ပၞော်တြင်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ဟွံပံက်လးလးဏီ 

မယံင် (ဍုင်မန်) 

သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန် ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နကဵုတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်ဒၟံင် ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ဂကောံဒေါံလဝ်ပန်ပှော် ဗီုပြင်နာနာတအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳဒၟံင်နွံရ။

ပ္ဍဲကဵုတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်သဳကၠဳတက်ကျာ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကုဂကောံကေတ်လဝ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ် နကဵုဂၠံင်ထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် တင်တုပ်စိုတ်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (NCA – ၇) ဂကောံတအ်ဂှ် ဆဵုဂဗ မွဲဂကောံ ကုမွဲဂကောံဂှ်ကီု၊ ဆဵုဂဗသီု (၇) ဂကောံဂှ်ကီု၊ ကုဂကောံဒေါံလဝ်ပန်ပှော် (Bilateral) ဂကောံသေံသၟဝ်ကျာဂမၠိုင်တအ်ကီု၊ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ကုဂကောံပန်ပှော်ပန်ဗတိုက်ဒၟံင် ဂကောံလ္ၚဵုတအ်ကီု ဆဵုဂဗကၠုင်နွံရ။

ပ္ဍဲကဵုဆဵုဂဗဂှ်မ္ဂး နူလ္ပာ်တၠအဝဵုတအ် ၜိုန်ရဟီုဓမံက်လဝ် ပရေင်သဳကၠဳစဵုဒၞာ တင်သဳကၠဳဟွံမွဲကီုလေဝ် ဗီုပြင်ပၠုပ်စုတ်ဒၞက် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (၂၀၀၈) ဂှ် အတိုင်တြေံပၠန်တုဲ လက်သန်အကာဲအရာပၞော်ပါင်တြင် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂွံ ပံက်ဂှ် အယောင်အလာဟွံမွဲဏီရ။

ညးစၞးဂကောံရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်တအ် အာဆဵုဒၟံင် ကုသၟိင်တၠအဝဵုတအ် ပ္ဍဲနေပျဳတဝ်ဂှ် ပညဳပညပ်ဒၟံင် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ်ရ။ အကြာဂှ်ဝွံ လ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စပ်ကဵုကဏ္ဍပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ်ကီု၊ ကဏ္ဍပရေင်ပညာကီု၊ ကဏ္ဍပရေင်ပဋိပက္ခ အကြာမွဲလ္ပာ်ကဵုမွဲလ္ပာ်ကီု သဳကၠဳပညဳပညပ်ကၠုင်နွံရ။

“သ္ဂောံဓမံက်ရုပ်ရဴ ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဍာံဍာံဂွံမံက်ဂှ် အာအတိုင်ဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဟွံဂွံရ၊ ကြက်ရှ်သာ ပ္ဍဲ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကေတ် နဲကဲဂွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ် ဒးဂၠာဲနဲကဲတၟိဏောင်၊ အကာဲအရာတ္ၚဲဏံ ယဝ်ဆက်အာဂၠံင်တရဴ အတိုင် (အေန်သေဳအေ) တှ်ေ ကမၠောန်ဟွံဒှ်ရောင်ဂှ် လ္ပာ်ညးတအ် (တၠအဝဵုအလဵုအသဳ) လေဝ်တီ၊ လ္ပာ်ပိုဲလေဝ်တီမံင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သဳကၠဳပညဳပညပ် ဂၠာဲဒၟံင်ဂၠံင်နဲကဲတၟိဖိုဟ်ရ” သာ်ဝွံ ညးစၞးအခေါင်ဟီုဂး ဒပ်ပံင်ကောံထ္ပက်လဝ် (အေန်သဳအေ – ၇) ဂကောံ ဥူမျဵုဝေန် ဟီုကလးလဝ်ကဵု မဳဒဳယာပရိုင်ရ။

နူလ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ် ထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (အေန်သဳအေ – ၇) ဂကောံတအ် ပ္တိုန်ထ္ၜးဂှ် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဆေင်ဆက်ဒၟံင်ကဵု ၜိုတ်ဆဂကောံ (၇) ဂကောံဏံ မွဲဓဝ်ဟွံသေင်တုဲ ဂကောံထ္ပက်လဝ် လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) တုဲ ပန်ဗတိုက်ဒၟံင်တအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဟွံဂွံထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) တအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဒုင်သဇိုင်ဒဳမဵုကရေသဳ ရပ်ကၠုင်လွဟ်လၟုဟ်ဏံဂှ်ကီု ညံင်ဂွံပါကၠုင် ပ္ဍဲစင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်သဳကၠဳတက်ကျာဂှ်တုဲ အခါဂှ်မှ စကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂွံရောင် ဂကောံ (အေန်သဳအေ – ၇) ဂကောံတအ် ဒုင် ကေတ်လဝ်ရ။

ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ထ္ပက်လဝ် (အေန်သဳအေ) တုဲ ကလေင်ပန်ဗတိုက်ဒၟံင် စတမ်နူ ကေအေန်ယူ၊ ချေင်၊ ကရေင်ဍာဲတအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဒုင်သဇိုင်ကဵု သၞောတ်ဒဳမဵုကရေသဳ ရပ်လွဟ်ဗတိုက်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ကီု သ္ဒးပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်သဳကၠဳတက်ကျာဂှ်တုဲ အောန်အိုတ် (၃) ဂကောံကဵု (၄) ဂကောံ ပါလုပ်ကၠုင်မှ စအာပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် မာန်ရောင် နူလ္ပာ်ဂကောံ (အေန်သဳအေ – ၇) ဂကောံတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်နွံ ဂွံတီကေတ်ရ။

ဆဂး သတ္တာဟတုဲကၠုင်ဂှ် နူကဵုဂကောံကဵုကသပ်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကၠောန်ဏာပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ၜိုဟ်လမ် ပ္ဍဲဘာအင် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ရန်ပတဝ်ဏာလဝ် အယောင်အလာတၠုင်လအာ သွက်ဂွံဆက်အာ အတိုင်ဂၠံင်တရဴ လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) ဂှ်ရ။

လ္ပာ်ဂကောံပၠန်ဂတး လုပ်ဒၟံင်ပေါဲဗတိုက်တ္ၚဲဏံ စတမ်နူ ပၠန်ဂတးကရေင်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် (ကေအေန်ယူ) တအ်ကီု ကု ဂကောံပၠန်ဂတးတၞဟ်တၞဟ်မဂၠိုင်တအ်ကီု ဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဂှ် ဟွံဒှ်ကမၠောန်ရတုဲ လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) လီုလာ်အာရရောင် ဟီုဓမံက်တးပါဲလဝ်ရ။

လတူလ္ပာ်ဂကောံထ္ပက်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ – ၇) ဂကောံတအ် ပ္တိတ်လဝ်လစွံစိုတ် သွက်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ကုဂကောံပၠန်ဂတးပန်ပှော်ဒၟံင် ကုဒပ်ပၞာန်တအ်လၟုဟ်ဂှ်ရ ဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ဂၠံင် (အေန်သဳအေ) ဟွံဒှ်ကမၠောန်ရဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် စှ်ေစိုတ်ဒုင်တဲဂှ် ဗွဲလုပ်သၞောဝ်ဓမံက်လဝ်ဟွံဆဵုဏီတုဲ အတိုင်ဂကောံရပ်လွဟ် (၇) ဂကောံတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဆိုက်ဗ္ဒက်ကုဂကောံပန်ပှော်တအ် မ္ၚးဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဟီုဂှ် ခက်ဆိုအ်ဗနွံမာန်ရ။

တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်ဆဵုဂဗသဳကၠဳဒၟံင် ကုဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်တအ် မွဲဏှေအ်မွဲဏှေအ်ဂှ် ရံင်ခါတ်ကေတ်အကာဲလတူဂှ်မ္ဂး ညံင်ရဴပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်စယး၊ စကလဳရကီုလေဝ် ဍာံဍာံဂှ် အခိင်ဂွံစ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဂၠံင်ဍာန်ဟွံဆဵုဏီရောင် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် လုက်စုက်ဒၟံင်ကုတၠအဝဵုတအ် သ္ဂးရ။ 

“ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာမံင်နေပျဳဒဝ် မွဲဏှေအ်မွဲဏှေအ်ဂှ် တက်မံင်ကျာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ပညဳပညပ်သဳကၠဳ ဂၠံင်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်နွံ၊ ပညဳပညပ်မံင် ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ်နွံ၊ တိုန်ပေါဲတေံ ပေါဲဏံနွံ၊ လ္ပာ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် မုဟွံဂွံသဳကၠဳဏီပုဟ်၊ ပေါဲသဳကၠဳဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိမွဲဓဝ် ဟွံရုမ်ဂပ်ပုဟ်၊ ကၠောန်လေဝ်ဂွံဟွံသေင်ပုဟ်၊ လ္ပာ်ဗော် (ဗော်ညဳသၟဟ်မန်) ပိုဲလေဝ် ဗီုဂှ်ရ အာတက်ကျာသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ နဲကဲဗီုပြင်လဵု ဂွံစကၠောန် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗီုပြင်လဵုရောဂှ် အဃောပညဳပညပ်မံင်ညိကွေံ၊ ပေါဲသဳကၠဳဂွံစဟီုဂှ်ဂှ် ဆလအ်ဏီဂှ် လဴဟွံဒးဏီပုဟ်” သာ်ဝွံ ကမ္မတဳကေင်ကာ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်မွဲတၠ ဟီုရ။ 

တုဲကၠုင်ဂိတုအေပရဴ (၂၉-၃၀) တေံ ဂကောံက္ဍိုက်ပ် ဒိုအ်ပန်ပှော်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် (၇) ဂကောံဂမၠိုင်တအ် သ္ပကောံဓရီုဂှ် လးဖျေံဏာလဝ် တင်လစွံစိုတ် (၅) တင်တုဲ မူသဇိုင် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဒဳမဵုကရေဇြဳ သ္ဂးရ။ 

၁။ ညးမပါလုပ်ပ္ဍဲပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံသီုဖအိုတ် မုတင်စဵုဒုင်စၟတ်လဝ်ဟွံမွဲ မွဲသာ် မ္ဒးလလောင်အာ ဒိုအ်ပန်ပှော်ကီု။

၂။ အကြာညးမဆက်စပ်တအ်ဂမၠိုင် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳဂှ် ညံင်ဂွံဒုင်ကတိဝတ်ကီု။ 

၃။ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ အလဵုအသဳအပြံင်အလှာဲ ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီု။ 

၄။ သွက်ဂွံချူဓဇက်အာ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီု။ 

၅။ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ ပေါဲရုဲမာဲ ဗွဲမသၟဟ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီုဂှ် ပတိတ်ကၠုင်လဝ်နွံရ။ 

ပ္ဍဲအံက်တိုဝ်ဗာမံက်တုဲကၠုင်ဏံလေဝ် ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ကုဂကောံထ္ပက်လဝ်လိက် ကသုက် (အေန်သဳအေ) လ္ၚဵု ပန်ပှော်ဒၟံင်တအ်လေဝ် ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင်မာန်ရန်တုဲ အတိုင်မူဂၠံင်တရဴလိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) ဂှ် ဟွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ဂၠံင်မ္ၚးဝိုင် (အေန်သဳအေ) ဂှ် ပတိတ်ကၠုင်လစွံစိုတ်ရ။

ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ထ္ပက်ကၠုင်လဝ်လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (အေန်သဳအေ) ဂမၠိုင်ဂှ်ဝွံ ကံင်သဳကလေင်ဒက်ပ္တန်ဍုင်သေံ (RCSS)၊ ဂအုပ်သၠးပွးကောန်ဂကူဗအိုဝ် (PNLO)၊ ဗော်ပရေင်သၠးပွးရခေင် (ALP)၊ ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ရေင်တၠုင်ဒဳမဵုကရေဇြဳ (DKBA)၊ ကံင်သဳပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကရေင် (KNU/KNLA-PC) ၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP)၊ ဗော်စန်ဒက်ဒဳမဵုကရေက်တေတ်လာဟူ (LDU) (၇) ဂကောံဂှ် ထိင်လဝ်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် စဵုတ္ၚဲဏံဖိုဟ်တုဲ ဆဵုဂဗပညဳပညပ်ဒၟံင် သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ရ။

မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဗော်စန်ဒက်ကောန်ဂကူကရေင် (KNU)၊ ဒပ်ပၠတရဴကွးဘာအလုံဍုင်ဗၟာ (၈၈) (ABSDF)၊ ဒပ်ပၠတရဴကောန်ဂကူချေင် (CNF) ပိဂကောံဝွံ ထပက်လဝ်လိက်ကသုက်ဒိုအ်ပန်ပှော်အလုံဍုင် (NCA) ကီုတုဲ ကြဴနူကဵုပၞာန်သီ အဝဵု (၂၀၂၁) တုဲဂှ် ပၠန်ဂတးလုပ်မံင်ပေါဲဗတိုက် ကုကံင်သဳပၞာန် မွဲကရောံကဵု ပၠန်ဂတးတမ်ကညင်တအ်ရ။ 

တုဲပၠန် ဗော်တောတက်သေံ-ဒပ်ပၞာန်ဍုင်သေံ (RCSS/SSA) ၊ ဒပ်ပၞာန်ဝ (UWSA) ၊ ဒပ်မာင်ဠာ (NDAA) ၊ ဒပ်ကိုဝ်က (MNDAA) ၊ ဒပ်တအာင်ပလံင် (TNLA) စတမ်တအ်ဂှ် ကေတ်လဝ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ် ကဆံင်တွဵုရး၊ ကဆံင်ကၟိန်ဍုင် နကဵုဗီုပြင် (Bilateral) ရ။ 

မွဲသွာင်ပၠန်ဂှ် ကြဴနူကဵုပ္ၚံက်ပၞာန်သီအဝဵု (၂၀၂၁) တုဲ ဒြဟတ်ဒဳမဵုကရေဇြဳတအ် တိတ်ဂြိပ်ပၠန်ဂတး နကဵုဂၠံင်တရဴရပ်လွဟ်တအ်ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဒပ်၊ ဂၠိုင်ကဵုဗီုပြင်လေဝ် နွံဘောနဘောနံင်ပၠန်ရ။ 

“ရံင်သရောပ်ကေတ်မ္ဂး အကြာတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ်ကဵု ဂကောံထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) (၇) ဂကောံတအ်ဂှ်မှဂှ် ဟီုဓမံက်ပတိတ်ဒၟံင်ရမျှာင်တၞဟ်ခြာဒၟံင်နွံဂှ်ကီု၊ လတူဏံဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုတအ် ဆက်အာဒၟံင် အတိုင်မူဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကီု သၠုင်ကၠုင်အသိင်ပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုဂှ်ကီု၊ နူလ္ပာ်ဂကောံ (၇) ဂကောံတအ် ပတိတ်ကၠုင် မူလစွံစိုတ် ညံင်ဂွံအာမ္ၚးဝိုင်မူ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကီု၊ အဃောဂၠာဲဒၟံင်နဲကဲ သွက်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက် ကုဂကောံပန်ပှော်ဒၟံင်တအ် ဂှ် ညံင်ဂွံဒေါံလဝ်ပၞာန်ကီုဂှ် လ္ပာ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဟီုဂှ် “ဗ္တိုက်အာ သဳကၠဳအာ၊ သဳကၠဳအာ ဗ္တိုက်အာ” သ္ဂးရ။ 

တၠုင်လအာအကာဲအရာ ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နူကဵုရမျှာင်ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဟီုဓမံက်ပတိတ်ကၠုင် ရမျှာင်ကလိတ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် နတဲကွေံကွေံဂှ် ဂွံစအာ ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဍာံဍာံဂှ် ဂၠံင်ဍာန်ဟွံမံက်ဏီ သွဟ်ထေင်ကၠးဒၟံင်ရရောင်။