ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေၚ်ဂီုကၠီုတိဍာ်တုဲ နကဵုဂကောံညးဗြဴမန် (ဗဟဵု)၊ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ Central Mon Women Organization (CMWO) တံ ပ္ဍဲဒေသဒးဒေံါဇူလဝ် ပရေၚ်ချဳဓရာၚ်ဆေၚ်စပ်ကဵုညးဗြဴ အခိၚ်ကၠာတေံဂှ် က္လေၚ်ဆက်ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် ဂကောံညးဗြဴ အဆံၚ်ကွာန်/အရာပ် ကေုာံ အဆံၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ် အဆက်ဆက်နွံရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
အပ္ဍဲပွိုၚ် (၂) သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဒေသၜဳဂြာၚ်ကဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ်ဂှ်ဝွံ နူကဵုဒေံါဇူလဝ် ပရေၚ်ချဳဓရာၚ်ဂကောံဂှ် အခိၚ်လၟုဟ်ဏံ ပ္ဍဲကဵုကွာန်မၞုံဒေသၜဳဂြာၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပံက်ကၠုၚ်ဂကောံညးဗြဴ အဆံၚ်ကွာန်/အရာပ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞးမာန်ရောၚ် ညးတာလျိုၚ် CMWO မွဲတၠ ဟီုရ။
“ဒဵုကဵုဇၟာပ်ကွာန်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ပံက်အာ အဆက်ဆက်ဏောၚ်။ ပ္ဍဲသ္ကုတ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်၊ သ္ကုတ်စဳရေၚ်ဖန်ဖက်မာန်ဂှ် ဂွံသၠုၚ်ပ္တိုန်ဍာ်ဒကေဝ်လေဝ် ဆက်ကၠောန်အာဏောၚ်။ အကာဲအရာအပ္ဍဲဒေသဂှ် ပရေၚ်ပကီုပရာပ်ဟွံမွဲကွေံပုဟ် ဟီုကၠုၚ်ရ။ ပရေၚ်ပကီုပရာပ်အပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်တှေ် နွံတှေ်နွံဏောၚ်။ လၟုဟ်မှဂွံစပံက်တှေ် သဳကၠဳဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ် ဟွံမာန်ဏီပုဟ်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။
ပရူဒဒှ်ပရေၚ်ပကီုပရာပ် ညးဗြဴဒေသတံ ဒးဆဵုဂဗံၚ်ဒၟံၚ်ဂှ်ကဵု တၚ်ခက်ခုဲဂမၠိုၚ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပပရေၚ်သဳကၠဳတုဲ သွက်ဂွံဒစးဒုၚ်စဵုဒၞာ နူဘဲအန္တရာဲဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပကီုပရာပ်ဂှ်မ္ဂး ပရေၚ်ပါ်ပရအ်ကဵုပညာဗဟုသုတတံဂှ်လေဝ် ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်နွံရ။
ဂကောံညးဗြဴမန်ဗဟဵု CMWO ဝွံ သၟာၚ်နူတိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိထိၚ်ဒဝ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဇၟာပ်ဒေသ ဂကူမန်မတန်တဴဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ် ဒက်ပ္တန်အာ ဂကောံညးဗြဴမန်ရောၚ် ညးဆက်ဟီုလဝ်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံတုဲတုဲကၠုၚ်တေံဝွံ သွက်ဂွံရီုဗၚ်ပသောၚ်ကဵု ကိစ္စဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပဋိပက္ခဂမၠိုၚ်ဂှ် ပရေၚ်ပံၚ်ကောံရေၚ်တၠုၚ် ကုညးတာလျိုၚ်ဂကောံ အဆံၚ်ကွာန်/အရာပ် ဍိုန်လျကီု၊ ကမ္မတဳ ကေုာံ ဂကောံ ဒက်ပ္တန်လဝ်ဟွံမွဲဏီကီုဂှ်ရ ပရေၚ်ကၠောံဍဟောဝ်စိုပ် ဍိုန်လျမံၚ်ရောၚ် ဂးရ။
ညးတာလျိုၚ် CMWO ဂှ် “လ္ပာ်ကအ်ကြိက်၊ ကျာ်မြဟ်၊ ၜဳဂြာၚ်တံဂှ်လေဝ် ဒှ်တိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဍစိုပ်တုဲ ဗီုကဵုလှာဒကှ်၊ ခရိုၚ်သဓီုတံဂှ် သြဇာတိုန်စိုပ်ဟွံဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပရေၚ်ဆက်စၠောံနွံမံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကွာန်မန်တံ ပံက်ဖအိုတ်ဏောၚ်။ ပ္ဍဲပံၚ်လေဝ် ပံက်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။
ပေဲါကောံဓရီုကၠောံသၞာံ CMWO ဂှ်ဝွံ မွဲကရောံကဵုညးတာလျိုၚ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် စၟတ်တ္ၚဲ (၉၊ ၁၀) ပွိုၚ်ၜါတ္ၚဲတုဲ သွက်ဂွံပါလုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ညးဗြဴ၊ ကဏ္ဍက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် သဳကၠဳလဝ်အဓိကရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ညးဗြဴဒေသၜဳဂြာၚ် မဒးဆဵုဗဂလဝ်ကဵု ပဋိပက္ခပရေၚ်ပၞာန် သၞာံ (၂၀၂၄) ဂှ်ဝွံ အခိၚ်လၟုဟ်ဏံ နွံပၟိက်ဒၟံၚ်ကဵု ကွတ်ပညာဂယိုၚ်လမျီု၊ တမ်ရိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်သြန်ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။