ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)
ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ်စသုၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ကြေပ်ဂြတ်တိုန်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်သိုက်က်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ခၟာဲစာၚ် မဒှ်စၞစ သဇိုၚ်သဝ်အိုတ်ဂှ် သၠုၚ်တိုန်အာ စဵုကဵုမွဲမ ၇၀၀ ဒ္ကေဝ်တုဲ မြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံၚ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုအပေါတ်ဗၞိက်နာနာဂှ် ပ္ဍဲလိက်ပရေၚ်ဏအ် မိက်ဂွံချူပါ်ပါဲဏာ ဆေၚ်စပ်ကဵုပြသၞာကၠေၚ်စက်ရ။
ကၠေၚ်စက်ဟီုဂှ် ခေတ်ကာလဏအ် ဟၟဲဟွံတုဲ အရာရာအိုတ်သီုဂှ် မဒးရပ်စပ်စကာတဴဒၟံၚ်ဍေံအိုတ်ရ။ နူစဒပ်ပၞာန်တအ် သီဏာအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်တအ် ထိၚ်ဒဝ်ကၠုၚ် ၚုဟ်မးကၠေၚ်စက် အံၚ်ဇၞးၜိုတ်ဒးရးရ။ ရံၚ်ကဵုၚုဟ်မးကၠေၚ်စက် ဍုၚ်သ္အာၚ်ၚ်တအ်မ္ဂး ၚုဟ်မးကၠေၚ်စက်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဟွံက္ဍၚ်ကွေံကွေံရ။ ဟိုတ်နူပေါဲပၞာန် အမေရိကာန် – အဳရာန်တအ်တုဲ ကၠေၚ်စက်ကြေပ်ဂြတ်အာ ကြပ်အလုံလိုက်မွဲရ။ ပ္ဍဲဂှ် ဍုၚ်ဗၟာလေဝ် ဒးဒုၚ်ကြေပ်ဂြတ် ညံၚ်ရဴဍုၚ်တၞဟ်သ္အာၚ်တအ်ကီုရ။
ကၠာတဲဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်တအ် လးဖျေံသၞောတ်ဝ် သ္အာၚ်အာနူကဵုကွဳစက်(ဠာၚ်)၊ ကွဳစက်ဖ္ဍိုက်ဗၞိက်၊ ကွဳစက်ဌာနဆေၚ်စပ်ကဵုအလဵုအသဳ၊ ကွဳစက်ရီုဗၚ်ပရဟိတတအ်တုဲ ကွဳစက်စကာပူဂဵုတအ်ဂှ် ဇၟာပ်တ္ၚဲအာကၠုၚ်ဟွံဂွံ၊ ဇၟာပ်တ္ၚဲစုတ်ကၠေၚ် ဟွံဂွံ၊ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ဂၞန်ကွဳစက်စုမ်၊ မတအ်ဂှ်တုဲဟေၚ် တ္ၚဲညး တ္ၚဲညးအာဂွံ စုတ်ကၠေၚ်ဂွံရ။ သၞောတ်ဝ်ဏအ်ဂှ် တၠကွဳစက်တအ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဂၞန်ကွဳစက် စုမ် မဇကုတုဲ အာရေၚ်စုတ်ဒၟံၚ်ကၠေၚ် ဇူမွဲတ္ၚဲ စုတ်မွဲတ္ၚဲရ။ စုတ်တုဲဂၠံက်ပတိတ် တုဲအာစုတ်ပၠန်ရ။ ကွဳစက်လ္ၚဵု မွဲတ္ၚဲပိပန်ဆေၚ် စုတ်လေဝ်နွံရ။ နနဲဏအ်ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်အိုတ်တုဲ အခိၚ်ကၠေၚ်ပ္ဍဲဆေၚ်ကၠေၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ကၟာတ်အာမ္ဂး ပံက်သွံကၠေၚ်မပကောံစွံလဝ်တအ်ဂှ် နကဵုၚုဟ်မးသၠုၚ်ၚ် မွဲလဳတာ မွဲဠက်၊ ၜါဠက်နွံရ။
ဆေၚ်ကၠေၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်လေဝ် သွံနကဵုၚုဟ်မးအတိုၚ်သၞောဝ် အလဵုအသဳပၞာန်တအ် ခန်ကၞာတ်လဝ်ကဵုဂှ် ညိညိဓဝ်တုဲ ကၟာတ်ကၠေံဆေၚ် ဗီုပြၚ်ကၠေၚ်ဟၟဲအိုတ်ရ။ မွဲလ္ပာ်ဂှ် တၠဆေၚ်ကၠေၚ်တအ် ကၠတ်ပတိတ်ကၠေၚ် သွံနကဵုၚုဟ်မးသၠုၚ်ၚ် မွဲလဳတာ မွဲဠက်၊ ၜါဠက် နနဲဖျာဒမၠုရ။ တၠကွဳစက်၊ တၠကွဳလိုန်ဓာတ်၊ တၠကမၠောန်၊ ပကောံလဝ်ကၠေၚ်ဟၟဲတအ်ဂှ် ကမၠောန်ဒှ် သ္ဒးအာတရဴမ္ဂး ပါဲဟွံဗၠး မ္ဒးရာန်ကၠေၚ်ၚုဟ်မးက္ဍၚ်ၚ်တအ်ဂှ်အိုတ်ရ။
ဟိုတ်နူသၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳပၞာန်တအ် လးလဝ်ဟွံဒးရး၊ ဟွံစှ်ေဗီုတုဲ ကၠေၚ်စက်စကာ ဟွံရုမ်ဂပ်ဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် အလဵုအသဳပၞာန်တအ် သၠာဲဂတးဗီုပြၚ်သၞောတ်ဝ်တၟိ ကွဳစက်ပူဂဵုတအ်ဂှ် ပွိုၚ်မွဲသတ္တာဟမ္ဂး စုတ်ကၠေၚ်ဂွံၜါဝါဟေၚ်ရ။ လၟိဟ်လဳတာစုတ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဒြဟတ်စက်၊ ဗီုပြၚ်ကွဳစက်တုဲ ခန်ကၞာတ်လဝ်လၟိဟ်စုတ်ကၠေၚ်ရ။ မွဲပၠန်ဂှ် ကာလစုတ်ကၠေၚ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် ဂၞန်ကဳလိုဝ်မဳတာကွဳစက်ဂှ်ရ။ စုတ်ကၠေၚ်မွဲဝါပၠန်မ္ဂး ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုကဳလိုဝ်မဳတာ မဂၠိုၚ်တိုန်နူတြေံတေံဂှ်ဟေၚ် စုတ်ကဵုကၠေၚ်ရ။ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ခန်ကၞာတ်လဝ်ဂှ် ၅ လဳတာမ္ဂး သွံကဵုကၠေၚ် ၁ လဳတာရ။ ကွဳစက်ဂှ် ယဝ်ဂြိပ်လဝ်ဟၟဲမ္ဂး ဟွံသွံကဵုကၠေၚ်ရ။
အာအတိုၚ်လၟေၚ်ဏအ်မ္ဂး ဘဝညးပတၠကွဳစက်တအ်ဂှ် ဂွံဝဳလမျီုဂွံဂျိုၚ်ဂှ် တက်ဟွံသာလးလးရ။ ပ္ဍဲပွိုၚ်မွဲဂိတု ၃၀ တ္ၚဲဂှ် ဂွံအခေါၚ်စုတ်ကၠေၚ် ၈ တ္ၚဲ (၈ အလန်)ရဒှ်တုဲ တ္ၚဲသှ်ေဒၟံၚ် ၂၂ တ္ၚဲဂှ် မုဂွံကၠောန်စရောဂှ် အိုတ်ဒၟံၚ်ကသပ်ရ။ ကွဳစက်ဟီုဂှ် အာအရိုဟ်တ္ၚဲမ္ဂး ဒးစုတ်ကၠေၚ်ကဵုဍေံအရိုဟ်တ္ၚဲရ။
နကဵုသၞောတ်ဝ်ဗီုပြၚ်ဏအ် ရပ်စပ်စကာကၠုၚ်တုဲ ဆေၚ်စပ်ကဵုဒဒိုက်ကြေပ်ဂြတ်ကၠေၚ်ဂှ် ကလေၚ်ပြေပြံၚ်ကၠုၚ် ၜိုတ်ဒးရးရ။ ၚုဟ်ကၠေၚ်လေဝ် ကလေၚ်စှ်ေအာရ။ အဃောဂှ် ပၞာန်အမေရိကာန်ကဵုအဳရာန် ကလေၚ်ထၞာန်တိုန် မွဲဝါပၠန်တုဲ ကၠေၚ်ကလေၚ်ကြေပ်အာပၠန်ရ။ ဆေၚ်စပ်ကဵုကိစ္စကၠေၚ်ကြေပ်ဂှ်တုဲ တၠဆေၚ်ကၠေၚ်မွဲတၠဟီုဂှ် “ဂတနူဏအ် ကၠေၚ်ကြေပ်အာဒၟံၚ်ဏီဏောၚ်။ ဟိုတ်နူကဵုပေါဲပၞာန်ဟွံသေၚ် ဟိုတ်နူကဵုမူဝါဒ အလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ်တအ်ရ။” သာ်ဏအ်ညးဟီုရ။
ဗီုလဵုဒှ်ဒှ်ရ ဟိုတ်ကၠေၚ်ဂွံကြေပ်ဂြတ်ဂှ် ဟိုတ်ဍေံနွံဂၠိုၚ်ကဵုသာ်ရောၚ် ညးချူလိက်ဏအ်ညာတ်ကေတ်ရ။ အတိုၚ်ဂလာန်မန်ဟီုလဝ် “ကဇၞော် စကဍောတ်” ဂှ်ရ ဟိုတ်နူမူဝါဒအလဵုအသဳတုဲ သေဌဳတၠပိုန်ဒြပ်တအ် ထပ်ဝေၚ်ကၠေမ် မွဲအဆံၚ်ပၠန်ဂှ်ရ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဒးဒုၚ်ဇီုကပိုက် ဒဒိုက်တအ်ဂှ်ရ။ ကာလလၟုဟ်မ္ဂး ဆေၚ်ကၠေၚ်ဇၞော်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ကၟာတ်လဝ်ဆေၚ် တာဒၟံၚ်တဲကဵုကွဳစက်တအ်တုဲ ဆေၚ်ကၠေၚ်ဍောတ်တ် အကြာၛော်ဂရော်တအ် နွံကြပ်ဇၟာပ်ဆေၚ်ရ။ ဆ္ဂး ဆေၚ်ဍောတ်တ် အကြာၛော်ဂရော်တအ်ဂှ် ၚုဟ်မးက္ဍၚ်နူကဵုသၞောတ် အလဵုအသဳတအ် ခန်ကၞာတ်လဝ် ၜါဆပြၚ်ၚ်ရ။
ဆေၚ်ကၠေၚ်ဍောတ်တ် အကြာၛော်ဂရော်တအ်ဂှ် ဂွံနၚ်ကၠေၚ်နူလဵုရော ယဝ်ဂၠိုက်ဂၠာဲရံၚ်မ္ဂး ဂွံနၚ်နူဆေၚ်ကၠေၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်ရ။ ဆေၚ်ကၠေၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဂွံနၚ်ကၠေၚ် ကၠေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်မ္ဂး သွံကၠေံနကဵုၚုဟ်မး အလဵုအသဳခန်ကၞာတ်လဝ် နကဵုပြယာဲ ဗၞတ်ညိညတုဲ ကၠေၚ်အိုတ်အာဣရ ကၟာတ်ကၠေံဆေၚ်တုဲ လက္ကရဴဂှ် ကၠတ်သွံပတိတ်မ္ၚး နကဵုၚုဟ်မးသၠုၚ်ၚ်ရ။ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် ကၠေၚ်ဟၟဲဟွံတုဲ က္ဍၚ်လေဝ်ဒးရာန်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။
ဆေၚ်ကၠေၚ်ဇၞော်ဇၞော် သ္ၚောဲခြာနူဂၠံၚ်ကွဳစက်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟၟဲကဵုသၞောတ်ဝ် ၚုဟ်မးဗီုဒးစိုတ် သွံဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ရာန်ကၠေၚ်မွဲတၠဂှ် “ဇကုတအ် သွံဒၟံၚ်ကၠေၚ် ဟၟဲကဵုသၞောတ်ဝ်ဗီုဏအ် ဂွံဒၟံၚ်ဟာ” ဟီုကဵုတၠဆေၚ်တုဲ အရေဝ်ဂၠိုၚ်ရေၚ်သ္ကအ်ဂှ် တၠဆေၚ်ဂှ် ဆက်ဏာဖုၚ်ကဵုပၞာန် မၞိဟ်ရာန်ကၠေၚ်ဂှ် ဒးဃရေက်တိတ်အာပြဟ်ဟ်ရ။ ခြာဟွံလအ် ပၞာန်စိုပ်ကၠုၚ် မွဲကွဳစက်ရ။ ဒဒှ်ဗီုဏအ် ညးချူလိက်ဏအ် မိၚ်ညးတၞဟ်လဴတုဲ ချူလဝ်ဟွံသေၚ် ဆဵုကၠုၚ်လဝ်နမတ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဘဝညးဍုၚ်ကွာန်ပိုဲတအ် စိုပ်ဒၟံၚ်အဆံၚ်ဏအ်ရ။
အကြာမူဝါဒအလဵုအသဳပရေအ်ဂှ် သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ရံၚ်ကဵုဂုဏ်ဖဵုညးတအ်တုဲ ပံၚ်တောဲကဵုပၞာန်တၠအဝဵု ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကၠုၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။ လိက်ပရေၚ်ဏအ် ချူလဝ်ပရေၚ်ဒဒိုက်ကၠေၚ်သၟးတုဲ ဒဒိုက်ပရေၚ်တၞဟ်ဟွံပါဏီရ။ ဇၟာပ်ပ်ပရေၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ဒဒိုက်ဖအိုတ်ရ။ ကောန်ဍုၚ်ဗၟာတအ်ဂှ် ဒးမံၚ်ဒၟံၚ်သၟဝ်တၠအဝဵုပၞာန် ညံၚ်ရဴစိုပ်ဒၟံၚ်ဍုၚ်နရက်ကီုရ။ သတ်နရက်တအ်ဂှ် လရိုအ်အာ ဂြိုၚ်အာ အကြာပၟတ်နရက်တအ် စဵုကဵုဝိပက်ပြေရောၚ်။