ပ္ဍဲဒေသခရိုၚ်ထဝဲါ၊ တိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NMSP) ထိၚ်ဒဝ်ဂှ်ဝွံ ညးဒးဒုၚ်ကၠောံထၞာန် စၟယဲဇွဟ်မနွံအန္တရာဲ Plasmodium falciparum (P.F) ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်ရ ဒးဒှ်မံၚ်ဂဝိၚ်ရောၚ် ညးတာလျိုၚ်ပရေၚ်ထတ်ယုက် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတံ ဟီုရ။
ညးတာလျိုၚ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်မွဲတၠဂှ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၆) စနူဂိတုမာတ် စဵုကဵုဂိတုမေဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ညးဒှ်ယဲဇွဟ် Plasmodium falciparum (Pf) ဗွဲမဂၠိုၚ်နွံတုဲ အပ္ဍဲဂိတုဂျောန်ဏံလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်မၞိဟ်နွံစၟယဲ ဆက်ဂၠိုၚ်မံၚ်ဖိုဟ်ရောၚ် ဂးရ။
“ကိုပ်ကၠာပိဂိတုဂှ်တှေ် ဂွံဆဵုကေတ် Pf ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အေဗရဴကဵု မေဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်မၞိဟ်နွံစၟယဲ ဆက်ဂၠိုၚ်မံၚ်ဖိုဟ်ရ။ ဒေတာဂိတုဂျောန်ဂှ် ဟွံတိုန်ကၠုၚ်ဏီကီုလေဝ် အတိုၚ်ညးတာလျိုၚ်ဗလးတိတံ ပ္တိုန်ထ္ၜးဂှ်တှေ် မၞိဟ်ယဲတံ ဆက်ဂၠိုၚ်မံၚ်ဖိုဟ်ဏောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။
အပ္ဍဲတ္ၚဲတုဲကၠုၚ်အကြာတဏံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်ဂှ် သၟတ်ယဲခန္ဓနွံ (၂) တၠ နူကဵုဒးဒုၚ်ကၠောံထၞာန်စၟယဲဇွဟ်ဂှ် လမျီုဒးအိုတ်အာနွံရဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ် နူတမ်ရိုဟ်ပရိုၚ်အပ္ဍဲဒေသရ။
ပ္ဍဲဍုၚ်ကျာ်ပိ ကေုာံ ကွာန်စောဝ်ဇမၠု၊ ကွာန်ပလိုၚ်ဂျပါန်ကဵု ကွာန်ဂူၜဴ မကတဵုဒှ်ယဲဇွဟ်အောန်ဂှ်လေဝ် အခိၚ်လၟုဟ်ဏံ ဒှ်ယဲဇွဟ် ဂၠိုၚ်နူကဵု ယဲ (သွေးလွန်တုတ်ကွေး) ဏီရောၚ် ဂးရ။
ညးတြုံဒေသမွဲတၠဂှ် “သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ ညးဒှ်ယဲ (သွေးလွန်တုတ်ကွေး) ဂၠိုၚ်ရ။ သၞာံဏံဂှ်တှေ် ဒှ်ဇွဟ်တုဲ ဒးတိုန်ရုၚ်ဂဥုဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုရုၚ်ဂဥုဲဂှ်လေဝ် ပေၚ်မံၚ်ဟဂှ်ရ။ ယဲဏံဂှ် ဒှ်တုဲတှေ် ဟွံကၠေံလောဲလောဲပုဟ်။ ဒးသုၚ်ဂဥုဲလၟေၚ်ဍာံရ” သာ်ဝွံ ဟီုရ။
မွဲကရောံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်ဒှ်ယဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်မ္ဂး ဂဥုဲဇဗလွဳလွဟ်ယဲဇွဟ်ကဵု ကပေါတ်စၟဳစၟတ်ယဲ ဟွံရုံဂပ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန်လွဳလွတ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်ခက်ခုဲဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ် သၞာဲဒဴပရေၚ်ထတ်ယုက်တံ ဟီုရ။
သၟာၚ်နူဂှ်ပၠန် ပရေၚ်ထံက်ပၚ်ရီုဗၚ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက် နူဂကောံ NGO ကေုာံ INGO တံလေဝ် အောန်စှေ်ကၠုၚ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန်ထိၚ်ဒဝ်စဵုဒၞာ ယဲဇွဟ်ကဵု ယဲ (သွေးလွန်တုတ်ကွေး) ဂှ် ဒးဆဵုဂဗခက်ခုဲကီုရ။
အပ္ဍဲတိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိထိၚ်ဒဝ်ဂှ်ဝွံ နူကမ္မတဳထတ်ယုက်ကောန်ဂကူမန် ပံက်လဝ် ရုၚ်ဂဥုဲ (၃) ရုၚ်ကဵု ခဒမ်ဂဥုဲ (၁၇) ခဒမ်တုဲ သွက်ယဲဇွဟ် ကေုာံ ယဲ (သွေးလွန်တုတ်ကွေး) ဂှ်မ္ဂး ကၠောန်သ္ပရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် ကမၠောန်ကဵုပညာပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳလွတ်မၚ်ရံၚ်နွံရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ညးဒှ်ယဲဇွဟ်ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ကီုလေဝ် ကမၠောန်ကဵုပညာပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေၚ်စဵုဒၞာဂှ် ကၠောန်သ္ပရေၚ်တၠုၚ် စဵုကဵုဗလးတိဟွံမွဲဏီရဂှ်လေဝ် ညးဒေသတံ ဟီုရ။