ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)
ပ္ဍဲဍုင်သေံ ကောန်ဍုင်သ္အာင် ဖံက်ပ္ကဝ်သၞောဝ်ဍုင်ညးတအ်မ္ဂး ထဍေင်ပတိတ်ကၠေံ နူဍုင်ဗွဲမပြဟ်ရောင် သာ်ဝွံ နူကဵုလိက်လလောင်ဝင်နန် (Royal Gazette) တိတ်ကၠုင် နဒဒှ်သၞောဝ်တၟိရ။ အတိုင်သၞောဝ်တၟိဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ် ၆ သာ် ပါလုပ်တုဲ ကလိလောန်အာ ဒုဟ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး သ္ဒးဒုင်ထဍေင်ပ္တိတ်ထောအ် နူဍုင်သေံ ဗွဲမပြဟ်ရောင်ဂးရ။
သၞောဝ်တၟိဏအ် အဓိက ၜိုန်ရပတဝ်လဝ်က္ဍိုပ် ကုသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာတအ် ဟွံသေင်ကၠာလေဝ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ဟွံဍိုက်ပေင်ကဵုအတိုင်လၟေင်သၞောဝ် ကၠတ်မံင် ကၠတ်ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်တအ် ဇီုကပိုက် ကုသၞောဝ်ဏအ်မာန်ရ။ သၞောဝ်တၟိဏအ် ရံင်ကဵုသၞောဝ် အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳရောင် သာ်ဝွံ ညးရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဟီုပါ်ပါဲတဴနွံရ။
သၞောဝ်တၟိဗက်ပတိတ်နူဍုင် ၆ တင်ဂှ် မုပါကီုရော
သၞောဝ်စေဝ်ပၞောန် ဆေင်စပ်ကဵုဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သေံ အနုဓေန် မထပက်လဝ် စၟတ်တဲဂှ် ဆက်စပ်ကဵုကောန်ဍုင်သ္အာင် ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်တအ် ညံင်သ္ဂောံကေတ်အာဒုဟ် ဗွဲမစိုပ်တရဴပြဟ်ဟ်မာန် နူညးမဆေင်စပ်ကဵု ဌာနအလဵုအသဳတအ် သွက်ဂွံပံင်တောဲရေင်တၠုင်အာရောင် နူအလဵုအသဳသေံတအ် သ္ဂးရ။ သွက်သ္ဂောံဗက်ဗ္ဒဴပတိတ် ကောန်ဍုင်သ္အာင် မကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဗွဲမပြဟ် ၜိုတ်ပြဟ်မာန်ဂှ် ချူဓဇက်ပတိတ်သၞောဝ်မွဲ ပြဟ်ဟ်ညိဂှ်လေဝ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သေံ ကဵုလဝ်စၞောန်ပၟိင် ကုဒုတိယသကိုပ်ဝန်ဇၞော်တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေအပြောံဂှ် ဒုတိယသကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ပ္ဍဲဂိတုဇူလာဲ သတ္တာဟလဒေါဝ်ဂှ် ကလိဂွံထံက်ဂလာန်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂုက် ၂၇ ဂှ် သ္ပဒတန် ပတိတ်ကၠုင်လလောင်တြးရ။
သၞောဝ် ၆ တင်ဂှ် –
၁။ ညးမလုပ် ဍုင်သေံ နကဵုဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု သီုညးမတန်တဴဒၟံင် ဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု။
၂။ ညးကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု။
၃။ ညးကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်တအ်ကီု။
၄။ ညးမကၠောန်ပတိတ် လိက်ပတောံအလဵုအသဳ ကေုာံ ညးမရပ်စပ်လဝ် လိက်ပတောအ်ကီု။
၅။ ညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဒးဒုင်ထံင် ၅ သၞာံ လ္ပာ်လတူတအ်ကီု။
၆။ ညးမကၠောန် ဗ္တောန်၊ ဖန်ဇန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်၊ ပံင်ကောံ၊ ရီုဗင်လဝ် လတူညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် တင်ဗွဲလတူ ၅ တင်တအ်ကီု။
ပါလုပ်တုဲ ဒၟါနူသၞောဝ်ဏအ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ဟွံလုပ်ဗဗွဲသၞောဝ်တအ် ဒှ်ဒဒိုက် ဒးဒုင်ရပ်စပ် ဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင်မာန်ဒၟံင်ရောင်ဂှ် ညးမချဳဓရာင် ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရေင်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာတအ် ဟီုဂးထံက်ထ္ၜးရ။
အတိုင်သၞောဝ်တၟိဂှ်မ္ဂး ညးမကလိလောန်ဒုဟ် ဒးဒုင်ဖျေံပၟိင် ဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် ပၟိင်တိတ်တုဲ အပ္ဍဲ ၁၅ တ္ၚဲ အခေါင်မံင်တန်တဴ ပ္ဍဲဍုင်သေံနွံတုဲ ညးဒးဒုင်ဒုဟ် ဟွံပေင်တြပ်ကဵုစိုတ်မ္ဂး ကလေင်ပတိုန်ဂလာန် သွက်သ္ဂောံကလေင်စၟဳစၟတ် မွဲအဆံင်ပၠန် ကုသကိုပ်ဝန်ဇၞော်နွံတုဲ နကဵုအလဵုဇကု သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဟေင် ကလေင်ရုပ်သီကၠေံ ဒုဟ်ဒဏ်တအ်ဂှ်မာန်ရောင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် ချူဓမံက်လဝ်ရ။
ပရေင်ဒှ်ဓဝိင် စပ်ကဵုဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင်
ဟိုတ်ဒၟါနူအလဵုအသဳသေံ ပတိတ်သၞောဝ်လၟုဟ်ဝွံတုဲ သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်သေံကီု နွံဒၟံင်အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာ ပါဲဒဴဒၟံင်ဘဲပၞာန် နဒဒှ်ကောန်တၠဒဒိုက်တအ်ကီု ဒှ်ဓဝိင်သၠုင်တိုန်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် ဂကောံမှာဇန် ကေုာံ ဂကောံဆုဲပြံင်ဂၠးကဝ် (IOM) တအ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဍုင်သေံ ၄၀ ကိုဋ်ပြင်တုဲ အပ္ဍဲလၟိဟ်ဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် သီုသၟာကမၠောန် ဟၟဲကဵုအထံက်အထာ (ဟွံလုပ်သၞောဝ်) တအ်ရ။
အတိုင်တင်ဂၞင် IOM မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုဂျာန်ဏဝါရဳ ၁ ဂှ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ လုပ်သၞောဝ် နွံဒၟံင် ၂၂ ကိုဋ် ၇ ဠက်ပြင်နွံတုဲ ဟွံလုပ်သၞောဝ်ဂှ် နွံဒၟံင်အကြာ ၁၇ ကိုဋ်ပြင်ရောင် နူ IOM ခယျကေတ်လဝ်ရ။ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီကၠေံအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲဂှ် ဟိုတ်နူကဵုပရေင်ကြေပ်ဂြတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဒဒိုက်သၞာနာနာကီု ပရေင်ပဋိပက္ခရပ်လွဟ်ကီုတုဲ ညးဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဆုဲပြံင်လုပ် လ္ပာ်ဍုင်သေံဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် IOM မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၂၃ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံဓဝ်ဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာ ပြံင်လုပ်အာ လ္ပာ်ဍုင်သေံ လၟိဟ်မၞိဟ်အကြာ ၁၃ ကိုဋ်နွံရ။
ကြဴဏအ် ညးမပြံင်လုပ်သေံ ဟၟဲကဵုလိက်အထံက်အထာလုပ်သၞာဝ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ကၠောန်ပတိတ်လဝ်ကဵုတၞးလိက်အခေါင်ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ တၞးလိက်အရံင်သာ်ပ္ကဴ သွက်သ္ဂောံဂွံကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ညးမကလိဂွံလဝ် တၞးလိက်တအ်ဂှ် နွံကဵုတၠကမၠောန် ထံက်လဝ်ဂလာန်နူတမ်တေံမ္ဂး ၜိုန်ဟွံဒးဒှ်ဓဝိင်ကီုလေဝ် ညးမပြံင်အာတၠကမၠောန်တၟိ လိက်ထံက်ဂလာန် နူတၠကမၠောန်နူတမ်ဟွံသေင်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ရောင်ဂှ် နူညးမကဵုဒၟံင်အရီုအဗင် ကုသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ပ္ဍဲဍုင်မာဲဆံက်မွဲတၠဟီုရ။
“ဂွံလဝ်တၞးလိက် အရံင်သာ်ပ္ကဴသၟးဂှ် ဟွံတုဲပုဟ်။ ယၟုတၠကမၠောန် ဇကုမကၠောန်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳကီုဏောင်။ လၟုဟ်ဂှ် တၞးလိက်ပြံင်တၠကမၠောန်လေဝ် ဍေံဟွံပတိတ်ကဵုနွံဒၟံင် သွက်မၞိဟ်တအ်ဏအ်ဂှ် စပ်ကဵုသၞောဝ်တိတ်တၟိဏအ် ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာမာန်ဒၟံင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးတေံ ထံက်ထ္ၜးရ။
သ္အာင်နူဂှ် ဒၟါနူပေါဲပၞာန်တုဲ ဂြိပ်ပါဲလုပ် လ္ပာ်ဍုင်သေံ ကောန်တၠဒဒိုက်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဖျဴဏာမာန်ရ။ လတူအကာဲအရာဏအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ကွေံကွေံရ။ မွဲဒမြိပ် အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာဂှ် ဗဒိုပ်ညးဒးဒဒိုက်နွံဒၟံင် ၉ ဗဒိုပ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်နွံဒၟံင် ၁ ကိုဋ်ကဵု ၁ ဠက်ပြင်ရ။ အပ္ဍဲဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ပတိတ်ကဵုလဝ် တၞးလိက် ဂၞန် ၁၃ မ ဗၞတ် ၇ ဠက်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ၄ ဠက်ဂှ် မုအထံက်အထာဟၟဲရ။ တၞးလိက် ဂၞန် ၁၃ မဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ပတိတ်ကဵုလဝ် သွက်သ္ဂောံတိတ်ကၠောန်ကမၠောန်မ္ၚးဗဒိုပ်ရ။
သၞောဝ်ဥပဒေတၟိဏအ် သွက်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ မလုပ်ကၠောန်စဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ကီု သီုသၟာဒဒိုက် မၞုံဒၟံင်အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာတအ်ကီု ဂွိင်ဖေက် ဇီုဓဗတ်ဒးဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ရ။ သ္အာင်နူဂှ် ပ္ဍဲကဵုတင် ၆ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် “ညးမကၠောန် ဗ္တောန်၊ ဖန်ဇန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်၊ ပံင်ကောံ၊ ရီုဗင်လဝ် လတူညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် တင်ဗွဲလတူ ၅ တင်တအ်ကီု။” ဟီုဂှ် ဂကောံမှာဇန် ကေုာံ ဂကောံ IOM တအ် ကဵုဒၟံင်အရီုအဗင် ကုညးဒှ်ဒဒိုက် ပါဲဒဴဘဲပၞာန်တအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ပၠန်ရ။
သရုပ်ကၠေံမ္ဂး သၞောဝ်တၟိဏအ် ယဝ်အလဵုအသဳသေံတအ် ရပ်စပ်ဗိုန်န်ဗတ်တ်မ္ဂး သွက်ရဲသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ဂကူမန်ဗၟာ မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်တအ်ဂှ် နွံကဵုအန္တရာဲတုဲ တဲဍိုန်အိုတ် ဂွံဆက်မံင်တန်တဴအာဂွံဂှ် ဒးကဵုလာဘ်ဗ္ဇဴကုဗၠာဲသၟိင်တအ် ဟွံသာလးလးရောင်။