မယံၚ် (ဍုၚ်မန်)
နူကဵုဌာနပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်ဝွံ စိုပ်အခိၚ်ပ္တိတ်ဩန်ဂိတု ကုအ္စာဘာ ဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ်တုဲ ပ္တိတ်ဩန်ဂိတု ကုအ္စာဘာဂမၠိုၚ်တအ်ရ။ သွက်သၞာံဗ္တောန်ပညာ (၂၀၂၆-၂၀၂၇) ဏံဂှ် အ္စာဘာဂမၠိုၚ် ဩန်ဂိတု ပဵုတိုန်ဟာ၊ အောန်စှေ်ဟာဂှ် ဗီုညး ဗီုညး မၚ်ရံၚ်အခါတ်အကာဲမံၚ်အိုတ်ရ။
အခိၚ်ညးတာလျိုၚ်တအ် ပ္တိတ်ဩန်ဂိတု ကုအ္စာဘာတအ်တုဲဂှ် အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴဂမၠိုၚ် လ္ၚဵုဂှ် ဂြိုၚ်တိုန်လေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဂှ် အီတ္ၚက်တိုန်လေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဂှ် စိုတ်ဟွံမိပ်တုဲ သ္ၚိတ်ဇြ မုဟွံဗြုမွဲသာ်လေဝ်နွံရ။
ဟိုတ်ဍေံဂှ် လၟိဟ်ဩန်ဂိတုအ္စာဘာ-အ္စာဗြဴတအ် ဂွံဒုၚ်ကေတ်တဲဂှ် အောန်စှေ်အာနူကဵု ဩန်ဂိတုသၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ မွဲဂိတု (၅၀၀၀၀) ရ။ အဓိပ္ပါဲမ္ဂး သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴမွဲတၠ ဂွံၚ်ဒၟံၚ်ဩန်ဂိတုမွဲကိုဋ်ဘာ်ဂှ် သၞာံဏံ ဂွံမွဲကိုဋ်ဓဝ်ရ။ အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴ အဆံၚ်တန်မူလကီု၊ အဆံၚ်တန်လ္ဒောဝ်ကီု၊ အဆံၚ်တန်သၠုၚ်ကီု သီုဖအိုတ်ဂှ် ဩန်ဂိတုအောန်စှေ်အာ နူကဵုသၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ မွဲဂိတုမသုန်လက်ရ။
အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴဂမၠိုၚ် စဴကၠုၚ်နူပတိတ်ဩန်ဂိတုတုဲ အ္စာဗြဴကေတ်မံၚ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် တန်လ္ဒောဝ်မွဲတၠဂှ် လဴထ္ၜးကုမိယာဲဇကု ဒဒှ်ရ ဩန်ဂိတုအောန်စှေ်အာ နူကဵုသၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ မသုန်လက်ဂှ်ရ။ ကောန်ဂှ် လဴကဵု မိယာဲတုဲဂှ် မိယာဲဂှ် သာ်လဵုဟီုတိုန်ကုကောန်ဂှ်ရောမ္ဂး “သၠာဲကမၠောန်ရခိုဟ်ဟာဟွံတီ ကောန်ဝုတ်၊ ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်အ္စာဘာ သၞာံလေဝ်တၟာလအ်ကီုရတှေ် ဝတ်ပြေကီုရဣဒှ်၊ ကဵုဩန်ဂိတုဂလိုၚ်ဏံရတှေ် မုလေဝ်သ္ပဟွံဂွံရ ကောန်၊ ဂၠာဲကမၠောန်တၞဟ်ရ ခိုဟ်ဟာဟွံတီ” သာ်ဝွံ ဟီုတိုန်ကဵု ကောန်ဝုတ်ဇကု မကေတ်ဒၟံၚ်တာလျိုၚ် သ္ပအ္စာဗြဴဂှ်ရ။ မိယာဲဟီုတိုန်သာ်ဂှ်တုဲ အ္စာဗြဴဂှ် မုလေဝ်ဟွံကလေၚ်ဟီုကဵု မိယာဲဂှ်ရ။
ၚုဟ်မးဩန်ကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဝွံ မွဲသၞာံကဵုမွဲသၞာံဂှ် ဖောဝ်ဂၠိုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်လၟေၚ်လၟေၚ်သၞာံတုဲ ၚုဟ်စရိတ်ဩန်လုပ်/ဩန်တိတ်ဂှ်လေဝ် ဗက်တိုန်ဒၟံၚုဟ်မးဩန် လၟေၚ်လၟေၚ်သၞာံရ။ မပ္တံကဵုၚုဟ်မးဗွဝ်ဖျာနာနာကီု၊ စၞစသုၚ်ကီု၊ ၚုဟ်မးစရိတ်ကမၠောန်ကီု ဖောဝ်တိုန်ဒၟံၚ်လၟေၚ်လၟေၚ်တုဲ ၚုဟ်ဩန်ဂိတုအ္စာဘာ-ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် အောန်စှေ်ကၠုၚ်နူသၞာံတုဲကၠုၚ်တေံရ။
ဩန်ဂိတုအ္စာဘာကောန်ဂကူမန် ပကတိဂှ် အောန်ဒၟံၚ်ရရတုဲ ထပ်တုဲအောန်စှေ်ကၠုၚ်ပၠန်ဂှ်ရ ၚုဟ်မးကပေါတ်ဗွဝ်ဖျာ အရပ်စပ်/စသုၚ်ကဵု ၚုဟ်မးဩန်ဂိတုအ္စာဘာတအ် ထပ်တုဲသဝ်တၞဟ်ခြာစှေ်အာပၠန်ဂှ် မိမယာဲတ အ္စာဘာ လ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ဟီုတိတ်ကၠုၚ်ကဵု ကောန်ဇကု ဒှ်ကၠုၚ်ရ။
အသိၚ်အလိုန် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန်ဂှ်တုဲ ၚုဟ်ဗွဝ်ဖျာတိုန်၊ ကပေါတ်အရပ်စပ် ၚုဟ်က္ဍၚ်တိုန်၊ ၚုဟ်မးဩန်ဖောဝ်ဒၟံၚ်ဂှ် ဆအ္စာဘာကောန်ဂကူတအ်သၟးဟွံက အလုံညးဍုၚ်ကွာန်သဇိုၚ်သၟဝ်တအ် ဂွံစ၊ ဂွံသုၚ်၊ ဂွံဗပေၚ်ဗုၚ်ဂၞဴ၊ ဂွံရပ်စပ်ဩန်ဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်တၚ်ကော်ဆဴဖအိုတ်ရ။
အကြာဂှ် ဘဝအ္စာဘာ-ဘာကောန်ဂကူမန်လေဝ် တတ်ထပိုက်ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်လဝ် ဘဝအ္စာဘာ နကဵုၚုဟ်ဩန်ဂိတုအောန်န်ဂှ် အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴလ္ၚဵုမ္ဂး (၁၀) သၞာံ၊ (၁၀) သၞာံလ္ပာ်လတူ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။
အ္စာဘာ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန်မွဲဒမြိပ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံဏံ လၟိဟ်အ္စာဘာ ဒေါံဇူတိတ်အာ နူကဵုဘဝအ္စာဘာ လၟိဟ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဖဵုဍေံဂှ် ဒုၚ်ဒဝ်တဝ်စၞေဟ်ကဵု ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ဟွံမာန်ရ။
အခိၚ်တုဲကၠုၚ်တေံဂှ် နကဵုဟိုတ်မွဲမွဲတုဲ ဩန်ဂိတု ၜိုတ်လဵုအောန်အောန် ဒုၚ်စေက်ဘဝ၊ ဒုၚ်စေက်အခိၚ်တုဲ လုပ်ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ် ဘဝအ္စာဘာ၊ အ္စာဗြဴ နကဵုစိုတ်ဓာတ်ယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ် ပရေၚ်ဂကူမွဲကဏ္ဍရ။ သၞာံလအ်ကၠုၚ်မ္ဂး အကာဲအရာပွဳပွူကီု၊ အကာဲအရာအခိၚ်ကာလကီု၊ အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်နာနာသာ်ကီု ဂွံဒုၚ်ဒဝ်တဝ်စၞေဟ်သၞာံလအ်လအ်မာန်ဂှ် ဟွံလောဲလးလးရ။ ဣဏံဂှ် ဒှ်သဘာဝဓမ္မတာ ပုထုဇန်လိုက်လောကဏံရ။
ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်ဂှ် သ္ဒးသ္ပပဓာန်ဒၟံၚ်ကဵု ဩန်ဘဏ္ဍာတၠဒါန်ဍုၚ်သၟာၚ်တအ်တုဲ အခိၚ်အကာဲအရာဍာ်ဒး၊ ကျာဒးမ္ဂး စက်ယန်လၟေၚ်ကမၠောန်ပြေပြံၚ်ဂၠိုၚ်ညိ၊ ကာလအကာဲအရာပရေံ အခိၚ်ဒးဒစးဍာ်၊ ဒးဒစးကျာဗီုတ္ၚဲဏံမ္ဂး ဒးဆဵုဂဗ တၚ်ခက်ခုဲဂၠိုၚ်ရ။
ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဗွဲကြဴနူကဵု ပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ (၂၀၂၁) တုဲဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်ဗွိုၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် သိုန်ပ္တန်ကၠုၚ်ဘာကောန်ဂကူ ဂၠိုၚ်ကဵုကွာန်တုဲ ဌာနပရေၚ်ပညာတအ် သာတုဲ(ပဵုတုဲ)လျိုၚ်ဇြိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဘာကောန်ဂကူမန် မံက်ဒှ်တိုန်တၟိမွဲဘာမ္ဂး စက်ယန်ပရေၚ်ကမၠောန်ဘာအိုတ်သီုဂှ် ဌာနပရေၚ်ပညာတအ် ဒးကေတ်လျိုၚ်ဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဒးကေတ်တာလျိုၚ်ဖအိုတ်ဂှ် ဩန်ဂိတုအ္စာဘာတအ်ဂှ် လျိုၚ်ဇြိုၚ်အိုတ်ရ။
တာလျိုၚ်ဇြိုၚ်အိုတ် သွာၚ်ဩန်ဂိတုအ္စာဘာတအ်ဂှ် ဗီုကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်လ္ၚဵုမ္ဂး ပံက်လဝ်ဂကောံဂၠာဲဩန်ဂအုံတုဲ ဗက်ဒုၚ်ဒါန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်တၠဒါန်တုဲ ပကောံပကေဝ် ကဵုထံက်ပၚ်ကုအ္စာဘာတအ်ရ။ အကာဲအရာဏံဂှ် မွဲကွာန်ကဵုမွဲကွာန်၊ မွဲပွိုၚ်ဍုၚ်ကဵု မွဲပွိုၚ်ဍုၚ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သ္ကအ်ရ။ ဒေသပြေပြံၚ်လေဝ်နွံ၊ ဒေသဟွံပြေပြံၚ်လေဝ်နွံရ။
စက်ယန်ဘာကောန်ဂကူဂှ် ဍာ်ဇမၠိၚ် ဂွံဖျေံစိုတ်ကဵုဩန်ဘဏ္ဍာ ကုညးတၠဒါန်တအ်လေဝ် ဂွံဟွံသေၚ်ရ။ နကဵုညးဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန်တအ်ရော ဂွံလုပ်ကေတ်လျိုၚ် ဒုၚ်လျိုၚ်ပေၚ်ပေၚ်မာန်ဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဝါတ်ဗွဲမလောန်ရ။ လ္တူဒဒှ်ဏံ သာ်လဵုဂွံသောၚ်ကလးအာဂှ် နကဵုညးအာက္ဍိုပ် ဌာနပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်တအ်ဟေၚ် တီညာတ်ကေတ်မာန်ရ။
တၟော်ကေတ်ကဵု ၚုဟ်မးဩန်တ္ၚဲဏံတုဲ ၚုဟ်ဩန်ဂိတုအ္စာဘာတအ် ၚုဟ်မး မွဲကိုဋ်လၟုဟ်ဏံဂှ် အ္စာဘာဗွဲမဂၠိုၚ်တအ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ် ယိုက်ဂၠေၚ်ပရေၚ်ဂကူ နကဵုစိုတ်ဓာတ်တုဲ ယိုက်ဂၠေၚ်ဗပေၚ်ကၠိုဟ်သၞာံမာန်ဟီုကၠာလေဝ် ဂွံဆက်ယိုက်ဂၠေၚ်သၞာံအဆက်ဆက်မာန် ဇြိုၚ်သန်ဍာံဍာံရ။
နူကဵုအ္စာဘာ-အ္စာဗြဴတအ် ဂွံတီသွဟ်ဍာံ ၚုဟ်ဩန်ဂိတု မွဲကိုဋ်ဏံတုဲဂှ် အကြာဂကောံ အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴဂမၠိုၚ်တအ်သၟးဟွံက၊ အကြာမိမကလောမသ အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴဂမၠိုၚ်တအ် ဟီုဂးကဵုကၠုၚ်ဒြဟတ်ဓရိုဟ် ကုအ္စာဘာတအ် ထတ်သ္ကာတ်ကၠုၚ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာမှာဇန်တအ် သ္ဒးဟီုရ။
ရံၚ်ကဵုၚုဟ်စရိတ်ကမၠောန်တ္ၚဲဏံမ္ဂး သၟာကမၠောန်မွဲတၠ ၚုဟ်စရိတ်ဂိတုသဝ်အိုတ်ဂှ် မွဲဂိတု ၜါကိုဋ်ဘာ်တုဲ ကမၠောန်ဓမ္မတာတဲအဒေါဝ်မ္ဂး မွဲဂိတု အကြာ ပန်ကိုဋ်၊ သၠုၚ်တိုန်နူဂှ်ညိပၠန်မ္ဂး မွဲဂိတု မသုန်ကိုဋ်/တြဴကိုဋ်၊ တၠကွတ်တအ်မ္ဂး မွဲဂိတု အကြာစှ်ကိုဋ် နွံဒၟံၚ်ရ။
အ္စာဗြဴနူဘာကောန်ဂကူမန် နူပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်မွဲတၠ တာလျိုၚ်ပြေတုဲ လုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဌာန်ဗ္တောန်လိက် “ပုဂ္ဂလိက” လတူဍုၚ်မတ်မလီုမွဲဒၞာဲဂှ် လၟုဟ်ဂွံဒၟံၚ်ဩန်ဂိတု မွဲဂိတု ဒ္စာံကိုဋ်ရ။
ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး သာ်လဵုဂွံထိၚ်ဒဝ်အာ အ္စာဘာ-အ္စာဗြဴတအ်ရော? ပရေၚ်ကိစ္စဏံဂှ် တာလျိုၚ်ညးအာက္ဍိုပ် ဌာနပရေၚ်ပညာတအ်ဟာ? တာလျိုၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ခမဳသၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတအ်ဟာ? တာလျိုၚ်အလုံညးဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန်တအ်ဟာ? ဂှ် ညးမၞုံတာလျိုၚ်သၠုၚ်အိုတ်တအ် ဒးဖန်ဖက်ပြုပြေၚ်ဟေၚ်ရောၚ် စှေ်စိုတ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။