အာတုဲတုဲကၠုင်တေံကီု လၟုဟ်ဏံဂှ်ကီု သွာင်ညး သွာင်ညး ထိင်ဒဝ်မင်မွဲ အကာဲအရာဗော်ညးကဵုညး၊ ဂကောံညးကဵုညး ၜိုန်ရရေင်တၠုင်ကၠုင် ကဏ္ဍပရေင်ကမၠောန်သွာင်ညး သွာင်ညး နွံကၠာလေဝ် နကဵုအဆံင်ဂကူ လးဖျေံကိုန်စဳဇန်ဟွံမာန်ကၠုင်ဂှ်တုဲ ပရေင်လးဖျေံသၞောတ်သၞောဝ်အဆံင်ဂကူ ဟွံမွဲကၠုင်ရ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဘာသာ – ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ပရေင်ဘာသာဟီုဂှ် ဗုဒ္ဒဘာသာကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက် (ခရေတ်ယာန်မန်) အဓိက နွံၜါဘာသာရ။ ပ္ဍဲကဵုၜါဘာသာဏံဂှ် မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် သ္ပတိုင်တုဲ ဒးသင်ရိုဟ်၊ ဒးတွံထ္ၜး၊ ဒးကဵုဓဝ်ဒၠောံဗ္တောန် ကု ညးဍုင်ကွာန်တအ် ညံင်ဂွံစှ်ေကဵုသၞောတ်ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူရ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် – ပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗီုလဵုနွံနွံ ဝါဒပရေင်ဂကူဂှ် ညံင်ဂွံရပ်စပ် စကာအာ ပ္ဍဲကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်လၟိုန်ဂှ် ဒးပ္တိတ်လွဳရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် သ္ၚိကၟိန် ကလောမသ ညးကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် စပ်ကဵုပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူဂှ် သ္ဒးဇြိုဟ်နက်ကၠာရ။
သၟေဟ်နူဂှ် သွာင်ကဏ္ဍညး ကဏ္ဍညး မချဳဒရာင်ဂှ် ပရေင်ဝါဒဂကူ (ဝါ) ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူ မနွံကဵုသၞောတ်စှ်ေစှ်ေ နဒဒှ်အဆံင်ဂကူ ဒးလးဖျေံကိုန်စဳဇန် နဒဒှ်အဆံင်ဂကူတုဲဟေင် ဒးရေင်တၠုင်အာ နဒဒှ်အဆံင်ဂကူမာန်မှလေဝ် ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ၊ ဂွံဒုင်ဒဝ်အဖဳ ပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဍာ်ဇမၠိင်မာန်ရ။
သ္ၚဳမၠာ်ရံင်ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ဒၟံင် ဒဒှ်တုဲတုဲကၠုင်ဏံမ္ဂး သွာင်ခမဳသင်လေဝ် ဗီုခမဳသင်၊ သွာင်ညးဍုင်ကွာန်လေဝ် ဗီုညးဍုင်ကွာန် တိတ်ဗၠးဒၟံင် နူကဵုဗွိုင်ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာတုဲ လီုလာ်ဗၠေတ်ဗၠေင်ဒၟံင် သွာင်ညး သွာင်ညးအိုတ်နွံရ။
ဂွံချပ်ဇန်ပ္တိုန် ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ၊ ဂကူမန် ဂွံဆက်ထိင်ဒဝ်အာ တမ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဂကူ အဆံင်ဗ္ၜတ်ဂကူမွဲမွဲ ဍာ်ဇမၠိင်မာန်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဘာသာ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒတုဲဖဵုမှာဇန်ကဏ္ဍသွာင်နာနာ ပံင်ကောံတုဲ ဒးချပ်ဇန်ဂၠာဲအာသွဟ် ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူ နဒဒှ်အဆံင်ဂကူထေက်ရောင် ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရ။