မယံၚ် (ဍုၚ်မန်)
ဟိုတ်နူအကာဲအရာ မအာတ်မိက်ကၠုၚ်ဂှ်တုဲ ကွာန်မၞုံသၟဝ်တဲအုပ်ဓုပ် ဂကောံရပ်လွဟ်ပၠန်ဂတးမန် မွဲကွာန်မ္ဂး သၟတ် (၁) တၠ သွက်ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ဂှ် နူကဵုဂကောံပၠန်ဂတးမန်မွဲဂကောံ ဖန်ဇန်ဖျေံဒၟံၚ်ဗီုဂှ် သၟတ်မန်၊ မိမသၟတ်မန်တအ် ယွီုဂြက်တိုန်ဒၟံၚ်နွံရောၚ် သၟတ်မန်မၞုံသၟဝ်တဲ ဗွိုၚ်တိဍာ်ပၠန်ဂတး အာယုက် (၂၅) သၞာံမွဲတၠ ဟီုလဴကဵု ဗီုဏံရ။
“လၟုဟ် ဒေသပိုဲဏံ မွဲကွာန်မ္ဂး သၟတ်မွဲတၠ ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ပၞာန် ပွိုၚ်ပိသၞာံ ညးဖျေံလဝ်တုဲတှေ် သၟတ်တအ် မိမသၟတ်တအ် ဒှ်မံၚ်ဓဝ်စံၚ်တူ ဖေက်ကောန်ဇကု ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ပၞာန်တုဲတှေ် ဗီုညးကဵုညး ဓရိပ်ဓလေတ်ဒၟံၚ် ကောန် ဇကုကဵုပါဲဓလေတ်အာဍုၚ်သေံအိုတ်” သာ်ဝွံ သၟတ်ဂှ် ဟီုထ္ၜးရ။
မွဲကွာန်သၟတ် (၁) တၠ သွက်ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ဂှ် မိမသၟတ်တအ်ကီု၊ သၟတ်ဂမၠိုၚ်တအ်ကီု ဟွံမိက်လုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ ဖန်ချပ်ဒၟံၚ် နဲဂွံကံက်မာဲဟာ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗက်ဩန်တုဲ လိၚ်စုတ်မၞိဟ်စၞးဟာ နကဵုညးအုပ်ဓုပ်ကွာန်တအ် ပညဳ ပညပ်ဒၟံၚ်ကုကောန်ကွာန်တအ်ဖိုဟ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် သၟတ်ဂှ် ဆက်လဴထ္ၜးရ။
အတိုၚ်ဗီုသၟတ်ဂှ်ဟီုမ္ဂး ဒဒှ်ဗီုဏံဂှ် ဆပ္ဍဲကွာန်မွဲဓဝ်ဟွံသေၚ်၊ ဗွိုၚ်ဒေသကွာန်မွဲဒမြိပ်ဂှ် မိမသၟတ်ကီု၊ သၟတ်တအ်ကီု ဖေက်ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန်မန်ဂှ်တုဲ ဂြိပ်ပါဲဓလေတ်ဒၟံၚ် နွံဇၟာပ်ကွာန်တုဲ သၟတ်တအ် ကြပ်ဟွံမွဲပ္ဍဲကွာန်အိုတ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
ပရေၚ်ကိစ္စ ဂကောံပၠန်ဂတးမန် ဖန်ဇန်ကၠုၚ် ကိစ္စဒးကေတ်သၟတ်တအ် သွက်ဂွံယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန်လၟုဟ်ဏံဂှ် တၟော်လ္ပာ်ဂကောံပၠန်ဂတးတအ်မ္ဂး မွဲကွာန်မှ သၟတ်မွဲတၠဂှ် ဟွံလုလောန်ရ။ ဆဂး ရံၚ်လ္ပာ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်မ္ဂး အခိၚ်ဍုၚ်ဒှ်ဒၟံၚ်ပၞာန် အခိၚ်ကာလပေါဲပၞာန်လၟုဟ်ဏံမှ ဖန်ဇန်ကေတ်ကၠုၚ်သၟတ်တအ် ကဵုယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန်ဏံဂှ် ဒှ်ဂဝိၚ်နွံဂှ်လေဝ် ဟီုဂရိုဟ်လ္ပာ်ညးဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ဟွံဂွံရ။
ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုပရေၚ်ဂကူ ရံၚ်ကဵုဒတုဲဖဵု ပရေၚ်ပၠန်ဂတးဂကူတ္ၚဲဏံမ္ဂး ဂကူမန် သၟတ်မန် သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ယိုက်ဂၠေၚ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞန်ပၠန်ဂတးမန်ဟီုဂှ် ဟွံလုလောန်လးလးရ။
ရံၚ်ကဵုသၞောဝ်ဍုၚ်ပၠန်လေဝ် ဍုၚ်လဵုမွဲဟွံဟီု နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေဍုၚ်မ္ဂး သၟတ်တြုံ သၟတ်ဗြဴဟွံဟီု ဇၟာပ်စိုပ်အဝဲ ပေၚ် (၁၈ သၞာံ) မ္ဂး သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန်ရောၚ်ဂှ် ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ချူဓဇက်လဝ်နွံပေၚ်ပေၚ်တုဲ အတိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေချူဓဇက်လဝ်ဂှ် ဖန်ဇန်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်ရ။
ဆဂးဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်ပိုဲဏံ ဟိုတ်ဒှ်ဒၟံၚ်ပၞာန် အကြာဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ကဵု တၠအဝဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကောန်မွဲဍုၚ်ရ ဒှ်ဒၟံၚ်ပၞာန်ဂှ် ပတိတ်ပၟိၚ်တုဲ ချူပတိတ်ကၠုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေညးဍုၚ်ကွာန် ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ပၞာန် (ပၞာန်ဗၟာ) ဟီုဂှ် ဟွံဒးဍာံဍာံရ။
ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်မွဲမွဲဂကူ ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် သ္ဒးသ္ပလုပ်ပၞာန်ဗၟာဟီုဂှ် သဘဴဓဝ်ဟွံစှေ်ဍာံဍာံရ။ တၠအဝဵုဗၟာတအ် ဖန်ဇန်ပြုပြေၚ်ကဵု ဇၟာပ်ကောန်ဂကူဗၟာ ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်ပၞာန် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဗၟာမ္ဂး ဒးဂၠိုၚ်ရ။
တုပ်သၟဟ်သာ်ဂှ်ကီု ဂကူမန် ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်သ္ပကောန်ပၞာန်မန် ဒးဂၠိုၚ်ရ။ ကောန်ဂကူကရေၚ် ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ကရေၚ်ဂှ် သဘဴဍေံစှေ်သၞောတ်ဂၠိုၚ်ရ။
ညးမလ္ၚတ်ဒၟံၚ်ပရေၚ်ပၞာန်ပ္ဍဲဍုၚ် မ္ၚးဍုၚ် မၞုံတန်တဴဒၟံၚ် ဍုၚ်သေံမွဲတၠဂှ် “ကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာ ချူပတိတ်လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန်အာယုက်စိုပ် ဒးသ္ပကောန်ပၞာန်ဟီုဂှ် ရံၚ်ကဵုဍုၚ်မွဲမွဲတှေ် ဟွံဗၠေတ် ဒးမံၚ်ရ၊ ဆဂး ရံၚ်ကဵုဍုၚ်ပိုဲ အကာဲအရာပကတိလၟုဟ်ဏံ ပတိတ်သၞောဝ်ဥပဒေဗီုဏံဂှ် ဟွံဒးက္ဍၚ်ပုဟ်၊ မုဒှ်ရောတှေ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ်ကဵု ကောန်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်ပၞာန် ပန်ပှော်ဒၟံၚ်ညးသ္ကအ်ဏောၚ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ထုဲထံၚ်မံၚ်ဏောၚ်၊ အဃောဟီုဖန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ပါ်ပရအ်အဝဵု ပရေၚ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ်ဖိုဟ်ဏောၚ်၊ အဃောဒှ်မံၚ်ထုဲထံၚ်လၟုဟ်ဏံဂှ် ပတိတ်သၞောဝ်ဥပဒေ ညးဍုၚ်ကွာန်ဒးလုပ်သ္ပပၞာန်ဟီုဂှ် ဟွံဒးဟဂှ်ရ၊ ညးဍုၚ်ကွာန်ဟီုဂှ် ကောန်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဏောၚ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန် ဂွံလုပ်သ္ပကောန်ပၞာန်ဗၟာ ဟလဵုပလေဝ် သဘဴဓဝ်ဍေံဟွံစှေ်ပုဟ်၊ ဗီုဂှ်ကီု ကောန်ဂကူကရေၚ် ဂွံလုပ်သ္ပကောန်ဗၟာ ဟွံဒးပုဟ်၊ ဂကူမန်တှေ် ဒးသ္ပပၞာန်မန်၊ ဂကူကရေၚ်တှေ် ဒးသ္ပပၞာန်ကရေၚ်ဟေၚ် ဗီုဂှ်မှ ဍေံဒး၊ ဗီုကဵုရခေၚ်တအ်တ္ၚဲဏံ ဍေံကေတ်ကောန်ပၞာန် ပ္ဍဲတိဍာ်ရခေၚ်ဍေံ ဍေံဟွံဗၠေတ်ပုဟ်၊ ဗီုဂှ်ကီု ဒေသပၠန်ဂတးမန် ဒးကေတ်ကောန်ပၞာန်မန် ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်” သာ်ဝွံ ညးသ္ဂးရ။
ရံၚ်အာပ္ဍဲဂကူမန်ဂှ် နကဵုဗော်ပၠတရဴဂကူ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဩဇာသၠုၚ်အိုတ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ်လေဝ် ရပ်ကေမ်္ၚာပ်လဝ် ဂၠံၚ်တရဴပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်တုဲ နကဵုညးဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ်တအ်လေဝ် နွံပၟိက်မိက်ဂွံမံၚ်သၟဝ်က္ဍိုၚ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်အိုတ်ရ။
သၟဝ်သၞိၚ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဒၟံၚ်ၜိုဟ်ဩိုဟ်သာယာဒၟံၚ်တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဟွံမိက်ဒလာဲ လ္ပာ်ပရေၚ်ပၞာန်အိုတ်ရ၊ ဣဏံဂှ် သဘာဝဓမ္မတာ ဒဒှ်ညးဍုၚ်ကွာန်မန်တအ် ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံရ။
တုဲကၠုၚ်ဒဒှ်အသိၚ်အလိုန်ကွာန်ဓမ္မသ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် တူလေၚ်အာ ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၄) တေံဂှ် ကလေၚ်ရံၚ်မ္ဂး စိုတ်ဂိက္တာန်တုဲ သၟတ်မန် လုပ်စိုပ်ဒှ်အာပၞာန်ပၠန်ဂတးမန် လၟိဟ်ကဵု စှ် ဟွံပေၚ်ရောၚ် သၟတ်ဒေသတအ်ဟီု ဂွံတီကေတ်ရ။
မၞိဟ်မ္ၚးတအ်ရံၚ်ကေတ်မ္ဂး တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ကြီုဓဇန်ကြာန်လံက်ဂလိုၚ်ဏံ၊ ပန်စံၚ်ပလီုထောံကွာန်မန် ကျာ် ဘုတ် ဘာမန် လံက်ဂလိုၚ်ဏံ စိုတ်ဂိက္တာန်တုဲ သွက်ဂွံကလေၚ်ပလန်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်ဒေသတအ်၊ သၟတ်ဒေသတအ် ကောံဇက်အာ ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန် ဗွဲဟွံသာရောၚ် မၞိဟ်လ္ၚဵု တော်ဆနွံကၠုၚ်ဂှ် တော်လဝ် ဗၠေတ်အာ (၃) ကဵု (၄) ရ။
အခိၚ်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် သၟတ်တအ် ကောံဇက်ဂၠောဲဂြိပ်ပါဲအာဍုၚ်သေံအိုတ်တးရ။ သၟတ်ဆာန်ဂကူလ္ၚဵု စိုပ်အာပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန် လၟိဟ်သၟဝ်စှ်ဓဝ်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံပၠန်ဂတးတအ် တီကေတ်ဒဒှ်အကာဲအရာညးဍုၚ်ကွာန်မန် သာ်ဏံတုဲ ကိစ္စညးဍုၚ်ကွာန်မန် သၟတ်မန် ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ပ္ဍဲပၠန်ဂတးမန်ဂှ် ချပ်ဝါတ်ကၠုၚ်ရ။
အကြာအကြာဂှ် ဂကောံဒပ်မၚ်ကၚ်ကွာန်တအ် ဂကောံစဵုဒၞာဒေသတအ် ဖန်ဇန်ကၠုၚ်လဝ်နွံကီုလေဝ် နကဵုကိုန်စဳဇန် လၟေၚ်ကမၠောန် ဒးကေတ်သၟတ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် မွဲကွာန်လၟိဟ်မူစိ ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတး နကဵုအခိၚ်ပေၚ်ပေၚ်ဂှ် ဟွံမိၚ်ကၠုၚ်ရ။
အကြာကာလဏံရ နူဂကောံပၠန်ဂတးမန်မွဲဂကောံ ဖန်ဇန်ဖျေံကၠုၚ်ဗီု ညးဍုၚ်ကွာန်အာယုက်ပေၚ်တအ် မွဲကွာန် မၞိဟ်မွဲ ညံၚ်ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲပၠန်ဂတးမန်တုဲဂှ် ရမျှာၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဒေသဂှ် ကလေၚ်ဗြုကရိုက်ကၠုၚ်မွဲဝါပၠန်ရ။
ပ္ၚံက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဍုၚ်ပိုဲတ္ၚဲဏံဂှ် ပရေၚ်ဒြဟတ်ပၞာန်ရောၚ် ဟီုဒၟံၚ်အရေဝ်ဒှ်တုဲ ဂကူမွဲမွဲ ဒြဟတ်ပၞာန်အောန်မ္ဂး ပ္ဍဲအရာ လုပ်ပေါဲဗတိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်အခေါၚ်အရာဂကူ (ဝါ) သွက်ကမ်ကုသဵုဂကူဟီုဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဝါတ်ရ။ ဒြဟတ်ပၞာန်ညံၚ်ဂွံနွံ၊ ဒြဟတ်ပၞာန်အဆံၚ်ညံၚ်ဂွံစိုပ်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ် ဒးဖန်ဇန်ပြုပြေၚ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ် သဘာဝစှေ်ဒၟံၚ်သၞောတ်ရ။
နကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် ဇကုဒှ်ဂကူမန်မွဲ တာလျိုၚ်စဵုဒၞာဂကူ၊ တာလျိုၚ်စဵုဒၞာဍုၚ် စဵုဒၞာကွာန်ဒေသဟီုဂှ် ပါကၠုၚ်လဝ် နူကဵုသၠးဂဝ်ဂၞဴတေံတုဲတုဲရ။ တာလျိုၚ်စဵုဒၞာဂကူ စဵုဒၞာဍုၚ်ဂှ် ဇၟာပ်မန် သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်ဟေၚ်ရ။
ဂကူမန် သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ပါဲဓလေတ်ဂှ် ဒးမံၚ်။ ဂကူမန် သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂှ် ဟွံဒး။ ဂကူကရေၚ် သ္ဒးလုပ်ကေတာလျိုၚ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ဟွံဒး။ ဂကူရခေၚ် သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲပၠန်ဂတးရခေၚ်ဂှ် မဟာဍာံအိုတ်ရ။
အခိၚ်တ္ၚဲဏံ တာလျိုၚ်သၟတ်တအ်တ္ၚဲဏံရ။ ကာလပၠန်ဂတးတ္ၚဲဏံဂှ် တာလျိုၚ်သၟတ်တအ်တ္ၚဲဏံရ။ သၟတ်မန် သ္ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဇြိုၚ်စိုတ်ဟွံသေၚ်ရောၚ်။