ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)
ပ္ဍဲကာလသၞာံ ၂၀၂၆ ကြပ်အိုတ်ဏအ် ဂကောံအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတအ် စပ်ကဵုပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု ကလုတ်ဍုၚ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ်တုဲ အကာဲအရာခိုဟ်ကၠုင်ယျ ညးမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် လတူပရေင်ဍုင်ဗၟာလ္ၚဵုတအ် ဟီုဂးတဴနွံတုဲ၊ နူမၞိဟ်မထံက်ဒၟံၚ်ဂလာန် ဂကောံပၞာန်တအ်လေဝ် ဟီုကြီုဒၟံၚ် ပရေင်တရဴ(မင်းအောင်လှိုင်) အာစိုပ်လဝ်ဍုၚ်သ္အာၚ် ၉ ဍုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကလိဂွံဒၟံၚ်ပေါဲအံၚ်ဇၞးရောၚ်ဂှ် ဟီုကြီုထိုင်သးဒၟံင် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ။
ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ဂကောံအလဵုအသဳပၞာန်တအ် ဂွံဒၟံင်ပေါဲအံၚ်ဇၞး ဟွံသေၚ်ရ။ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ဍုင်လ္ၚဵုတအ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်ဗီုပြၚ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ လတူဍုင်ဗၟာ နကဵုနဲကဲတၟိတုဲ (မင်းအောင်လှိုင်) ဂွံအခေါၚ်အာစိုပ်ဍုၚ်သ္အာၚ်ရ။ ဟီုမွဲနဲပၠန်မ္ဂး နကဵုအစဳအဇန် (မင်းအောင်လှိုင်) တုဲ ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်သ္အာၚ် ဟွံသေၚ်ရ။
ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ပရေင်ဆက်စၠောံ လတူဍုင်ဗၟာဂှ် သာဲခြာတိတ်အာတုဲ မၚ်ကျောဝ်ခါတ်ဒၟံၚ်အကာဲ လတူအကာဲအရာအိုတ်ရ။ ဍုၚ်နွံသ္ၚောဲခြာ နူဍုင်ဗၟာ ဍုင်ရုယှာ၊ ဍုၚ်ဗဳဠာရုတ် တအ်ဂှ်ဟေၚ် ရံၚ်ကဵုပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုသွံရာန်လွဟ်
အလဵုအသဳမကၠုၚ်နူတၠအဝဵုပၞာန် ဍုၚ်ညံၚ်ရဴဍုၚ်ဗၟာ အုပ်ဓုပ်လဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဓဇန်ကြမ်ကြ ဖံက်ပ္ကဝ်ဒၟံၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် ပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံ နကဵုနဲကဲၜါနဲအိုတ်ရ။ နဲမွဲဂှ် ဒစဵုဒစး ကၟာတ်လဒဵု ကရေပ်ဓရတ်တုဲ ကဵုဒုဟ်ဒဏ်၊ နဲၜါဂှ် ပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံတုဲ ဓရိုဟ်ပလံၚ်ဏာ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ မဒှ်ရ။
ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် လတူဍုင်ဗၟာ အလဵုအသဳ မပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် သီုမနွံကဵုဒုဟ် ရာဇဝတ်ပၞာန် နကဵုစိုတ်ယုတ်ဓဇန်ကြာန် မေန်အံၚ်လှာၚ် ကေုာံ ဂကောံဒပ်ပၞာန်တအ်ဂှ် မလေပ်သုၚ်စောဲ နကဵုနဲကဲမွဲ ဒစဵုဒစး ကၟာတ်လဒဵု ကရေပ်ဓရတ်တုဲ ကဵုဒုဟ်ဒဏ်ရ။ ဍုၚ်ကြုက်၊ ဍုၚ်အိန္ဒိယျတအ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုပထဝဳတိဍာ်ဒေသတုဲ ဒှ်ဍုၚ်ပၟိက်ဇၞော် အကြာဒေသအာဇြဳယာန်ရ။ ဍုင်အမေရိကာန် မနွံတဲဂၠိၚ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဂှ်လေဝ် ဝေင်ပါဲထောအ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ဗၟာ ဟွံဂွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ဏအ် ဍုင်တအ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကေတ်ကၠုၚ်အဆက် ကုဂကောံအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာအိုတ်ရ။
ဍုင်ကြုက်ဂှ် ကၠာတဲဂှ် ဟွံဆက်ဆောံကဵုဍုၚ်ဗၟာတုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၂၂ ကြပ်အိုတ်ဂှ် စရပ်သုၚ်စောဲ နဲကဲဆက်ဆောံရ။ ဍုင်ကြုက်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မနွံဣဓိအာနုဘဴဇၞော် ပ္ဍဲဒေသတုဲ ဒှ်ဒၟံင် ဒၞာဲသူပါပါဝါရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဏအ်တုဲ ဍုင်အာဇြဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင်တအ်လေဝ် စနူသၞာံ ၂၀၂၆ ဏအ်တုဲ ပြံၚ်လှာဲကၠုင် နကဵုနဲကဲဆက်ဆောံကေတ်အဆက်အိုတ်ရ။ ညံင်သာ်ဏအ်ကီု ပ္ဍဲအလဵုအသဳအိန္ဒိယျ ကေုာံ အမေရိကာန်တအ်လေဝ် စဆက်ဆောံ ကေတ်ကၠုင်အဆက်အိုတ်ရ။
ဍုင်မစဆက်ဆောံကေတ်အဆက် သာ်ဏအ်တအ်ဂှ် ပါဲနူကဵုပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကဵုဒြဟတ်ဓရိုဟ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲတုဲ ရံၚ်ကဵုဂုဏ်ဖဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်လေဝ် နွံတဴအိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပြသၞာ ဂဥုဲၜူမာဲ ပြသၞာပရေၚ် (ကျာဖျ) လီဠာန်သြန်လတူအောန်လာၚ်လေဝ်နွံရ။
ပါဲနူတင်တအ်ဂှ်တုဲ၊ ပရေင်ပဋိပက္ခအပ္ဍဲဍုင် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ကြဴနူသီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ မွဲမွဲလ္ပာ် ဟိုတ်နူဟၟဲကဵုပရေၚ်မာန်ကျ နကဵုအခိင်ပြဟ်ပြဟ်ကီု ဟိုတ်နူပဋိပက္ခ ဂၠိင်သ္ၚောဲအာမာန်ရောၚ် ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် ညာတ်ကၠးတၟးကၠုၚ်ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵုနဲကဲပရေၚ်ဆက်စၠောံ ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတအ်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ အံက်တဝ်ဗာ ၁၅ ဂှ် လိက်သဝဏ် နူဍုၚ်ကြုက် ကဵုဗစိုပ် အလဵုအသဳဗၟာ ညံၚ်သ္ဂောံဂၠာဲအာသွဟ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်အဆံၚ်သၠုၚ် သွက်ဂကောံကောန်ဍုၚ်အရၚ်ရပ်လွဟ်တအ်၊ နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်လေဝ် တိဍာ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် သီလဝ်တုဲတအ်ဂှ် ပွမအာတ်ကေတ်ကီု၊ ပွမဗတိုက်ကေတ်ကီုဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံဒေါအ်ကၠေံတုဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် သောၚ်ကလးကေတ် နနဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ညိ ကြုက်ဗတိုက်ဖအောဝ်ဏာဂှ် အလဵုအသဵမေန်အံၚ်လှာၚ်တအ် ညိလေဝ် ဟွံဒးဂၞပ်စိုတ်ရ။
ၜိုန်ရ ပရေၚ်ဆက်စၠောံ ပရေၚ်ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ်နွံကၠုၚ်ကီုလေဝ် နူဂကောံအာဇြဳယာန်ကီု၊ နူအမေရိကာန်ကီု၊ နူကုလသမဂ္ဂကီု ဟွံဂွံရုပ်သီကၠေံ တၚ်ဒတူလိုၚ် အာဇြဳယာန်မသုန်တၚ်ဏီရ။ အရာဏအ်လေဝ် အလဵုအသဳမေန်အံၚ်လှာၚ်တအ် ဟွံဒးစိုတ်ရ။
လောန်ကၠုၚ်တ္ၚဲခြာဟွံလအ်ဏအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် သွက်သ္ဂောံဂၠေအ်အာြသန် ၂,၁၀၀ ဗဳလဳယာန်ရ။ ဟိုတ်ဒးဂၠေံသြန်ဂှ် ကြုက်၊ ရုယှာ၊ အိန္ဒိယျတအ် ဒုၚ်လဝ်ကတိပါၚ် ကၠုၚ်ဖျေံတမ်ရိုဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံဒှ်ဖျေံတမ်ရိုဟ်တုဲ ကြေပ်အာသြန်ဂှ် အဓိပ္ပါဲကၠးကၠုၚ်ရ။ ကြုက်၊ ရုယှာ၊ အိန္ဒိယျတအ် ၜိုန်ရဆက်ဆောံကြပ်ဒၟံၚ်ကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ကီုလေဝ် ဓဝ်ပတှ်ေဍေံတအ်ဟၟဲဂှ် ညာတ်ကၠးကၠုၚ်ရ။
ဂကောံပၠန်ဂတး NUG ကေုာံ ဂကောံကောန်ဍုင်အရေင်ရပ်လွဟ်တအ် နူကဵုအလဵုအသဳ ဍုၚ်သ္အာၚ်တအ် ၜိုန်ရဟွံဂွံသ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီလုပ်သၞောဝ်ကီုလေဝ် ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် သ္ပလဝ်သမ္တီ နကဵုပရေၚ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်တုဲ ဆက်ဆောံဒၟံၚ် ဗွဲပလးနွံရ။ ပြဟ်ဟ်ဏအ် ဍုင်မဆက်ဆောံဒၟံၚ်ကဵု အလဵုအသဳပၞာန် ပါဲနူဍုၚ်ရုယှာ ကေုာံ ဗဳဠာရုတ်တုဲ၊ ဍုင်သှ်ေဒၟံင် မပ္တံဍုင်ကြုက်၊ အိန္ဒိယ၊ ဍုင်အာဇြဳယာန်တအ်လေဝ် ဆက်ဆောံဒၟံၚ်ကဵုဂကောံပၠန်ဂတးတအ်အိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် သီုနွံကဵုပရေင်ဆက်ဆောမ် ကုဍုင်ဂျပါန်၊ ကိုဝ်ရဳယျာသၠုၚ်ကျာ၊ အဝ်သတေလျ၊ အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင်ဥရောပတအ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် သီုလုပ်ပံက်လဝ် ရုၚ်ကလုတ်ဏီရ။
ပါဲနူဏအ် ကုလသမဂ္ဂ၊ APHR (ဂကောံအမာတ်ပါလဳမာန် မစပ်ကဵုအခေါၚ်အရာမၞိဟ် အာဇြဳယာန်)၊ ဂကောံဂီုကၠီုသဘၚ်သဳကၠဳ (Munich Security Conference – MSC)၊ သမဂ္ဂပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် (Inter-Parliamentary Union – IPU)၊ ဂကောံကမၠောန်သမဂ္ဂဂၠးကဝ် (ILO)၊ ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် (ICC) တအ်ဂှ် အခေါင်လုပ်ပတိုန်ဟီုဂး နကဵုသၞောဝ်ဂွံရ။
ပ္ဍဲရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် (ICC) ဂှ် ဒၞါဲမၞိဟ်စၞးဍုင်ဗၟာဂှ် NUG ဂွံလဝ်ဒၞါဲတုဲ ပ္ဍဲအရာပတိတ်လိက်လလောင်တြးဂှ်လေဝ် ဂွံအခေါင်ပံင်တောဲနကဵုသၞောဝ်ရ။ ပ္ဍဲစက်ယန် စမ်ၜတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲမင်မွဲ ဗၠးၜးမစပ်ကဵုဍုင်ဗၟာ ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ဂှ် နူကဵုဒပ်ပၞာန်တအ် ဗီုလဵုကၠောန်သ္ပ ဖံက်ပ္ကဝ်ဒၟံၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂှ် နူကဵု NUG ကေုာံ ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုင်အရင်တအ် ဂွံအခေါင်ပတိုန်ထ္ၜးဒၟံၚ် ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ရ။
(ဆက်ပတိုန်ထ္ၜးအာပၠန်ရောၚ်။)