ဟိုတ်နူဍာ်ကြုင်ဇတ်ကှ်ပ္ဍဲအခိင်က္ညင်တုဲ စေတဳကျာ်ပိတြေံလုပ်ဝင် ဗၠိုက်မံင်သၟဝ်ဍာ် မၞုံကွာန်ဝင်က ခရိုင်ကမ္မရဳ ဍုင်သေံ က္လေင်မံက်တိုန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ကျာ်ပိတြေံ သှ်ေဆဗွဝ်ဍိုန် ကလေင်မံက်တိုန်အလန်ဏအ်ဝွံ ဆဗွဝ်ဍိုတ် ၜါဖအုံဟေင် ဂွံညာတ်ကေတ်တုဲ ဗွဝ်ဍိုတ်သှ်ေမံင်မွဲဖအုံဂှ် ဟွံဂွံမံက်တိုန်ခိုဟ်ဟ်ဏီရ။
ကျာ်ပိတြေံ မၞုံတိဍာ်သေံ ပ္ဍဲကွာန်ဝင်က က္လေင်မံက်တိုန်လၟုဟ် ကေုာံ ကျာ်ပိ မၞုံဒေသပယျဵုသေံကဵုဗၟာလၟုဟ်တအ်ဂှ် သ္ရောဲခြာမံင်ဗၞတ် ၂၀ ကဳလိုဝ်မဳတာပြင်ရောင်။
အကြာသၞာံခရေတ် ၁၉၄၉ လက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဥတ္တမရမ္ဘ (ကျာ်ဇၞော်ဝင်က) စပ္တန်ဗဒှ်ကွာန်တြေံဝင်ကတေံ သွက်ဂွံသိုင်ခၞံဘုတ်၊ ဘာ၊ သီတုဲ အခိင်မကၠောန်သ္အးဇ္ရးတိ၊ ဂြိုပ်တံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်မံင် စေတဳကျာ်ပိတြေံဂှ်ရောင် ညးမဒဳကွဳစက်တုက်တိအခိင်တေံ နာဲမန်ဇေတ် ကွာန်ဝင်က ဟီုသ္ဂးလဝ်ရ။
“ဂွံအခေါၚ်နူတၠတိသေံတုဲ အခိၚ်ပသောၚ်သ္အးတုက်တိ သွက်ဂွံဗဒှ် ကွာန်ဝၚ်္ကတြေံကၠာအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကၠုင် ကပေါတ်ကရိယာတြေံတြဟ် ဗီုကဵုဇရဳ၊ စေဟ်၊ ၜံက်တဝ်၊ ဗၞုဟ်၊ ဇြေၚ်တံနွံမံင်၊ ကပေါတ်တံဂှ်တှ်ေ တဆိပ်ၜိုပ်ဖအိုတ်ရ၊ ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ဂိုၚ်ဒေပ်လဝ် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဇၞော်ဖိုဟ်” သာ်ဝွံ နာဲမန်ဇေတ်ဂှ် ဟီုရ။
အခိၚ်ဂှ်ဝွံ ၜိုန်ဂွံညာတ်ကေတ်လဝ် စေတဳကျာ်ပိတြေံ မခရိုဟ်လာ်ဒၟံၚ်ကဝက်ကဝုဲဖ္အိုတ်ကၠာလေဝ် မုလ္ပကပှ်သီဂိုင် ပလေဝ်ပ္တိုန်မွဲသာ် ညံင်ဂွံစွံလဝ်ကဵုအတိုၚ်တြေံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဥတ္တမ (ကျာ်ဇၞော်ဝင်က) စၞောန်ပ္ညုၚ်ဟီုဂးလဝ်ကဵု ဒါယကာဘာတအ်ရောင် နာဲမန်ဇေတ် ဆက်ဟီုရ။
ကာလဍုၚ်ဟံသာဝတီလီု လောန်ကၠုၚ် ၂၇၉ သၞာံပြၚ်တေံ ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ကျပၞာန်ဗၟာအံင်ဇေယျတုဲ အဃောဂြိပ်ဒဴ လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳပိတၞုၚ်ဏံရောၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မလ္ရတ်လိက်ဝၚ်မန်လ္ၚဵု ကေင်ဟီုပ္တိတ်လဝ်ရ။
ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲလက်ထက်ဨကရာဇ်သၟိၚ်ဗၟာတပေန်ယှိုဲထဳ သီပိုၚ်ပြဳဂွံလဝ်ဍုၚ်မန်တေံဂှ် သွက်ဂွံလုပ်ဗ္တိုက်ဍုင်သေံ အာယုဒ္ဓယမာန် ဒပ်ပၞာန်တိုက် တပေန်ယှိုဲထဳ စကာဂၠံင် နူမတ်မလီု မွဲဒမြိပ်ၜဳကဍတ်တုဲ နကဵုဂၠံင်ကျာ်ပိဂှ် လုပ်စိုပ်ကၠုင်လဝ် လ္ပာ်ဍုင်ကာန်ချဏပူရဳ (ဍုင်ကမ္မရဳ) ကၠာအိုတ်ရောင်။
အတိုင်ပ္ဍဲလိက်ဝင်သေံဂမၠိုင် ချူဓမံက်လဝ်မ္ဂး ကရောံဒပ်ပၞာန်တိုက် တပေန်ယှိုဲထဳဂှ်ဝွံ သ္ဂံင်ပၞာန်မန်တံလေဝ် ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုဂှ်ရ အခိင်ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳ (၃) တၞုင် (ကျာ်ပိတြေံလၟုဟ်) ဂှ် ကောန်ဂကူမန်တံ ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရောင် ညးလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲဝၚ်မွဲတၠ နာဲသုန်ဓုန် ဟီုထ္ၜးရ။
“ရံၚ်ကဵုပ္ဍဲလိက်ဝၚ် သေံ၊ မန်၊ ဗၟာ ပ္တိတ်လဝ်ဂှ်တှ်ေ စနူခေတ်သက္ကရာဇ် (၉၀၈) လက်ထက်ဨကရာဇ်သၟိၚ်ဗၟာ တပေန်ယှိုဲထဳဒှ်မာန်၊ ရံၚ်ကဵုဝၚ်ကီု၊ ဍိုတ်ကီုတုဲ လက်ထက်သၟိၚ်မန်ဗညာစိၚ် ဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ်၊ သၟိၚ်မန်ဗညာစိၚ်ဂှ် ကၠုၚ်ဒေါံဇူမွဲချိုန်ခဏရဏောၚ်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။
ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ကျာ်စေတဳပိတၞုင်ဝွံ လောန်ကၠုင် (၅၀၀) သၞာံပြင်တေံရ ဒက်ပ္တန်လဝ်တုဲ ခေတ်လက္ကရဴ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳလီု အခိင်ဒပ်ပၞာန် ဗညာစိင် ဇက်လုပ်ဍုင်သေံ နကဵုဂၠံင်ကျာ်ပိဂှ် စေတဳပိတၞုင်ဏအ် နွံဒၟံင်တုဲတုဲရောင် လဂွံကဵုညးလ္ရတ်ဝင်မန် နာဲသုန်ဓန် လဴထ္ၜးလဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။
စေတဳကျာ်ပိတြေံဝွံ မၞုံတန်တဴမံင် ဒၞါဲပိကြုင်ပံင်ကောံ (ကြုင်သင်ဂလာ၊ ကြုင်ကင် ကော် ၜဳခဳ၊ ကြုင်လာန်တဳ) တုဲ လောန်ကၠုင် ၜိုတ် ၄၁ သၞာံတေံ ဟိုတ်နူအလဵုအသဳသေံတံ သိုင်ခၞံပ္တိုန်ကၟိုန်ဍာ် ထံက်ခၞောန်ဂှ်ရ ကွာန်တြေံဝင်ကကီု သီုကျာ်ပိတြေံဂှ် ဗၠိုက်စှ်ေအာသၟဝ်ဍာ်ပေင်င်ရ။
နူစဗၠိုက်စိုပ်အာသၟဝ်ဍာ်အခိင်တေံတုဲ စဵုကဵုသၞာံဏအ်မ္ဂး ကျာ်ပိတြေံ က္လေင်မံက်တိုန် ဂွံမရနုက် (၆) ဝါရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။
